'เวินเจียเป่า'ครองใจคนจีน
มุ่งลดช่องว่างรวย-จนปรับสมดุลเศรษฐกิจ
นายกรัฐมนตรี เวินเจียเป่า ดูจะเรียกความรู้สึกประทับใจในบุคลิกลีลาจากชาวบ้านร้านตลาดได้ไม่น้อย ในหลายวาระโอกาส ผู้นำจีนได้แสดงให้เห็นว่าเขามีความเป็นห่วงเป็นใยในชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนอย่างจริงใจ
เมื่อวันศุกร์ ผู้นำวัย 67 รายนี้ได้บอกในรายงานประจำปีที่เสนอต่อสภาผู้แทนประชาชนว่า เข็มมุ่งในปีต่อไปคือ ลดช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจน และกระจายความมั่งคั่ง
เวินพูดถึงเศรษฐกิจจีนซึ่งมีขนาดใหญ่เป็นอันดับสามของโลกว่า "เราจะไม่เพียงทำขนมพายให้ใหญ่ขึ้นด้วยการพัฒนาเศรษฐกิจ แต่จะจัดแบ่งขนมพายนี้ออกไปให้ทั่วถึงด้วยระบบกระจายรายได้อย่างสมเหตุสมผล"
เขาจะหมดวาระในตำแหน่งในช่วงต้นปี 2013 ถึงตอนนั้นเขาได้กุมบังเหียนรัฐบาลในระบบพรรคเดียวเป็นเวลาถึง 1 ทศวรรษแล้ว แม้ฟังดูยังเหลือเวลาอีกตั้ง 3 ปี แต่สื่อมวลชนก็เริ่มประเมินความสำเร็จและความล้มเหลวของเขากันแล้ว
รอยเตอร์อ้างนักวิเคราะห์รายงานว่า ผลงานด้านนโยบายของเวิน มีทั้งที่เกิดมรรคผลเป็นจริง และมุกแป้ก เพราะรัฐนาวาอันใหญ่โตของจีนไม่ยอมหันเหทิศทางง่ายๆ ตามที่กัปตันร้องสั่ง
ว่ากันว่าสไตล์ของเวินนั้น ผิดกันลิบลับกับนายกฯ จีนคนก่อนหน้า คือ จูหรงจี ซึ่งรายนั้นดูจะชอบดุด่าว่ากล่าวเจ้าหน้าที่ ยั่วแหย่นักข่าว และออกนโยบายที่เป็นจริงได้ยาก ผลคือ บางเรื่องก็ประสบความสำเร็จ บางเรื่องก็เละเป็นโจ๊ก
เวินมีท่าทีของการเป็นผู้รับใช้ประชาชนที่อ่อนน้อมถ่อมตน ประนีประนอม บางครั้งถึงกับน้ำตาไหลที่ได้เห็นความทุกข์ยากของชาวบ้าน และจับงานใหม่ๆ อย่างไม่หยุดหย่อน ซึ่งบางคนบอกว่าจับหลายเรื่องเกินไป
เจิงยงเหนียน ผู้อำนวยการสถาบันเอเชียตะวันออก มหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ ซึ่งเน้นศึกษาเรื่องจีน บอกว่า จูหรงจีมีบุคลิกแบบกำปั้นเหล็ก ขณะที่เวินเจียเป่าเป็นคนบ่อน้ำตาตื้น แต่ทั้งสองสไตล์ต่างก็ไม่ใช่คำตอบ
นักสังเกตการณ์บอกว่า ผลงานที่เวินได้ทำสำเร็จอย่างสวยงามก็คือ ยกเลิกภาษีที่เก็บจากเกษตรกรยากจน เพิ่มรายได้ของครัวเรือนในชนบท และปรับปรุงระบบสวัสดิการสังคม
นโยบายหลักของเขาซึ่งยึดมั่นเป็นเป้าหมายมาโดยตลอดก็คือ ต้องพยายามลดช่องว่างรายได้ระหว่างคนเมืองกับคนชนบทให้ได้ แต่ผลการวิจัยเกี่ยวกับการกระจายรายได้ในจีนบ่งชี้ว่า ความไม่เท่าเทียมแทบไม่ได้ลดลงเลย หรืออาจยิ่งเลวร้ายลงด้วยซ้ำ
เรื่องที่เวินยังทำไม่สำเร็จ ก็คือ การหันเหการสร้างความเจริญเติบโตออกจากการพึ่งพาสินค้าส่งออกราคาถูก การทำโครงการขนาดใหญ่ของรัฐ และการผลิตอุตสาหกรรมที่ปล่อยมลพิษ
เจิงบอกว่า เวินเป็นขวัญใจชาวบ้านเพราะท่าทีนุ่มนวล แต่ถึงที่สุดแล้ว นโยบายทั้งหลายต้องมีพวกข้ารัฐการรับลูก ต้องเจอกับแรงโต้ของกลุ่มผลประโยชน์ เหล่านี้เป็นอุปสรรคใหญ่ของนโยบายประชานิยมของเขา
นักวิเคราะห์บอกว่า เวลากำลังเหลือน้อยลงทุกทีสำหรับเวินที่จะสร้างผลงานทิ้งไว้เป็นตำนาน ก่อนที่เขาจะถ่ายโอนอำนาจให้แก่ว่าที่นายกฯ คนต่อไป คือ หลี่เก้อเชียง ซึ่งตอนนี้เป็นรองนายกฯ คนหนึ่งในจำนวน 4 คน
