ในยุคสังคมโลกาภิวัตน์ สังคมไทยกำลังเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและรุนแรง อันเป็นผลกระทบจากสังคมบริโภคนิยมและความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี
โดยเฉพาะ "สื่อ" มีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงอย่างมากในด้านการเรียนรู้และพัฒนาการของมนุษย์ และไม่อาจปฏิเสธได้ว่าสื่อนี้เองสามารถส่งผลกระทบทั้งในเชิงสร้างสรรค์ และผลกระทบในเชิงลบให้กับผู้รับสื่อ โดยเฉพาะกลุ่มเด็ก เยาวชนและครอบครัว ที่ไม่สามารถรู้เท่าทัน
ด้วยเหตุผลนี้จึงเป็นที่มาของการจัดตั้งศูนย์ประสานงานสื่อสร้างสุขภาวะเด็กและเยาวชนภาคอีสาน (ศสอ.) ซึ่งก่อตั้งและดำเนินงานมาตั้งแต่ในปี 2551 โดยการสนับสนุนงานแผนงานสื่อสร้างสุขภาวะเยาวชน (สสย.) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
โดยศูนย์เกิดจากการรวมตัวขององค์กรทั้งภาครัฐและเอกชนที่ทำงานด้านเด็กและเยาวชนใน 8 จังหวัดภาคอีสาน มีการบริหารงานตามโครงสร้างคณะกรรมการบริหารเครือข่าย และคณ
ะกรรมการกลไกขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ ในปี 2551 โดยทำงานที่เกี่ยวข้องกับพัฒนาเด็กและเยาวชนในหลายมิติ เช่น ด้านสื่อ วิชาการ ภูมิปัญญา เกษตรกรรม สุขภาพ คุณธรรม จริยธรรม
"อัมพร วาภพ" ผู้ประสานงานภาคศูนย์ประสานงานสื่อสร้างสุขภาวะเด็กและเยาวชน ภาคอีสาน (ศสอ.) เล่าว่า วัตถุประสงค์ของ ศสอ. คือ สร้างเครือข่ายพัฒนาสื่อสร้างสรรค์สำหรับเด็กและเยาวชน และสนับสนุนให้สามารถสร้างสรรค์สื่อดีที่มีคุณค่าให้แพร่หลายในสังคม สร้างกลไกการรู้เท่าทันตนเองและสังคมของเด็กและเยาวชน โดยกระบวนการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน และพัฒนาระบบ สร้างภูมิคุ้มกัน เฝ้าระวังสื่อร้าย และผลักดันให้เกิดนโยบายขจัดสื่อร้าย ขยายสื่อดี
สำหรับปัญหาของเด็กในช่วงเวลานี้ที่ได้รับผลกระทบจากสื่อคือ เด็กส่วนใหญ่ใช้เวลาว่างชมโทรทัศน์มากที่สุด
นอกจากนี้ยังรวมถึงสื่อสารสนเทศประเภทสื่อสิ่งพิมพ์ประเภทต่างๆ เช่น หนังสือพิมพ์ นิตยสาร หรือแม้แต่การ์ตูน ซึ่งมักจะปรากฏภาพของความรุนแรง ภาพที่นำเสนอเรื่องเพศที่ไม่เหมาะสม ในพื้นที่หน้าสื่อสิ่งพิมพ์ในปริมาณมาก และมีความต่อเนื่องทำให้ผู้อ่านได้เรียนรู้และซึมซับพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม
"สื่อต่างๆ ที่ปรากฏอยู่ในปัจจุบันมักจะปรากฏเนื้อหาที่ไม่เหมาะสม ทั้งในเรื่องของภาษา ความรุนแรง พฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม เรื่องเพศ ในขณะที่สื่อที่นำไปสู่การส่งเสริมการศึกษาและการเรียนรู้ของเด็ก เยาวชน และครอบครัว ยังมีอยู่ในปริมาณที่ไม่เพียงพอ"
ผู้ประสานงานภาค ศอส.ยังกล่าวด้วยว่า ยังมีเรื่องของวัยรุ่นคือ การมีเพศสัมพันธ์ก่อนวัยอันควรเกิดมากขึ้นอย่างน่าใจหาย และสัญญาณบอกเหตุที่น่าสะพรึงกลัวเวลานี้คือ เด็กกลุ่มนี้มีค่านิยมว่าการมีเพศสัมพันธ์เป็นเรื่องธรรมดา ซึ่งถือเป็นวิกฤติและความหายนะของสังคม โดยมีปัจจัยเสี่ยงและสื่อที่มีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลง ทำให้เกิดคุณแม่ยังสาว คุณพ่อยังหนุ่ม มากขึ้นนำมาซึ่งปัญหาสังคมมากมาย นอกจากนี้ยังพบปัญหาการดื่มเหล้าวัยเรียน
