เรียกว่าเป็นอีกหนึ่งเส้นทางท่องเที่ยวสายในฝันเลยก็ว่าได้ สำหรับดินแดนจังหวัดแพร่ สำหรับคนอื่นอาจจะลืมเมืองแพร่ไป เพราะภาพที่ไม่คุ้นเคยกับเมืองนี้ มักคิดว่าไปแล้วมีอะไรเที่ยว นอกจากแพะเมืองผีและพระธาตุช่อแฮ แต่เรากลับรู้สึกว่าเมืองน่าอยู่ที่เป็นประตูสู่ล้านนา มีแม่น้ำยมไหลผ่าน และโอบล้อมด้วยภูเขาทุกทิศย่อมไม่ธรรมดาแน่นอน สุดสัปดาห์คราวนี้ไม่ยอมอยู่กรุงเทพฯ แต่พาตัวเองไปเปิดหูเปิดตาและอัศจรรย์ใจกับความงดงามทางธรรมชาติและวัฒนธรรม บนดินแดนที่เรียกตัวเองว่า ถิ่นรักพระลอ
รถไฟโบกี้พิเศษขบวนกรุงเทพฯ-เด่นชัย พาพวกเราเดินทางมุ่งสู่ถิ่นพระลอ...แพร่ ได้นุ่มนวลกว่าที่จินตนาการเอาไว้ สิริรวมแล้วเป็นเวลา 11 ชั่วโมง ที่เอนหลังอย่างสบายเนื้อสบายตัว เช้าวันรุ่งขึ้นทางจังหวัดแพร่มารอรับอยู่ด้านหน้าสถานีรถไฟเด่นชัย พร้อมกับยื่นถุงผ้าหม้อห้อมใบเล็กและเสื้อหม้อห้อมตัวใหญ่ให้กับพวกเรา เป็นการอ้าแขนต้อนรับด้วยความอบอุ่น สมกับคำขวัญประจำจังหวัด "หม้อห้อมไม้สัก ถิ่นรักพระลอ ช่อแฮศรีเมือง ลือเลื่องแพะเมืองผี คนแพร่นี้ใจงาม"
พวกเราวางข้าวของล้างหน้าล้างตากินข้าวกินปลา จากนั้นเจ้าหน้าที่ก็แนะนำสถานที่ท่องเที่ยวตลอดทริปให้นิดหน่อย ก่อนที่จะแยกย้ายกันขึ้นรถตู้ที่สตาร์ทเครื่องรอพร้อมลุยเต็มที่ แล้วออกทะยานสู่ดินแดนพิศวงม่อนเสาหิน ที่ ต.นาพูน อ.วังชิ้น จ.แพร่ ชั่วโมงเศษๆ กับเส้นทางขึ้นเขาและมีโค้งสลับไปมา รถของเราก็จอดเทียบท่าที่ม่อนเสาหิน หรือ "ม่อนหินกอง" ที่ชาวนาพูนเรียกขาน ที่นี่ถูกพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์แห่งใหม่ของเมืองแพร่ด้วยความแปลกพิศวงมีเสาหินเหลี่ยมทั้งที่ตั้งตระหง่านและแทรกซ้อนเรียงรายอยู่ทั่วพื้นที่ พร้อมกับทำทางเดินชมธรรมชาติสู่จุดชมม่อนเสาหินทั้ง 8 ม่อน มีม่อนเจ้าอาจญา ม่อนเจ้าคำลือ ม่อนปู่หมอเฒ่า ม่อนเจ้าแสนจู้ ม่อนปู่หมื่นลอง ม่อนไพลิน ม่อนสะเดาะเคราะห์ และม่อนเสาหินพิศวง
เชื่อว่าถ้าเดินครบทุกม่อนจะปราศจากโรคภัยไข้เจ็บและคิดสิ่งใดจะสมดั่งใจหวัง ชาวนาพูนยืนยันว่าที่นี่ศักดิ์สิทธิ์ ใครที่คิดตั้งคำถามว่านี่คืออะไร ถึงตรงนี้เห็นที่ต้องเฉลยแล้วว่า หินกองเป็นปรากฏการณ์ทางธรณีวิทยา ไม่ได้เป็นปาฏิหาริย์ เมื่อ 5-6 ล้านปีมาแล้วภูเขาไฟเกิดปะทุและพาเอาหินจากใต้โลกพวยพุ่งขึ้นมาเป็นลาวาของหินบะซอลต์ปกคลุมพื้นผิวบริเวณนี้ ก่อนจะเย็นตัวลงอย่างรวดเร็ว แรงดึงจากทุกทิศทางทำให้เกิดแตกแยกที่ตั้งฉากกับพื้นดิน พูดง่ายๆ ว่าได้หินแตกเป็นเหลี่ยมๆ คล้ายเสาที่ตั้งอยู่บริเวณนี้
