ด้วยเหตุผลที่การเมืองบนท้องถนนในกรุงเทพมหานคร มีการหยิบยกประเด็นเรื่องการเหลื่อมล้ำในสังคมขึ้นมา เป็นตัวแทนสร้างความชอบธรรมเรียกร้องให้รัฐบาล “ยุบสภา” หรือเป็นเพราะเกิดปรากฏการณ์ “ชุมชนสีลม” ลุกขึ้นมาปกป้องมิให้กลุ่มคนเสื้อแดงเข้าไปครอบครองยึดพื้นที่แบบเดียวกับที่ถนนราชประสงค์ต้องประสบชะตากรรมมาเป็นเวลานานเกือบเดือนก็ตาม
ผมสังเกตเห็นว่า การประชุมเครือข่ายสถาบันทางปัญญา ปฏิรูปประเทศไทยเพื่อสุขภาวะของคนไทยครั้งที่ 31 ภายใต้หัวข้อ “ทศวรรษการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนท้องถิ่น” เมื่อบ่ายวันที่ 20 เมษายนที่ผ่านมามีผู้ให้ความสนใจเข้าร่วมประชุมเสวนาด้วยมากเป็นพิเศษ ทำเอาห้องประชุมที่ศูนย์วิจัยจุฬาภรณ์แน่นขนัด ถึงกับต้องเสริมโต๊ะเก้าอี้กันเลยทีเดียว
ประเด็นเกี่ยวกับ “ตัวบุคคล” หรือคณะทำงานที่นำเสนอการศึกษาและรายงานในเรื่องดังกล่าว น่าจะเป็นตัวแปรรอง แม้จะมีชื่อของ คุณหญิงสุพัตรา มาศดิตถ์ ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี และ นายสมพร ใช้บางยาง รองปลัดกระทรวงมหาดไทย เป็นแม่เหล็กดึงดูดให้คนอยากรู้อยากฟัง
อย่างน้อยที่สุด ปฏิเสธไม่ได้ว่า การตั้งหน้าตั้งตาและตั้งใจของเครือข่ายสถาบันทางปัญญาเพื่อการปฏิรูปเปลี่ยนแปลงประเทศไทยให้น่าอยู่ที่สุดในโลก มีแนวคิดตาม “ตุ๊กตา” หรือโจทย์ที่ราษฎรอาวุโส ศ.นพ.ประเวศ วะสี ได้นำเสนอหรือจุดประกายความคิดไว้เบื้องต้นว่า ปัญหาของประเทศไทยเป็นเสมือนภูเขาลูกใหญ่ หากจะขยับเขยื้อนภูเขาลูกนี้ให้ไปสู่เป้าหมายก็ต้องสร้างฐานรากให้แข็งแกร่ง หรือสร้างเจดีย์ขยับภูเขานั่นเอง
เจดีย์หรือสามเหลี่ยมขยับภูเขา ต้องเริ่มจากการเปลี่ยนกระบวนทรรศที่เคยปฏิบัติกันมาตลอด ยกเลิกวิธีคิดวิธีทำที่ส่วนกลางไปกำหนดวิถีชีวิตหรือการดำรงอยู่ของท้องถิ่น แต่จำเป็นอย่างยิ่งต้องให้ท้องถิ่นหรือชุมชนลงมือคิดและทำตามภูมิปัญญาที่เคยสืบทอดมาแต่บรรพบุรุษ โดยส่วนกลางหรือรัฐเพียงแต่ส่งเสริมเครื่องมือ พัฒนาองค์ความรู้เท่านั้น
เสมือนหนึ่งสร้างฐานเจดีย์ให้มั่นคง ลงเสาหลักให้แน่นหนา จากฐานสู่ยอด มิใช่จากยอดลงมาที่ฐานเฉกเช่นที่แล้วๆมาอีกต่อไป
การทำให้ชุมชนเข้มแข็งก็คือการเริ่มกระบวนการพัฒนาจากฐานราก
ตัวอย่างความเข้มแข็งของชุมชน ช่วยสร้างคุณูปการอะไร แค่ไหน เพียงใด เชื่อว่าทุกคนได้ประจักษ์แจ้งแก่สายตา ท่ามกลางสถานการณ์ความร้อนแรงระอุทางการเมืองในวันนี้
นอกจากนั้นคำให้สัมภาษณ์ล่าสุด สดๆ ร้อนของรองปลัดกระทรวงมหาดไทย นายสมพร ใช้บางยาง เมื่อวันที่ 25 เมษายนที่ผ่านมาก็ยิ่งตอกย้ำว่า
ชุมชนเข้มแข็งเป็นทางออกสำคัญในการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน
นายสมพรระบุว่า “ตอนนี้สังคมไทยกำลังเผชิญกับปัญหาความขัดแย้ง แตกแยก แบ่งฝักแบ่งฝ่าย มีระบบทุนนิยมเข้ามาเกี่ยวข้อง จนทำให้สังคมขาดความเข้มแข็ง กลายเป็นสังคมอารมณ์ เพราะคนเห็นแก่ตัวมากขึ้น ขาดความเสมอภาค ขาดคุณธรรม การแก้ไขปัญหาวิกฤตดังกล่าว ต้องมองว่าจะทำอย่างไรให้ท้องถิ่นเกิดความเข้มแข็ง การปลุกจิตสำนึกให้กับชุมชนเป็นสิ่งที่จำเป็น เพราะต่อไปชุมชนจะสามารถทำหน้าที่เป็นเหมือนโรงเรียนฝึกประชาธิปไตยได้”