จากการวิเคราะห์ที่ผ่านมาพบว่า ครอบครัวของเด็กไม่สามารถบอกหรือสอนลูกหลานได้แล้ว เพราะส่วนใหญ่มัวยุ่งอยู่กับการทำมาหากิน ทำให้มีปัญหานักดื่มหน้าใหม่นั้นมีเพิ่มขึ้นเช่นกัน จึงต้องเสริมสร้างความเข้าใจในโรงเรียน โดยใช้กิจกรรมพร้อมให้ความรู้ ทั้งพิษภัยและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และยังได้ฝึกฝนวิธีการทำสื่อหลายอย่าง เช่น การเขียนข่าว การอ่านข่าว การเป็นผู้ประกาศ เพื่อมาใช้ในการทำงานเฝ้าระวัง
"นายอัมพร" เล่าว่า กลุ่มเป้าหมายแผนขับเคลื่อนพัฒนาเด็กพื้นที่ 8 จังหวัดภาคอีสาน โดยในจังหวัดอุบลราชธานี คือโครงการสร้างสุข อุบลราชธานี มีศักยภาพในเรื่องทักษะและเทคนิคการผลิตสื่อ ช่องทางสื่อสาธารณะ โดยประสานโรงเรียนและ อบต. จังหวัดมหาสารคาม ทำสื่อพื้นบ้านให้กลุ่มเยาวชนบ้านส่องเหนือ อำเภอเมืองฯ โดยมีพี่เลี้ยงที่มีศักยภาพพัฒนา การผลิตสื่อการ์ตูน และใช้สื่อวิทยุเป็นเครื่องมือในการเรียนรู้ ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจาก สสย., และ สสส
จังหวัดขอนแก่น ฝึกกระบวนการทำงานให้เด็กรู้เท่าทันสื่อผ่านค่ายกิจกรรม, มีความถนัดการใช้สื่อพื้นบ้าน และระดมภาคีมาจัดกระบวนการเรียนรู้ และใช้สื่อวิทยุเป็นเครื่องมือในการเรียนรู้ ที่โรงเรียนบ้านคำไฮหัวทุ่งประชา-บำรุง
จังหวัดยโสธร มีการขยายผลกระบวนการเรียนรู้ไปสู่การสอน วิเคราะห์สื่อเป็นหัวข้อพิเศษในสถาบันการศึกษา โรงเรียนชาวนาเกษตรอินทรีย์ อำเภอเลิงนกทา ซึ่งมีศักยภาพในการเป็นองค์กรที่มีการดำเนินงานที่ต่อเนื่องมีผลเป็นรูปธรรม (ชุมชน-สถาบันการศึกษายอมรับ), มีฐานงานวิจัยในการทำงาน, มีแกนนำเด็กและเยาวชนที่เข้มแข็งทำงานในพื้นที่
จังหวัดศรีสะเกษ ร่วมส่งเสริมสมาคมป่าชุมชนอีสานให้มีความเข้มแข็งเป็นรูปธรรม, มีองค์ความรู้เรื่องการจัดการป่าชุมชน "การทำละครสะท้อนชุมชนของเด็ก, หน่วยงาน-องค์กรในพื้นที่ยอมรับและให้การสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง, มีองค์กร (สมาคมป่าชุมชนอีสาน) สนับสนุนการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง, เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ได้ และมีกลุ่มเด็กเยาวชนต้นแบบเพื่อขยายผลในสิ่งที่เรียนรู้ (ผู้นำตัวน้อย)
จังหวัดบุรีรัมย์ กลุ่มครูกัลยาณมิตรบุรีรัมย์ อำเภอนางรอง เป็นคณะกรรมการศูนย์ประสานงาน มีบทบาทให้คำปรึกษา, เป็นคณะทำงานในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ และเป็นแกนหลักในการเชื่อมโยงเครือข่ายมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผ่านกิจกรรมของกลไกกับพื้นที่
จังหวัดกาฬสินธุ์ กลุ่มเกษตรอินทรีย์หนองตอกแป้น อำเภอยางตลาด มีคณะทำงานที่เข้มแข็งผ่านการทำงานพัฒนามาช้านาน, มีพื้นที่การดำเนินงานที่เป็นรูปธรรม, มีฐานงานวิจัยเป็นเครื่องมือการทำงาน, เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ได้ และจังหวัดอุดรธานี มีนักวิชาการเป็นทีปรึกษาวิชาการจากมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี, เป็นวิทยากรในเรื่องสื่อมวลชนศึกษาและการเท่าทันสื่อ รวมทั้งประเมินโครงการของกลไกและพื้นที่
อาจกล่าวว่าโดยภาพรวมนั้น ทางออกของปัญหาเรื่องสื่อก็ต้องแก้ไขด้วยการเยาวชนที่รู้เท่าทันสื่อขึ้นมานั่นเอง.
