120221 19/10/2021 18:16 19/10/2021 18:15 ‘21 ปี พอช.’ (4) ‘กองทุนสวัสดิการชุมชน’ ร่วมมือภาคีเครือข่าย สร้างตาข่ายสังคมรองรับคนทุกข์-วิกฤติโควิด-น้ำท่วม กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลเมืองแก  จ.สุรินทร์  ร่วมดูแลประชาชนในช่วงโควิด เครือข่ายขบวนองค์กรชุมชน จ.สิงห์บุรี  ช่วยประชาชนในช่วงน้ำท่วม   ในยามที่เกิดความทุกข์ยากลำบากในสังคม  เช่น  น้ำท่วม  น้ำแล้ง  พายุพัดถล่มบ้านเรือน  ไฟไหม้ชุมชนแออัด  ส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน  โดยเฉพาะคนยากจน คนเฒ่าคนแก่ คนป่วย  เด็กเล็ก  เรามักจะเห็นภาพหน่วยงานต่างๆ ทั้งของรัฐและเอกชนที่เข้าไปให้ความช่วยเหลือประชาชน  เช่น  กรมประชา สงเคราะห์ (ปัจจุบันคือกระทรวงการพัฒนาสังคมฯ) กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย สภากาชาดไทย  องค์กรปกครองท้องถิ่น  และมูลนิธิต่างๆ ขณะเดียวกัน  ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา  ภาคประชาชนที่รวมตัวกันเป็นกลุ่ม  กองทุน  และเครือข่ายต่างๆ เช่น  กองทุนสวัสดิการชุมชน  สภาองค์กรชุมชน  ได้เข้ามามีบทบาทในการดูแลช่วยเหลือประชาชน  ทั้งในภาวะปกติและในยามวิกฤติ  ดังเช่นสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19  และในยามเดือดร้อนจากปัญหาน้ำท่วมในขณะนี้        ถือเป็นการสร้างตาข่ายความปลอดภัยทางสังคมรองรับผู้ทุกข์ยากที่ประชาชนคนเดินดินจัดตั้งขึ้นมาเพื่อดูแลกันเอง   โดยไม่ต้องรอความช่วยเหลือจากหน่วยงานรัฐและมูลนิธิต่างๆ เหมือนดังแต่ก่อน !!   ‘ออมวันละ 1 บาท’ สร้างสวัสดิการภาคประชาชน แต่ไหนแต่ไรมาแล้วที่ประชาชน  คนทั่วไป  เกษตรกร  ชาวไร่  ชาวนา  ชาวประมง  ฯลฯ  ไม่มีระบบสวัสดิการสังคมรองรับในยามเจ็บไข้ได้ป่วย  ยามชรา  เหมือนกับข้าราชการหรือพนักงานบริษัทเอกชนทั่วไป  ดังนั้นกลุ่ม  องค์กรชาวบ้าน  เช่น  กลุ่มออมทรัพย์  สัจจะสะสมทรัพย์  เครดิตยูเนี่ยน  กลุ่มเกษตรกร  ฯลฯ  ที่จัดตั้งขึ้นมาเพื่อนำเงินกองทุนที่สมาชิกสะสมมาให้กู้ยืมนำไปประกอบอาชีพ  แก้ไขปัญหาความเดือดร้อนในครอบครัว  (โดยเสียดอกเบี้ยเพียงเล็กน้อย)  เมื่อกลุ่มมีผลกำไรก็จะนำมาปันผลและช่วยเหลือสมาชิกในยามเจ็บป่วย  ช่วยทุนการศึกษาบุตรหลาน หรือในยามเดือดร้อนจำเป็นต่างๆ  ถือเป็นสวัสดิการภาคประชาชนที่ประชาชนดูแลกันเอง ตัวอย่างที่ถือเป็นต้นแบบของการริเริ่มจัดสวัสดิการช่วยเหลือกันเอง  เช่น  ‘กลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์แบบพัฒนาครบวงจรชีวิต’ ของ ‘ครูชบ  ยอดแก้ว’ (ปัจจุบันเสียชีวิต) ครูประชาบาลในอำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา  ที่เริ่มจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ในโรงเรียนวัดน้ำขาวตั้งแต่ปี 2522 เพื่อให้ครูและนักเรียนมีความประหยัด  อดออม  มีสัจจะ  โดยนำเงินออมมาช่วยเหลือกัน  หลังจากนั้นจึงขยายไปสู่หมู่บ้านต่างๆ ในตำบล  โดยมีแนวคิดคือ “ให้ชาวบ้านลดรายจ่ายเพียงวันละ 1 บาท  แล้วนำเงิน 1 บาทมาสะสมร่วมกัน  เพื่อให้คนเดือดร้อนกู้ยืม  หรือนำไปประกอบอาชีพ โดยคิดดอกเบี้ยเพียงเล็กน้อย  เมื่อกลุ่มมีรายได้จากดอกเบี้ยจะนำมาปันผลให้สมาชิก  และช่วยเหลือสวัสดิการสมาชิกตั้งแต่เกิดจนถึงตาย”   ครูชบ  ยอดแก้ว   จากแนวคิด ‘กลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์แบบพัฒนาครบวงจรชีวิต’ ของครูชบ  ยอดแก้ว  จึงมีองค์กรพัฒนาเอกชน (NGO) ผู้นำชุมชน  พระสงฆ์นักพัฒนา  ฯลฯ จากทั่วประเทศได้มาศึกษาเรียนรู้และนำไปขยายผล  รวมทั้งครูชบยังได้เดินสายไปบรรยายเพื่อส่งเสริมการจัดตั้งกลุ่มสัจจะสะสมทรัพย์ขึ้นมาทั่วประเทศ   โดยมีหลักการคือ สมาชิกจะต้องสะสมเงินเข้ากลุ่มตามที่กำหนด  เช่น  เดือนละ 1 ครั้ง  อย่างน้อย 100 บาท  เมื่อสมาชิกมีความจำเป็นก็สามารถกู้ยืมเงินไปใช้จ่ายได้ตามข้อตกลงของกลุ่ม  โดยเสียดอกเบี้ยเพียงเล็กน้อย (ไม่เกิน 1 บาทต่อเดือน) ขณะเดียวกัน  แนวคิด “สะสมเงินเพียงวันละ 1 บาทเพื่อนำเงินมาช่วยเหลือกัน” นั้น  ได้ถูกต่อยอดจากชุมชนหลายแห่ง  จนพัฒนามาเป็น ‘กองทุนสวัสดิการชุมชน’ โดยสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ หรือ ‘พอช.’  สนับสนุนให้มีการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนขึ้นมาอย่างเป็นทางการในปี 2548  เป็นกองทุนสวัสดิการชุมชนในระดับตำบล  หรือเทศบาล  รวมทั้งหมด 99  กองทุนทั่วประเทศ  จนถึงปัจจุบันเป็นระยะเวลา 16 ปี  (ตุลาคม 2564) พอช.ได้สนับสนุนการจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนทั่วประเทศแล้ว  รวม 6,069 กองทุน  จำนวนสมาชิกรวมกันประมาณ  5,740,000 คน  เงินกองทุนรวมกันกว่า  18,000 ล้านบาท   หรือเฉลี่ยกองทุนแต่ละแห่งจะมีเงินกองทุนแห่งละ 3 ล้านบาทเศษ  (บางกองทุนมีเงินมากกว่า 10 ล้านบาท)  เงินกองทุนเหล่านี้ได้นำไปช่วยเหลือสมาชิกตั้งแต่แรกเกิดจนถึงวันตาย   กองทุนสวัสดิการชุมชนเทศบาลตำบลทับมา อ.เมือง  จ.