มะพร้าวนับเป็นพืชยืนต้นที่ให้คุณค่ามากมายในการดำรงชีวิต ถ้ามีเด็กเกิดหนึ่งคนแล้วปลูกมะพร้าวไว้ 1 ต้น คนผู้นั้นก็สามารถแสวงหาคุณค่าในการดำรงชีวิตจากมะพร้าวต้นนั้นได้อย่างครบครันจวบสิ้นอายุขัย
มะพร้าวเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตคนไทยอย่างแนบแน่นตั้งแต่วัฒนธรรมประเพณีเกิดและตาย เมื่อมารดาตั้งครรภ์ได้ 5 เดือนขึ้นไป มีน้ำมะพร้าวอ่อนคอยหล่อเลี้ยงบำรุงให้ความแข็งแรง แต่จวบสิ้นลมเมื่อใด จะมีน้ำมะพร้าวล้างหน้าลาโลก ถือเป็นต้นไม้แห่งกาลเวลาและยังสะท้อนความหมายอย่างหลากหลายแง่มุมแห่งการดำเนินชีวิตทั้งด้านคติธรรมคำสั่งสอน ความเชื่อ อาหาร ยารักษาโรค ที่อยู่อาศัย นับเป็นต้นไม้แห่งชีวิตหรือเป็นต้นไม้ควรคู่กับชีวิตอย่างแท้จริง
ในเรื่อง ความเชื่อและพิธีกรรม มีความเชื่อมากมายเกี่ยวกับมะพร้าวซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นความเชื่อในเชิงบวกหรือทางมงคลทั้งสิ้น และความเชื่อเกี่ยวกับมะพร้าวไม่ได้มีเฉพาะประเทศไทยเท่านั้น แต่ดินแดนอื่นๆ ที่เต็มไปด้วยมะพร้าวก็ล้วนแล้วแต่มีความเชื่อแตกต่างกันไปตามประเพณีวัฒนธรรมของตนเอง เช่น
-หนุ่มชาวบาหลีถือเอามะพร้าวแฝดเป็นของเสน่ห์ หรือเอาน้ำมันที่สกัดจากมะพร้าวที่หญิงมีครรภ์นั่งทับมาทำเป็นน้ำมันเสน่ห์ สำหรับคนไทยเองก็มีความเชื่อในเรื่องนี้เช่นกัน คือ เอามะพร้าวสุกที่หันทะลายไปทางทิศตะวันออกเคี่ยวทำน้ำมันเสน่ห์
-เครื่องรางของขลัง เชื่อว่าเอามะพร้าวตาเดียว ตัดเอาเฉพาะบริเวณที่มีตาเดียวมาใช้แขวนคอจะช่วยป้องกันอันตรายจากภูตผีปีศาจ ลมเพลมพัด และของคุณไสยทั้งปวง และเชื่อว่าทำให้มีเสน่ห์อีกด้วย นอกจากนี้น้ำมะพร้าวอ่อนยังเชื่อว่าดื่มล้างอาถรรพ์ แก้คุณไสย แก้เวทมนต์คาถา แก้อัปมงคลและเสนียดจัญไรเช่นกัน
-บางท้องถิ่นนำมะพร้าวที่งอกแล้วแห่ขบวนขันหมากเมื่อเสร็จพิธีให้คู่บ่าวสาวนำไปปลูก หรือให้นำมะพร้าวไปปลูกบนหลุมฝังรกเด็กแรกเกิด ซึ่งจะช่วยให้เด็กตั้งตัวได้เมื่อเติบใหญ่ และการฝังรกนี่เองคือที่มาของคำว่าฝังรกฝังราก ส่วนชาวมาเลย์จะปลูกต้นมะพร้าวฉลองเด็กแรกเกิด
-หญิงชาวชวาเมื่อตั้งครรภ์จะอาบน้ำมะพร้าวและห้ามกินยอดมะพร้าว และหลังคลอดจะกินน้ำตาลจากมะพร้าวเท่านั้น และต้องกินอาหารที่ทำจากมะพร้าวเนื้ออ่อนเมื่อหลังคลอดใหม่ ส่วนชาวเกาะนิโคบาในอ่าวเบงกอลใช้น้ำมะพร้าวอ่อนอาบเด็กแรกเกิดจนอายุ 2 ขวบ
-ในด้านพิธีกรรมที่สำคัญทางศาสนาทั้งศาสนาพุทธและพิธีพราหมณ์ล้วนแล้วแต่ต้องมีมะพร้าวอ่อนเป็นเครื่องสักการบูชาทั้งสิ้น ทั้งนี้มะพร้าวมีความหมายถึงเครื่องหมายแห่งความอุดมสมบูรณ์ น้ำมะพร้าวเป็นสิ่งบริสุทธิ์ จั่นมะพร้าวหมายถึงความอุดมสมบูรณ์
-ความเชื่อในเรื่องการปลูกต้นไม้มงคลให้เหมาะสมกับวันเดือนปีเกิด คนที่เกิดปีชวดให้ปลูกมะพร้าวและกล้วย และคนเกิดปีเถาะให้ปลูกมะพร้าวนาฬิเกและต้นงิ้ว