เราเก็บภาพแต่ละจุดพอหอมปากปอมคอ แต่มาใช้เวลานานที่ม่อนเสาหินพิศวง เพราะถือเป็นจุดที่สวยที่สุด มีเสาหินสูงกว่าสิบเมตรเรียงรายโผล่พ้นดิน ใครต่อใครชอบมาดู บางครั้งก็มีนักท่องเที่ยวต่างชาติมาเยือน ได้มาประจักษ์ด้วยสายตาตน นี่คือหนึ่งในความมหัศจรรย์ทางธรรมชาติของเมืองแพร่ที่ต้องบันทึกไว้ในรอยจำคนเดินทาง วันนั้นออกจากม่อนเสาหินช่วงบ่ายๆ แล้วยังได้ไปแอ่ว อ.ลอง เพื่อสักการะพระธาตุศรีดอนคำ พระธาตุเก่าแก่คู่บ้านคู่เมือง ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้าไว้ข้างใน พร้อมกับกราบพระเจ้าพร้าโต้ พระพุทธรูปไม้ศิลปะพม่าที่เกิดจากพุทธศรัทธาเพื่อให้พานพบแต่สิ่งที่เป็นมงคลในชีวิต อิ่มบุญแล้วพากันไปพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โกมลผ้าโบราณ ใครนิยมเที่ยวชมพิพิธภัณฑ์มากเป็นพิเศษต้องชอบและจะประทับใจกับเรื่องราวผ้าโบราณของชาวล้านนา จากนั้นกลับเข้าสู่ อ.เมืองแพร่ เย็นย่ำหลังจากโต๋เต๋ในกาดสามวัยบริเวณลานคนเมืองตรงข้ามศาลากลางและถนนสายวัฒนธรรม กินแกงฮังเล แคบหมู ไส้อั่ว จนหนำใจก็นั่งรถกลับที่พัก บอกแล้วว่ามาแพร่ทั้งทีต้องเที่ยวให้ทั่ว
ในรุ่งเช้าของวันถัดมา ก่อนออกนอกเมืองพวกเราไปบูชาพระธาตุช่อแฮ ที่เชื่อกันว่าประดิษฐานพระเกศาธาตุ และพระบรมสารีริกธาตุ พระศอกซ้ายของพระพุทธเจ้า อีกทั้งชาวล้านนายังเชื่อว่าเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของชาวปีขาลอีกด้วย เจดีย์ทรงแปดเหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสองศิลปะเชียงแสนสร้างด้วยอิฐโบกปูน ห่อหุ้มด้วยแผ่นทองเหลืองลงรักปิดทองชวนให้ยกกล้องไปที่เจดีย์ที่สูงราว 33 เมตร ยิ่งใหญ่จริงๆ ที่ได้ชมวัดในครั้งนี้ เวลามีไม่มากนัก เรารีบออกเดินทาง จุดหมายปลายทางต่อไปคือ ถ้ำผานางคอย อ.ร้องกวาง ห่างจากจังหวัดประมาณ 34 กิโลเมตร ถึงแล้วถ้ำผานางคอย อนุสรณ์สถานแห่งความรักของผู้คนในตำนาน ปากถ้ำคลาคล่ำด้วยนักท่องเที่ยว สะท้อนความเป็นเพชรเม็ดงามเมืองแพร่ที่ส่องแสงแวววาวจนใครๆ ถวิลหา
ตำนานของถ้ำแห่งนี้เป็นเรื่องความรักระหว่างทหารต่ำต้อยกับเจ้าหญิงสูงศักดิ์ ณ อาณาจักรแสนหวี เมื่อเจ้าหญิงผู้มีสิริโฉมงดงามเสด็จโดยชลมารคแล้วเรือล่ม เขาได้ช่วยชีวิตองค์หญิงก่อเกิดเป็นความรัก พระบิดาโกรธจึงขังเจ้าหญิงไว้ เขาและเธอพากันหนีโดยมีกองทหารไล่ล่า ครั้นมาถึงหุบเขาแห่งนี้ เจ้าหญิงถูกยิงด้วยธนู เขาจึงตัดสินใจซ่อนเธอในถ้ำ แต่เธอให้หนุ่มผู้เปี่ยมไปด้วยรักหลบหนีไปก่อน บอกจะรอคอยในถ้ำ เพื่อพิสูจน์ความรักอันบริสุทธิ์ ภายในถ้ำมีหินงอกหินย้อยประกายระยิบระยับ จินตนาการเป็นรูปหัวใจ เป็นรูปหญิงสาวนั่งอุ้มลูกน้อยรอคอยคนรัก บอกเล่าที่มาของชื่อถ้ำได้ดี นอกจากนี้ มีการดูแลรักษา ทำเส้นทางชมถ้ำ พร้อมกับจัดแสงสีภายในถ้ำอย่างถาวร อยากชวนให้ไปเที่ยวชมกัน