ทอม ออร์ลิก นักเศรษฐศาสตร์ของสโตน แอนด์ แม็กคาร์ธี บริษัทวิจัยในกรุงปักกิ่ง บอกว่า รัฐบาลของเวินได้พลาดโอกาสที่จะสร้างความเปลี่ยนแปลงใหญ่ๆ ไปแล้ว ในช่วงที่เศรษฐกิจรุ่งเรืองอยู่หลายปีก่อนหน้านี้ เป็นโอกาสที่จะผลักดันการปฏิรูปที่ทำได้ยากทั้งหลาย พอเศรษฐกิจเจอวิกฤติ นโยบายดีๆ ทั้งหลายก็จำต้องพับเก็บใส่ลิ้นชัก
แต่ถึงอย่างไร เขาก็ดูจะเป็นที่รักของประชาชนทั่วไป หลายครั้งที่ผู้คนได้เห็นเขาแสดงความเห็นอกเห็นใจชาวบ้าน ขณะที่ผู้นำคนก่อนๆ มักมีบุคลิกแข็งทื่อ แสดงสุนทรพจน์ทางโทรทัศน์ด้วยศัพท์แสงคำขวัญมากมาย แต่ไม่จับใจชาวบ้าน
เวินเรียนจบทางด้านธรณีวิทยา ทำงานอยู่ในมณฑลกานซูอันห่างไกลและยากจนทางตะวันตกเฉียงเหนืออยู่นาน 14 ปี ไต่เต้าในพรรคจนเติบใหญ่มาเป็นลำดับ
ด้วยความเป็นลูกน้องที่ทำงานให้เจ้านายตามหน้าที่ เขาจึงรอดจากการเล่นงานทางการเมืองเมื่อปี 1989 ซึ่งตอนนั้นเจ้านายของเขา คือ จ้าวจื่อหยาง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน ได้ถูกขับออกจากตำแหน่งหลังจากไปแสดงความเห็นอกเห็นใจนักศึกษาในเหตุการณ์เทียนอันเหมิน
ตั้งแต่เป็นนายกฯ เมื่อปี 2003 เขามักใช้เวลาช่วงตรุษจีนออกเยี่ยมเยียนประชาชนตามเหมืองถ่านหินบ้าง หมู่บ้านที่เต็มไปด้วยคนป่วยโรคเอดส์บ้าง โดยสวมเสื้อแจ็กเกตตัวเก่งซึ่งเนื้อผ้ายุ่ยเพราะความเก่าตระเวนไปยังที่ต่างๆ สื่อมวลชนมักเรียกเขาด้วยความชื่นชอบว่า "ปู่เวิน"
เมื่อปี 2008 ผู้คนได้เห็นเขาไต่ไปตามซากอาคารปรักหักพังหลังเหตุการณ์แผ่นดินไหวกระหน่ำมณฑลเสฉวน ภาพที่เขาหลั่งน้ำตาขณะปลอบโยนเด็กๆ ที่กำลังร้องไห้ และพูดผ่านโทรโข่งกับบรรดาเจ้าหน้าที่กู้ภัย ยังคงตรึงใจประชาชน
เขายังได้เปิดช่องทางถาม-ตอบไขข้อข้องใจทางอินเทอร์เน็ตด้วย ทำให้คนทั่วไปสามารถติดต่อกับผู้นำที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งได้ แม้การตั้งคำถามจะมีการสกรีนก่อนก็ตาม
ก่อนที่สภาผู้แทนประชาชนจะเปิดประชุมในสัปดาห์นี้ เวินได้พูดทางออนไลน์ว่า เขารู้สึกเห็นใจประชาชนที่วิตกเรื่องรายได้ ราคาบ้างพุ่งสูงลิ่ว บัณฑิตตกงาน และกฎเกณฑ์อันเคร่งครัดในเรื่องการจดทะเบียนผู้อยู่อาศัย ซึ่งสร้างความยากลำบากแก่คนที่ย้ายถิ่นเข้าไปหางานทำในเมือง
ว่ากันว่าเวลาแถลงข่าว เวินเจียเป่ามักเอ่ยอ้างถึงบทกวีบทโน้นบทนี้ด้วย
หลี่จื้อหยิง นักเคลื่อนไหวด้านสิทธิทางการเมืองในกรุงปักกิ่ง ซึ่งเน้นจับเรื่องข้อร้องทุกข์ของชาวไร่ชาวนา บอกว่า ถ้าในวันนี้จีนเปิดให้มีการเลือกตั้งอย่างเป็นประชาธิปไตย เวินคงจะชนะแน่นอน
แต่นักวิเคราะห์ชี้ว่า นโยบายหลายอย่างของเวิน เจอแรงต้านอย่างหนัก
เขาอยากจะลดขนาดและลดจำนวนกระทรวงทบวงกรม และชะลอการขยายอุตสาหกรรมที่ปล่อยมลพิษ แต่ก็ถูกคัดค้านจากกลไกรัฐ มีแต่เสียงเรียกร้องให้สร้างงาน สร้างรายได้ เรื่องอื่นเอาไว้ทีหลัง
ว่ากันอีกว่า เวลาอยู่ลับหลัง พวกเจ้าหน้าที่และพวกลูกท่านหลานเธอทั้งหลาย ซึ่งเป็นทายาทของผู้นำประเทศทั้งในอดีตและปัจจุบัน มักเยาะเย้ยความเป็นคนอ่อนไหวของเวิน ซึ่งหลายคนมองว่าไม่เหมาะที่ผู้นำจะแสดงบทเจ้าน้ำตาอย่างนั้น
นักวิเคราะห์บางรายบอกว่า เวินคงอึดอัดใจกับระบบอันใหญ่โตแข็งทื่อซึ่งปรับเปลี่ยนอะไรได้ยาก จึงออกมาพูดจาสื่อสารกับประชาชน
ตอนนี้เริ่มมีการจับตาไปถึงผู้นำคนใหม่ของจีนกันบ้างแล้ว เอาไว้ผมจะประมวลเอามาเล่าสู่กันฟังครับ