นอกจากนี้ ในกฎหมายโบราณยังใช้มะพร้าวเป็นเครื่องลงโทษผู้ที่ด่าว่าพ่อแม่และพระสงฆ์ด้วยการเอามะพร้าวยัดปาก ซึ่งต่อมาคำว่ามะพร้าวยัดปากจึงได้กลายเป็นคำสั่งสอนลูกหลานไม่ให้เถียงพ่อแม่หรือพูดจาหยาบคายอีก ไม่เช่นนั้นจะโดน "มะพร้าวยัดปาก" เพื่อให้ลูกหลานเกิดความเกรงกลัว และคำสอนนี้ยังดำรงอยู่ถึงปัจจุบัน
มะพร้าวกับวิถีชีวิตของคนไทย คนไทยคุ้นเคยกับมะพร้าวมาเป็นเวลานาน เพราะสามารถปลูกได้ทุกภาค พบเห็นได้ทั่วไป อีกทั้งเรายังสามารถใช้ประโยชน์จากทุกส่วนของมะพร้าว เช่น ยอดอ่อน ใช้เป็นอาหาร จั่น (ช่อดอก) มะพร้าว นอกจากจะได้น้ำตาลมะพร้าว อาจหมักทำเหล้
าและน้ำส้ม หรือหากมีมากก็สามารถเคี่ยวเป็นน้ำตาลมะพร้าวส่งขายตามตลาด เปลือกหรือกาบมะพร้าว นำไปแยกเอาเส้นใยใช้ทำเชือกที่มีคุณภาพดีกว่าเชือกชนิดอื่นที่ผลิตจากเส้นใยธรรมชาติด้วยกัน เหมาะในการทำพรมเช็ดเท้า ทำเบาะและที่นอน ขุยมะพร้าว ก็สามารถนำไปทำวัสดุเพาะชำต้นไม้ได้ หรือทำเป็นก้อนเพาะต้นไม้ กะลามะพร้าว ใช้เป็นเชื้อเพลิงให้ความร้อนสูง ประดิดประดอยเป็นเครื่องประดับและของใช้สอย ทำเครื่องดนตรี (ซออู้) ถ่านกัมมันต์ (มีคุณสมบัติในการดูดซับสูง) ก้านใบ ใช้ทำไม้กวาด ไม้กลัด และเครื่องจักรสานต่างๆ โป๊ะไฟฟ้า พัด ที่หุ้มภาชนะปักดอกไม้ กระเป๋าถือสตรี ลำต้น ใช้ก่อสร้างประดิดเครื่องเรือน ทำเสา ทำฟืน ใช้เป็นสะพานข้ามร่องคูในสวน ใช้เป็นรางใส่อาหารสัตว์เลี้ยง ราก ใช้ทำยา สีย้อมผ้า เช่นสีดำได้จากการเผากะลามะพร้าว จนไหม้เกรียม หรือสีเหลืองอ่อนอมชมพูได้จากกาบมะพร้าวแก่และเชื้อเพลิง น้ำมันมะพร้าว ใช้ปรุงอาหาร ทำช็อกโกแลต ลูกกวาด ขนมต่างๆ อุตสาหกรรมเนยเทียม สบู่ เทียน ขี้ผึ้ง แชมพู ครีมโกนหนวด เครื่องสำอาง ใยมะพร้าวจากเปลือกต้น ทำที่นอน โซฟา ยอดมะพร้าว ใช้แกงอาหาร ผัด ต้ม ช่อดอก (งวง) ปาดช่อดอกได้น้ำตาลมะพร้าวสด หรือเคี่ยวทำน้ำตาลปีบ หรือน้ำส้มสายชู เนื้อมะพร้าวอ่อนและน้ำมะพร้าวอ่อน ใช้เป็นเครื่องดื่ม ปรุงอาหารคาวหวาน ทำไอศกรีม น้ำ มะพร้าวแก่ หมักทำน้ำส้มสายชู ใช้ดองผัก เนื้อมะพร้าวทึนทึก ขูดเป็นฝอย โดยหน้าขนมและเค้ก เนื้อมะพร้าวห้าว ขูดเป็นฝอยละเอียดเพื่อคั้นเอากะทิ ใช้ปรุงอาหารคาวหวาน ทำกะทิแห้ง และทำน้ำมันมะพร้าว จาวมะพร้าว ใช้ทำอาหารหรือรับประทานเป็นของว่างจะได้กากใยอาหารมาก
ที่โดดเด่นอย่างยิ่งในเวลานี้คือ น้ำมันมะพร้าวแบบบีบเย็นที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับสุขภาพ และทำหน้าที่ปฏิวัติวงการน้ำมันบริโภคแบบหักล้างความเชื่อดั้งเดิมที่กล่าวว่าน้ำมันมะพร้าวคือผู้ร้ายก่อให้เกิดโรคต่างๆ อย่างสิ้นเชิง นอกจากนี้ยังสร้างเศรษฐกิจและรายได้ในการนำมาใช้ในวงการสปาอย่างคึกคัก และยังต่อยอดนำไปทำผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางเพื่อสุขภาพมากมาย เช่น สบู่ธรรมชาติ น้ำมันนวด น้ำมันบำรุงผิว เป็นต้น เมื่อลองศึกษาถึงวิถีชีวิตของคนไทยนับจากอดีตจนถึงปัจจุบัน จะพบว่ามีการใช้ประโยชน์จากทุกส่วนของมะพร้าวได้อย่างครบถ้วน.
