ถ้ากล่าวถึง หญ้า แล้ว มักจะนึกถึงต้นไม้หรือพืชที่ขึ้นอยู่ตามพื้นดินที่เราไม่ได้ปลูก และมันมาเองด้วยความไม่พึงประสงค์ ก่อให้เกิดความรกหูรกตา ซึ่งเรามักจะตัดทิ้งหรือดายทิ้งกันอยู่เป็นประจำ
หญ้า หมายถึง พืชที่เกิดขึ้นตามพื้นดินพวกหนึ่ง ใบเป็นเส้นตรง มีชื่อเรียกต่างๆ กัน (ความหมายตามพจนานุกรมนักเรียนฉบับเพิ่มเติมคำศัพท์ปรับปรุงใหม่)
ทราบไหมว่า จริงๆ แล้วหญ้าที่เรารกหูรกตาต้องกำจัดทิ้งนี้ บางอย่างก็จัดเป็นพืชสำคัญทางเศรษฐกิจ เช่น หญ้าแฝก หรือหญ้าลาเวนเดอร์ของชาวยุโรป หญ้าดังกล่าวนำมาสกัดน้ำมันหอมระเหย และผลิตเป็นน้ำหอมกลิ่นโด่งดัง บางอย่างก็จัดว่าเป็นยาสมุนไพรแสนวิเศษทีเดียว บางชนิดนำไปเข้ายาเพื่อเสริมฤทธิ์ยาในตำรับ บางชนิดก็มีสรรพคุณโดดเด่นใช้เป็นยารักษาโรคได้เลย พืชบางชนิดมีชื่อเรียกขึ้นต้นว่าหญ้า แต่อาจไม่ได้อยู่ในวงเดียวกับหญ้า บางชนิดอยู่ในวงเดียวกับหญ้า แต่มีชื่อเรียกอื่นก็มี นอกจากนี้แล้ว ในทางระบบนิเวศน์วิทยาหรือทางการเกษตร หญ้ายังช่วยรักษาความชุ่มชื้นหน้าดิน ลดการพังทะลายของหน้าดินได้
ด้วยอยากให้ท่านผู้อ่านได้ตระหนักถึงความสำคัญของหญ้าที่ขึ้นอยู่ตามบ้านเรา แล้วเราต้องตัดทิ้งเป็นกิจวัตร ลองหันมาดูสิว่าหญ้าที่เกิดขึ้นมานั้นสามารถนำมาใช้ประโยชน์อะไรได้บ้าง หรือบางชนิดอาจต้องหามาปลูกไว้ในบ้านเพื่อเก็บไว้ใช้ก็ได้
หญ้าหนวดแมว : ใช้ใบอ่อนมาทำเป็นใบชาชงน้ำดื่ม มีสรรพคุณช่วยขับนิ่วก้อนเล็กๆ จะถูกขับออกมาพร้อมปัสสาวะ ช่วยขับปัสสาวะ บำรุงไต ถ้านำทั้งต้น ต้มดื่มมีสรรพคุณ แก้โรคไต ขับปัสสาวะ รักษาโรคกระษัย รักษาโรคปวดตามสันหลังและบั้นเอว รักษาโรคนิ่ว รักษาโรคเยื่อจมูกอักเสบ ส่วนของใบ นิยมนำมาทำชา มีสรรพคุณ รักษาโรคปวดข้อ ปวดหลัง ไขข้ออักเสบ ลดความดันโลหิต รักษาโรคเบาหวาน ลดน้ำขับกรดยูริกแอซิดจากไต
ข้อควรระวังของการใช้หญ้าหนวดแมว คือ ห้ามใช้ในผู้ป่วยที่มีอาการโรคหัวใจ เนื่องจากมีสารโปแตสเซียมสูง และผู้ป่วยโรคไต ซึ่งต้องปรึกษาแพทย์ก่อนใช้
หญ้าแห้วหมู : ใช้ส่วนหัวที่อยู่ใต้ดิน มีน้ำมันหอมระเหยเป็นส่วนประกอบ สรรพคุณ แก้จุกเสียดแน่นท้อง ท้องอืด ท้องเฟ้อ บำรุงกำลัง บำรุงธาตุ บำรุงหัวใจ เป็นยาอายุวัฒนะ แก้ธาตุพิการ ช่วยให้เจริญอาหาร ทำให้น้ำนมมาก ขับพยาธิไส้เดือน ขับลม ช่วยย่อยอาหาร ขับเหงื่อ แก้บิด ขับปัสสาวะ ทำให้ประจำเดือนมาเป็นปกติ พอกดูดพิษ ทาแก้แมลงกัด แก้กระษัย ส่วนของใบใช้ห้ามเลือด วิธีใช้อาจนำมาทำเป็นชาชงน้ำร้อนดื่ม หรือต้มกิน หรือบดเป็นผงใช้ชงกับน้ำร้อน
สรรพคุณตามตำรายาจีน ระบุว่า มีรสเผ็ดขมเล็กน้อย อมหวานเล็กน้อย รสสุขุม มีฤทธิ์ผ่อนคลายตับ มีฤทธิ์ปรับประจำเดือน แก้ปวด ใช้บรรเทาอาการเครียด ถ้านำหญ้าแห้วหมูไปผัดหรือนึ่งกับน้ำส้ม ตัวยาจะเข้าสู่ลมปราณของตับ เพิ่มฤทธิ์ผ่อนคลายตับ ระงับปวดและช่วยย่อยอาหาร เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการปวดท้อง อาหารไม่ย่อย ธาตุพิการ