ระยอง  เยี่ยมคนชรา   สวัสดิการชุมชน  เพื่อคนในชุมชน การจัดตั้งกองทุนสวัสดิการชุมชนส่วนใหญ่เป็นการริเริ่มจัดตั้งโดยผู้นำในตำบล (บางแห่งริเริ่มโดยผู้บริหารองค์กรปกครองท้องถิ่น เช่น อบต. เทศบาล)  ชักชวนแกนนำหมู่บ้าน  กลุ่ม  องค์กรต่างๆ มาประชุมร่วมกัน  เพื่อชี้แจงเป้าหมาย  วัตถุประสงค์การจัดตั้งกองทุน  คัดเลือกตัวแทนเข้ามาเป็นคณะกรรมการกองทุน  ร่วมกันกำหนดระเบียบกองทุน คุณสมบัติของสมาชิก  การสมทบเงิน  สวัสดิการที่จะช่วยเหลือสมาชิก  ฯลฯ กองทุนสวัสดิการชุมชนส่วนใหญ่จะให้สมาชิกสมทบเงินเข้ากองทุนเป็นรายเดือนหรือรายปีตามความสะดวก  เช่น  เดือนละ 30 บาท  หรือปีละ 365 บาท  เมื่อเป็นสมาชิกแล้วอย่างน้อย 6 เดือนจึงจะได้รับสวัสดิการช่วยเหลือพื้นฐานตั้งแต่เกิดจนตาย  เช่น  คลอดบุตรช่วยเหลือ 500 บาท  นอนโรงพยาบาลช่วยเหลือคืนละ 100 บาท  ปีหนึ่งไม่เกิน 10 คืน  ช่วยสมาชิกที่เสียชีวิต  3,000-20,000 บาท (ตามอายุการเป็นสมาชิก)  ช่วยภัยพิบัติไม่เกิน 2,000 บาท  ฯลฯ  โดยสมาชิกจะต้องนำหลักฐานเช่น  ใบรับรองแพทย์ บิลค่ายา  ใบมรณบัตร  มาขอเบิกแก่คณะกรรมการ  แม้จำนวนเงินที่ช่วยเหลือจะไม่มากนัก  แต่ก็เป็นการช่วยเหลือที่ทันท่วงที  ไม่มีระเบียบขั้นตอนมากมาย  ไม่ต้องรอความช่วยเหลือจากหน่วยงานรัฐ  ขณะเดียวกัน  รัฐบาลได้สนับสนุนกองทุนสวัสดิการชุมชน  โดยการสมทบเงินเข้ากองทุนในอัตรา 1 ต่อ 1 เช่น  สมาชิกสมทบเงิน 365 บาท/คน/ปี  รัฐบาลก็จะสมทบเท่ากัน  รวมทั้งองค์กรปกครองท้องถิ่นก็สามารถสมทบเงินเข้ากองทุนได้  เพื่อให้กองทุนเติบโต นอกจากนี้บางกองทุนอาจจัดสวัสดิการให้สมาชิกได้หลากหลายตามความเหมาะสม  เช่น กองทุนสวัสดิการชุมชน เทศบาลตำบลอุโมงค์  อ.เมือง  จ.ลำพูน จัดตั้งขึ้นในปี 2550 ปัจจุบันมีสมาชิกกว่า 7,000 คน  มีสวัสดิการถึง 24 ประเภท เช่น  ค่ารถไปโรงพยาบาล  สวัสดิการเมื่อบวช  เกณฑ์ทหาร  แต่งงาน  ขึ้นบ้านใหม่  จบการศึกษา  ช่วยเหลือผู้สูงอายุ  ส่งเสริมกลุ่มอาชีพ  ฯลฯ  ทั้งนี้ที่ผ่านมา เทศบาลตำบลอุโมงค์ได้จัดสรรงบประมาณสมทบเงินเข้ากองทุนสวัสดิการประมาณปีละ 1 ล้านบาท  และล่าสุดในเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา  เทศบาลฯ ได้มอบเงินสมทบให้กองทุนสวัสดิการชุมชนเทศบาลตำบลอุโมงค์จำนวน 1 ล้านบาท   กองทุนสวัสดิการชุมชนเทศบาลตำบลอุโมงค์รับมอบเงินสมทบ 1 ล้านบาทจากผู้บริหารเทศบาล   นอกจากนี้ยังมีตัวอย่างกองทุนสวัสดิการชุมชนในพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศที่ร่วมกับหน่วยงานในท้องถิ่นให้ความช่วยเหลือสมาชิกกองทุนฯ และประชาชนทั่วไปในช่วงสถานการณ์โควิด-19 และน้ำท่วมในขณะนี้ด้วย  เช่น  กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลเมืองแก  อ.ท่าตูม  จ.