บ่ายแก่ๆ ของวันนั้น พวกเราเดินทางสู่ อ.เด่นชัย เมื่อถึงที่หมายเผลอลืมคิดไปว่ากำลังอยู่ที่ลานวัดไหนสักแห่งในพม่า ถ้าไม่มาฉุกคิดว่าอยู่เมืองแพร่ พุทธสถานที่ก้าวย่างเข้ามาแห่งนี้ คือ วัดพระธาตุสุโทนมงคลคีรี รอบกายของเราเวลานี้แวดล้อมด้วยสถาปัตยกรรมล้านนาที่ชวนให้ลุ่มหลง ที่สำคัญ องค์เจดีย์สามสิบทัศน์ที่มีขนาดใหญ่ ซึ่งงามด้วยศิลปะไทย-พม่า บรรจุพระบรมสารีริกธาตุและพระอรหันต์ธาตุไว้ข้างใน ถือเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจชาวบ้าน เราตะลึงกับความงดงามขององค์เจดีย์เหลืองอร่าม แล้วจึงเดินไปชมพระนอนที่มีขนาดใหญ่มากๆ หน้าวัดสุโทน ที่มีพระพักตร์อิ่มเอิบ เป็นงานพุทธศิลป์แบบไทยพม่า วัดนี้สร้างโดยพระครูวิฑิตพิพัฒนาภรณ์ เราสักการบูชาวัดนี้ก่อนที่แสงสุดท้ายของวันจะหมดไป
ในหนึ่งวันสุดท้ายก่อนอำลาเมืองแพร่ พวกเราตื่นแต่เช้าตรู่เพื่อร่วมทำบุญตักบาตรบนเมฆบริเวณบนกำแพงเมืองเดิม ซึ่งอยู่ข้างตลาดเทศบาลเมืองแพร่คำว่า "เมฆ" หมายถึงกำแพงเมืองโบราณของแพร่ที่ยังมีความสมบูรณ์ เทศบาลเมืองแพร่ได้ส่งเสริมให้มีประเพณีนี้ ก็มาร่วมตักบาตรกันได้ทุกวันพุธ ในเมืองแพร่ยังมีสิ่งที่น่าชมอีกมากมาย แถมคราวนี้ยังได้นั่งสามล้อและขี่จักรยานชมวัดหลวงที่เก่าแก่ วัดพงษ์สุนันท์ ที่มีซุ้มประตูมงคล 19 ยอดสวยงาม แวะดูบ้านโบราณอันทรงคุณค่า ทั้งคุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่ คุ้มวิชัยราชา เรือนไม้สักสองชั้นหลังงาม ผสมผสานระหว่างเรือนมะนิลาและเรือนขนมปังขิงที่ได้รับการอนุรักษ์
แล้วยังมีบ้านวงศ์บุรี ที่เต็มไปด้วยมนต์ขลังขนมปังขิง ด้วยเรือนไม้สีชมพูขนาดใหญ่สองชั้นทรงปั้นหยา ประดับประดาลวดลายขนมปังขิงแบบยุโรปซึ่งเป็นที่นิยมในสยามประเทศเมื่อราวร้อยปีที่ผ่านมา ที่นี่ยังได้รับการยกย่องเป็นเรือนอนุรักษ์ดีเด่น ประจำปี 2536 จากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ ปัจจุบันเรือนหลังใหญ่จัดเป็นพิพิธภัณฑ์เอกชน ภายในจัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ภายในคุ้มเจ้านายฝ่ายเหนือ การได้มาเยี่ยมเรือนเยือนอดีตเมืองแพร่นับเป็นประโยชน์ต่อการเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ เที่ยวเมืองแพร่ทริปนี้ม่วนใจ๋แต้ๆ นะ.
