ศิลปวัฒนธรรม

Monday, 22 August, 2011 - 00:00

ร้อยภาพ ร้อยแผ่นดิน บันทึกร้อยปีสวรรคต ร.5

  พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 หรือสมเด็จพระปิยมหาราช เป็นที่ทราบกันดีว่าทรงมีพระราชกรณียกิจโดดเด่นด้านการติดต่อสัมพันธ์ทางการทูตและการค้ากับชาวตะวันตก เป็นกษัตริย์ไทยที่ได้รับการยอมรับและเชิดชูเกียรติจากชาวต่างประเทศและนานาอารยประเทศ
 เมื่อเร็วๆ นี้ มีการเปิดตัว หนังสือ "ร้อยภาพ ร้อยแผ่นดิน ร้อยปีแห่งวันสวรรคตสมเด็จพระปิยมหาราช" เล่มนี้เป็นประมวลภาพพระบรมฉายาลักษณ์ของสมเด็จพระปิยมหาราช ที่จะนำผู้อ่านเข้าสู่โลกของพระองค์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ พบกับภาพเหตุการณ์พระราชกรณียกิจภายใต้นโยบายการเจริญสัมพันธไมตรีกับฝรั่ง และบรรยากาศการเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรก ไม่ว่าจะเป็นอิตาลี รัสเซีย ฝรั่งเศส อังกฤษ รวมถึงเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 กระทั่งวันสวรรคตในวันที่ 23 ตุลาคม 2453 เหมือนได้นั่งไทม์แมชชีนกลับไปในแผ่นดินไทยสมัยรัชกาลที่ 5 รวบรวมและเรียบเรียงโดย ไกรฤกษ์ นานา นักวิชาการทางประวัติศาสตร์ และเจ้าของผลงานขายดีหลายเล่ม
 ถือเป็นสมุดภาพแห่งความทรงจำที่สำนักพิม์โพสต์บุ๊กส์ร่วมกับอาจารย์ไกรฤกษ์ นานา จัดทำขึ้นเพื่อเป็นการเทิดพระเกียรติและน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณพระพุทธเจ้าหลวงที่มีต่อปวงชนชาวไทย เนื่องในวาระครบรอบ 100 ปีแห่งวันสวรรคตของพระองค์ ภาพทั้งหมดถูกคัดสรรมาจากเอกสารเก่าแก่อายุนับร้อยปีในทวีปยุโรป ไม่ว่าจะเป็นหนังสือพิมพ์ วารสาร นิตยสาร และโปสต์การ์ด ที่สำคัญนอกจากพระบรมฉายาลักษณ์แล้ว มีภาพเหตุการณ์และบุคคลสำคัญทั้งชาวไทยและต่างประเทศที่ผูกพันกับเหตุการณ์ในสมัยรัชกาลที่ 5 แต่ประวัติศาสตร์ไทยกลับไม่เคยพูดถึง หลายภาพใช้เวลาการสืบเสาะมากว่า 30 ปี กว่าจะค้นพบ และจำนวนไม่น้อยที่ไม่เคยเผยแพร่สู่สาธารณชนมาก่อน 
 อีกความโดดเด่นของสมุดภาพเล่มนี้อยู่ที่คำบรรยายภาพที่มาจากเนื้อข่าว ซึ่งมีการนำเสนอและเผยแพร่ผ่านสายตาปัญญาชนชาวตะวันตกในสมัยนั้น แตกต่างจากประวัติศาสตร์ไทยที่เคยศึกษากันมาช้านาน