สุรินทร์   กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลเมืองแก จ.สุรินทร์  ต้นแบบการจัดการกองทุนที่ดี-ช่วยประชาชนช่วงโควิด พัชรี บุญมี ประธาน ‘กองทุนคุณธรรมสวัสดิการชุมชนตำบลเมืองแก’ อ.ท่าตูม  จ.สุรินทร์ เล่าว่า  ก่อนการจัดตั้งกองทุนฯ  ชาวบ้านไม่มีความเชื่อมั่นว่าจะจัดตั้งกองทุนฯ ขึ้นมาได้  เนื่องจากเห็นตัวอย่างกองทุนอื่นๆ ในตำบลที่ล้มเหลว  เพราะกรรมการไม่ซื่อสัตย์  หน่วยงานราชการจึงไม่กล้าเข้ามาส่งเสริม  ตนในฐานะอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) จึงเข้าไปชี้แจงสร้างความเข้าใจกับชาวบ้านในตำบล ใช้เวลานานเกือบ  2 ปีจึงจัดตั้ง ‘กองทุนคุณธรรมสวัสดิการชุมชนตำบลเมืองแก’ ขึ้นมาได้  ในเดือนพฤษภาคม 2550  มีสมาชิกเริ่มต้น 192 คน  มาจาก อสม. 19 หมู่บ้าน (หมู่บ้านละ 10 คน) โดยให้สมาชิกสมทบเงินเข้ากองทุนฯ เป็นรายเดือนหรือรายปีตามสะดวก คือ เดือนละ 30-31 บาท (ตามจำนวนวันในแต่ละเดือน) รายปีๆ ละ 365 บาท   นำเงินกองทุนมาช่วยเหลือสวัสดิการให้สมาชิก 15 ด้าน  เช่น  คลอดบุตร 500 บาท  แม่นอนโรงพยาบาล  คืนละ 300 บาท สมาชิกเจ็บป่วยนอนโรงพยาบาล  คืนละ 100  บาท  ปีหนึ่งไม่เกิน 10 คืน เสียชีวิตช่วยตั้งแต่ 2,500-15,000 บาท  (เป็นสมาชิกตั้งแต่ 6 เดือน-11 ปี) ทุนการศึกษาเด็ก  ช่วยงานศพ-งานบวชปลอดเหล้า ฯลฯ เบิกจ่ายสวัสดิการทุกวันที่ 5 ของเดือน จากจำนวนสมาชิกเริ่มแรก 192 คนในปี 2550  ด้วยการทำงานของคณะกรรมการทั้ง 19 หมู่บ้าน ซึ่งส่วนใหญ่เป็น อสม.ที่เข้าถึงและใกล้ชิดกับชาวบ้านอยู่แล้ว  เพราะ อสม.จะให้การดูแลสุขภาพเบื้องต้นแก่ชาวบ้าน  ประกอบกับคณะกรรม การมีความซื่อสัตย์  ทำงานด้วยความเสียสละ  จึงทำให้ชาวบ้านในตำบลให้ความเชื่อถือ  สมัครเข้ามาเป็นสมาชิกอย่างต่อเนื่อง  จนมีสมาชิกกว่า 5,000 คน มีเงินกองทุนสะสมกว่า 24 ล้านบาท  (จากการสมทบของสมาชิก 16.7 ล้านบาทเศษ  รัฐบาลสมทบผ่าน พอช. 4.2 ล้านบาทเศษ  เทศบาลสมทบ 2.6 ล้านบาทเศษ) ปัจจุบัน (ตุลาคม 2564) มีสมาชิกจำนวน 4,329  คน  มีเงินกองทุน 14.1 ล้านบาทเศษ   ที่ผ่านมาช่วยเหลือสมาชิกไปแล้ว 7,014  คน/ครั้ง  รวมเงินช่วยเหลือ 10 ล้านบาทเศษ “กองทุนฯ ของเรามีระบบการบริหารจัดการที่ดี  มีความโปร่งใส  มีคณะกรรมการบริหารกองทุนฯ รวมทั้งหมด 34 คน  มาจากกรรมการในระดับหมู่บ้านและตำบล  กรรมการจะไม่ถือเงินสดไว้ในมือ  เพื่อป้องกันปัญหา นอกจากนี้เรายังมีระบบตรวจสอบที่ดี  มีการตรวจสอบภายในอย่างสม่ำเสมอ  และเชิญหน่วยงานในท้องถิ่น เช่น เทศบาลมาเป็นกรรมการร่วมตรวจสอบ  โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลร่วมวางระบบเอกสาร  ระบบบัญชี  มีบัญชีรายรับ-จ่ายต่างๆ  สมาชิกสามารถ ตรวจสอบข้อมูลการเงินได้  รวมทั้งเรายังให้กรรมการไปเคาะประตูบ้านเพื่อแจ้งข่าวสารให้แก่สมาชิก ทำให้กองทุนฯ ได้รับความเชื่อถือทั้งจากสมาชิกและหน่วยงานภายนอก”   ประธานกองทุนฯ กล่าว จากผลงานการบริหารกองทุนดังกล่าว กองทุนคุณธรรมสวัสดิการชุมชนตำบลเมืองแกจึงได้รับรางวัลด้าน ‘การบริหารจัดการกองทุนที่ดีและมีธรรมาภิบาล’ จากการจัดประกวดกองทุนสวัสดิการชุมชนทั่วประเทศ รางวัล ‘ผู้สรรค์สร้างความมั่นคงของมนุษย์’ ปี 2563 ตามแนวคิดของ ศ.ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์   โดยการจัดประกวดของสถาบันป๋วย อึ๊งภากรณ์ พอช.  และภาคีเครือข่าย ส่วนการช่วยเหลือสมาชิกและประชาชนทั่วไปในช่วงสถานการณ์โควิดนั้น   พัชรี  ประธานกองทุนฯ บอกว่า  เนื่องจากคณะกรรมการกองทุนฯ ส่วนใหญ่เป็น อสม.อยู่แล้ว  เมื่อเกิดการแพร่ระบาดของโควิดรอบแรกในปี 2563   คณะกรรม การกองทุนฯ จึงมีความตื่นตัวในการเฝ้าระวังการแพร่ระบาด  มีการจัดทำหน้ากากผ้าอนามัยกว่า 10,000 ชิ้นแจกประชาชนทั้งตำบล  ไม่ว่าจะเป็นสมาชิกหรือประชาชนทั่วไป  เพราะโควิดมันไม่เลือกหน้า  และให้ความรู้เพื่อป้องกันโรคด้วย “พอโควิดปีนี้  กองทุนฯ ก็ยังทำงานอย่างต่อเนื่อง  โดยเราร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ  เช่น  ร่วมกับเทศบาลตำบลเมืองแก  จัดตั้งศูนย์คัดกรองโควิดในหมู่บ้าน  จัดตั้งศูนย์กักกันผู้ที่มาจากพื้นที่เสี่ยง  ร่วมกับ รพ.สต.เมืองแกและโรงพยาบาลท่าตูมฉีดวัคซีนให้ประชาชน  ใช้งบประมาณจาก สปสช.แจกเจลล้างมือและหน้ากากอนามัยในตำบล  และใช้งบของกองทุนฯ แจกอาหารแห้ง  น้ำดื่มที่จุดพักคอยและกักกันในตำบล  รวม 18  จุด  ใช้งบ 13,200 บาท”  ประธานกองทุนคุณธรรมสวัสดิการชุมชนตำบลเมืองแกบอก   พัชรี  ประธานกองทุนฯ  (ซ้าย) มอบสิ่งของช่วยเหลือประชาชนในช่วงโควิด   อย่างไรก็ตาม  นอกจากตัวอย่างที่กองทุนฯ ตำบลเมืองแก  จ.สุรินทร์แล้ว  ยังมีกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลต่างๆ ทั่วประเทศให้ความช่วยเหลือประชาชนในช่วงสถานการณ์โควิด  เช่น  กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลประสงค์  อ.ท่าชนะ จ.สุราษฎร์ธานี  บูรณาการความร่วมกับสมาคมเครือข่ายสวัสดิการชุมชนจังหวัดสุราษฎร์ธานี  ร่วมกันมอบสิ่งของ  อาหาร เครื่องดื่ม  ให้กับศูนย์พักคอยในชุมชนวัดเขากอม  อ.