หญ้าคา : เป็นหนึ่งในยาสมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน สรรพคุณ ขับปัสสาวะ ในทางการแพทย์แผนจีนมีการนำไปใช้ในการรักษาผู้ป่วยโรคไตอักเสบ พบว่าได้ผลดี นอกจากนี้ยังช่วยรักษาอาการปัสสาวะเป็นหนอง และปัสสาวะเป็นเลือด แก้ดีซ่าน ในตำรายาไทยกล่าวว่า ทั้งต้น มีสรรพคุณแก้โรคไต แก้โรคมะเร็งคอ แก้ฝีประคำร้อย ดอก ขับปัสสาวะ แก้ไอ แก้อาเจียนเป็นโลหิต แก้มะเร็งในลำไส้ แก้ริดสีดวงต่างๆ ราก แก้ร้อนในกระหายน้ำ บำรุงไต แก้ดีซ่าน ตัวเหลืองตาเหลือง แก้อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร
วิธีใช้นิยมนำมาทำเป็นชาชงน้ำร้อน หรือใช้ต้มดื่ม โดยเฉพาะคนที่ทำงานตากตรำ ดื่มเป็นประจำช่วยบำรุงไต แก้กะษัย
หญ้าหวาน : พืชให้ความหวาน เมื่อนำไปสกัดจะได้สารหวานที่เรียกว่า สตีวีโอไซด์ ซึ่งจะมีความหวานกว่าน้ำตาลทราย 100-300 เท่า ให้พลังงานต่ำ เหมาะที่จะใช้ทดแทนความหวานจากน้ำตาลในกลุ่มผู้ป่วยเรื้อรังต่างๆ และกลุ่มที่ลดความอ้วน บ้างก็ใช้ใบแห้งปรุงกับใบชาอื่นๆ เพื่อเพิ่มความหวาน ซึ่งใบตากแห้งจะให้ความหวานต่ำกว่าสารสกัด มีความหวานเพียง 10-15 เท่าของน้ำตาล
หญ้างวงช้าง : วัชพืชข้างทางที่มนุษย์ไม่กี่คนมองแล้วอยากตั้งคำถามว่ามันสามารถใช้ประโยชน์อะไรได้บ้าง ประโยชน์ของหญ้างวงช้างแก้ปากเปื่อย แก้ร้อนใน แก้แผลเปื่อย แก้ฝีมีหนอง แก้อาการเลือดตกในหรือช้ำในได้ ใช้ใบสดคั้นเอาน้ำใช้อมกลั้วคอแก้เจ็บคอ พอกฝี พอกแผล รักษาสิว รักษาโรคผิวหนังอื่นๆ ลดอาการอักเสบของพวกแผลมีหนอง ใช้ทั้งต้นต้มกิน สรรพคุณ แก้ไอ ขับปัสสาวะ แก้หอบหืด แก้ปอดอักเสบ แก้นิ่ว ใช้ดอกสดต้มกินช่วยขับประจำเดือน
ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ต้านมะเร็ง ต้านเชื้อรา ไล่แมลง ลดการอักเสบ เร่งการสมานแผล
ขับปัสสาวะ ลดความดันโลหิต คุมกำเนิด กระตุ้นมดลูกให้บีบตัว คลายกล้ามเนื้อเรียบ ยับยั้งการหดเกร็งของลำไส้ เป็นพิษต่อตับ
หญ้าแพรก : หญ้าที่มีความหมายแฝงถึงความอดทน ความเป็นผู้ต่ำต้อยที่ไม่มีวันตาย ใครเอาขอนไม้เอาอะไรมาวางทับไว้ หญ้าแพรกก็ยังสามารถเติบโตได้ จึงได้นำไปใช้เป็นสัญลักษณ์ของการไหว้ครู คนไทยรู้ว่าหญ้าแพรกมีความสำคัญเชิงสัญลักษณ์ แต่รู้ไหมว่ามีคุณค่าเป็นยาอย่างไรบ้าง
สรรพคุณ แก้ไข้ ขับปัสสาวะ แก้ไข้ ขับลม ลมชัก อาเจียนเป็นเลือด ใช้พอกบาดแผลจากหกล้มหรือกระทบกระแทก มีดบาด ช่วยห้ามเลือด สมานแผลทำให้แผลหายเร็วขึ้น แก้อัมพาตครึ่งตัว แขนขาชา ปวดเมื่อยกระดูก เอาทั้งต้นตากแห้งทำเป็นชา หรือบดเป็นผงใช้ชงเหล้ากินจะได้ผลมากขึ้น
นี่เป็นเพียงตัวอย่างหญ้าบางส่วน ที่เราเรียกกันว่าหญ้า ที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการรักษาโรคได้ บางชนิดสามารถปลูกเป็นไม้ประดับอาคารบ้านเรือนให้สวยงามได้.