 อาจารย์ไกรฤกษ์กล่าวว่า แม้คนไทยส่วนมากรับรู้เรื่องราวและพระราชประวัติของสมเด็จพระปิยมหาราชที่มีผู้เขียนเล่าไว้มาก รวมถึงความเป็นไปในแผ่นดินของพระองค์ ก็ยังไม่ใช่ข้อเท็จจริงทั้งหมดที่ควรรู้ ประวัติศาสตร์แบบราชาชาตินิยมส่งผลต่อความคิดของคนไทยในอดีตที่ผ่านมา ทำให้เรื่องที่เราเชื่อถือกันบ่อยครั้งก็พิสูจน์ว่าเป็นเพียงมายาคติ ผสมความเป็นชาตินิยมมากไป ความคิดนี้ชัดเจนขึ้นอีกหลังการค้นพบเอกสารเก่าแก่อายุกว่า 100 ปี พวกหนังสือพิมพ์ วารสาร และนิตยสารสมัยรัชกาลที่ 5 จำนวนหนึ่งในทวีปยุโรป บันทึกเหตุการณ์ รวมถึงรายละเอียดของพระราชกรณียกิจในพระองค์ ทำให้เรารับรู้ถึงพระราชภาระอันหนัก แต่ไม่เคยถูกเปิดเผยมาก่อนในเมืองไทย ด้วยความสนใจจึงเริ่มสืบเสาะหามาอ่านทีละฉบับสองฉบับ เริ่มตั้งแต่ปี พ.ศ.2523 และตระหนักว่าหลักฐานใหม่เหล่านี้เป็นขุมทรัพย์ทางปัญญาให้ข้อมูลอีกด้านต่างไปจากประวัติศาสตร์ที่เราเรียนกัน
 นักวิชาการทางประวัติศาสตร์กล่าวด้วยว่า ข้อมูลไม่ใช่จะขัดแย้งสิ้นเชิงจากมุมมองของไทย แต่เป็นแง่คิดและความรู้สึกของคนภายนอกประเทศที่เฝ้ามองความเปลี่ยนแปลงของสยามด้วยความสนใจ เป็นข้อมูลชั้นต้นที่หาอ่านยาก เรื่องที่ถูกรายงานมีความน่าเชื่อถือ บรรยายใต้ภาพด้วยคำวิจารณ์และความคิดของคนในที่เกิดเหตุ จากปากคำของนักข่าวในพื้นที่ และคำให้การของผู้รู้เห็นเหตุการณ์ที่มีตัวตนจริงในสมัยนั้น
 สำหรับจุดเด่นที่สุดจากหลักฐานที่พบ อาจารย์ไกรฤกษ์บอกว่า เป็นภาพประกอบจำนวนมากนับร้อยภาพของสมเด็จพระปิยมหาราช และบุคคลใกล้ชิดที่ทรงเกี่ยวข้องอยู่ด้วยตลอดรัชกาล ภาพเหล่านี้เหมือนแม่เหล็กขนาดใหญ่ที่ดึงข่าวสารธรรมดาให้โดดเด่นและมีความหมายขึ้นทันที กระแสข่าวที่ปรากฏได้กลายเป็นภาพลักษณ์ของสยามประเทศในอีกมิติหนึ่งที่ทดแทนความรู้สึก และเติมเต็มความภาคภูมิใจแก่ผู้พบเห็น  
 "เมื่อร้อยเรียงภาพทั้งหมดเข้าด้วยกันอีกครั้งจะได้ภาพพจน์ของแผ่นดินอันบริบูรณ์ที่ปกครองโดยสมเด็จพระปิยมหาราช และเป็นสักขีพยานของรัชกาลที่มั่นคงเป็นปึกแผ่นของกรุงรัตนโกสินทร์ที่เราอาศัยอยู่ เป็นหนังสือเล่มหนึ่งที่เทิดพระเกียรติร้อยปีแห่งวันสวรรคต หวังว่าผู้ได้อ่านสมุดภาพชุดนี้จะละลายมายาคติลงบ้าง แต่ไปเพิ่มพลังความรักและเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์ของเรา" อาจารย์ไกรฤกษ์ ในฐานะผู้เขียน กล่าว พร้อมเน้นผลงานชุดนี้จะมีส่วนจรรโลงความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทยให้แพร่หลายออกไปยิ่งขึ้น   
 สมุดภาพเทิดพระเกียรติร้อยปีแห่งวันสวรรคตชุดนี้เป็นเสมือนบันทึกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ต่างๆ ในช่วงรัชสมัยพระมหากษัตริย์พระองค์นี้ที่ควรค่าแก่การกล่าวถึง ทั้งยังชวนให้คนไทยได้รับรู้พระราชภาระอันยิ่งใหญ่ที่ทรงแบกรับไว้เพื่อประชาราษฎร์ และเห็นถึงพระวิสัยทัศน์อันกว้างไกลในการบริหารประเทศ.