ครับ..ผมเห็นด้วยล้านเปอร์เซ็นต์ แม้ใครจะตั้งข้อสังเกตว่า รัฐบาลได้มีการกระจายอำนาจจากส่วนกลางสู่ท้องถิ่นตามรัฐธรรมนูญแล้ว..เป็นไง?!? องค์การบริหารส่วนตำบล องค์การบริหารส่วนจังหวัด กลายเป็นกลุ่มอิทธิพลใหม่ คอรัปชั่นกันเป็นขบวนการ ถลุงงบประมาณแผ่นดินกันเป็นว่าเล่น
ความมั่นใจว่าชุมชนเข้มแข็งคือทางออกนั้น ไม่ใช่เพราะจากปากของรองปลัดกระทรวงมหาดไทยที่คลุกคลีกับชาวบ้านมาทั้งชีวิตเท่านั้นครับ แต่การสัมผัสชาวบ้านที่มีความเข้มแข็งในชุมชนของตัวเองหลายๆแห่งในภาคอีสานที่ยึดการดำรงชีวิตตามพระราชดำรัสเศรษฐกิจพอเพียง ก็เป็นเหตุผล หรือตัวอย่างการแสดงออกของชุมชนนางเลิ้ง ชุมชนสีลม ชุมชนสวนหลวงร.9 ต่อปัญหาร้อนๆในขณะนี้ก็เป็นอีกแรงที่ส่งเสริมสนับสนุนความเชื่อมั่นได้อย่างดี
ยิ่งผนวกกับการแสดงความเห็นของ นายกิตติ กิตติโชควัฒนา อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดยะลาในการประชุมเรื่องทศวรรษการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนท้องถิ่นครั้งนี้ ก็ยิ่งเห็นว่า เดินให้ถูกทิศถูกทางการเปลี่ยนแปลงปฏิรูปประเทศไทย ต้องเดินตามโจทย์ว่าด้วยการสร้างฐานเจดีย์ให้เป็นปึกแผ่นด้วยประชาชนในแต่ละท้องถิ่น
เพราะท่านกล่าวว่า “ผู้ว่าฯมา ผู้ว่าฯดี เดี๋ยวเดียวก็ไป แต่การสร้างจิตสำนึกให้กับชาวบ้าน ให้รู้จักปกป้องผลประโยชน์ของพื้นที่ เสียสละเพื่อชุมชน ก็จะเป็นตัวบังคับไม่ให้ข้าราชการหรือรัฐออกนอกลู่นอกทาง ที่สำคัญชุมชนจะเป็นตัวคอยขับเคลื่อนให้นโยบายเป็นไปตามโครงสร้างหรือแนวทางที่ท้องถิ่นปรารถนา”
ครับ..มันก็เหมือนนักการเมืองมา เดี๋ยวก็ไป ไม่มีใครอยู่ค้ำฟ้า แต่ชุมชนต่างหากที่จะต้องเดินต่อไปไม่ว่าใครจะมาเป็นนายกอบจ. นายกอบต. ผู้ใหญ่ นายอำเภอ หรือกระทั่งนายกรัฐมนตรี
แล้วทำอย่างไรล่ะ?!? ชุมชนจะเข้มแข็ง
คำตอบมีอยู่ในแต่ละชุมชนนั่นแหละ !
เพราะแต่ละชุมชนมีวิถีชีวิต มีสภาพแวดล้อม มีความต้องการที่แตกต่างกันไป
คนในชุมชนจะต้องกำหนด และระดมสมอง รวบรวมความคิดด้วยตนเอง ในขณะที่เครื่องมือรัฐเป็น “ตัวช่วย” เท่านั้น
งานของคณะกรรมการที่ลงไปศึกษาการสร้างเสริมความเข้มแข็งให้กับชุมชน ก็เดินตามแนวคิดของหมอประเวศ วะสี นั่นคือ ส่งเสริมเรื่องดีๆของชุมชนที่มีอยู่แล้ว ผลักดันให้กลไกรัฐทำงานเอื้อประโยชน์และสอดคล้องกับความต้องการของชุมชน ซึ่งการสร้างผู้นำที่ดี และเก่งก็เป็นหัวใจในการทำให้ชุมชนเข้มแข็ง
ส่วน 10 ปีหรือ ทศวรรษนับจากนี้ไป ฝันของการเห็นชุมชนเข้มแข็งจะเป็นจริง เพื่อพิสูจน์ตรรกะที่ว่า ชาวบ้านกินดีอยู่ดี ได้รับความเป็นธรรมและเท่าเทียม ก็จะไม่เกิดภาพม็อบ เหตุการณ์ความรุงแรง สร้างความรู้สึกเจ็บปวด บอบช้ำไปทั่ว ผมขอยืมคำพูดอาจารย์หมอประเวศ มาบันทึกไว้ท้ายนี้ว่า
อย่าเพิ่งตาย(ก่อน)นะครับ ...
นายใฝ่ฝัน ปฏิรูป