ท่าชนะ  โดยศูนย์พักคอยแห่งนี้เปิดดำเนินการเมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา  รองรับผู้ป่วยที่ติดเชื้อโควิดได้  40 เตียง   สานพลังเครือข่ายขบวนองค์กรชุมชนช่วยผู้ประสบภัยน้ำท่วม ส่วนสถานการณ์น้ำท่วมในประเทศไทยในขณะนี้   โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคเหนือ  ภาคอีสาน  และภาคกลาง  เครือข่ายองค์กรชุมชนในภาคต่างๆ ที่รวมตัวกันในนามของกองทุนสวัสดิการชุมชน  สภาองค์กรชุมชน  ขบวนองค์กรชุมชนจังหวัด  เครือข่ายภัยพิบัติภาคเหนือ  เครือข่ายภัยพิบัติภาคอีสาน  ได้ร่วมกับ พอช.  และภาคีเครือข่ายต่างๆ  เช่น  พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.)  ฯลฯ  เข้าไปให้ความช่วยเหลือเบื้องต้นแก่ประชาชนที่ประสบภัยน้ำท่วม  โดยมอบอาหารสด-แห้ง  เครื่องใช้ที่จำเป็น  ฯลฯ  เช่น  จังหวัดเชียงใหม่    วันที่ 8 ตุลาคม  ขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดเชียงใหม่  เครือข่ายที่อยู่อาศัยเมืองเชียงใหม่ เครือข่ายองค์กรชุมชนอำเภอดอยเต่า  สภาองค์กรชุมชนตำบลดอยเต่า  องค์การบริหารส่วนตำบลดอยเต่า  พร้อมด้วยหน่วยงานภาคีพัฒนา  เช่น  กรมการปกครองอำเภอดอยเต่า  พอช.ภาคเหนือ  นิคมสร้างตนเองดอยเต่า  พร้อมทีม One Home พมจ.เชียงใหม่   ร่วมกันมอบถุงยังชีพช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม  จำนวน 4 หมู่บ้าน  รวม 200 ครัวเรือน   เครือข่ายสภาองค์กรชุมชนช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมที่ จ.สุโขทัย   จังหวัดสุโขทัย  9 ตุลาคม   เครือข่ายสภาองค์กรชุมชนจังหวัดสุโขทัย  รวมพลคนจิตสาธารณะ ร่วมกันบรรจุถุงยังชีพช่วยเหลือพี่น้องที่ประสบภัย  จำนวน 1,000 ชุด  ณ  ศูนย์ประสานงานองค์กรชุมชนลูกพ่อขุนราม  จังหวัดสุโขทัย  ช่วงบ่ายลงมอบถุงยังชีพในพื้นที่  อ.ศรีสำโรง   อ.คีรีมาศ  และ อ.กงไกรลาศ  จำนวน 777 ชุด   เครือข่ายประชาชนจังหวัดพิจิตรช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วม   จังหวัดขอนแก่น  วันที่ 9 ตุลาคม  เครือข่ายภัยพิบัติภาคอีสาน  ร่วมกับ พอช. ส่งมอบความห่วงใยจากใจช่วยพี่น้องผู้เดือดร้อนจากภัยน้ำท่วม  ต.พระบุ  อ.พระยืน  จ.ขอนแก่น จังหวัดพระนครศรีอยุธยา  ระหว่างวันที่ 2-3 ตุลาคม  คณะยุทธศาสตร์ชุมชนท้องถิ่นจังหวัดพระนครศรี อยุธยาร่วมกับสำนักงานภาคกลางและตะวันตก พอช.   จัดทำถุงยังชีพจำนวน 600 ชุด  ใช้งบประมาณ 120,000 บาท   เพื่อแจกจ่ายให้กับผู้ประสบภัยในพื้นที่ 30 ตำบล  8 อำเภอ   เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนในระยะเร่งด่วน   ก่อนจะช่วยเหลือในช่วงต่อไป   คณะประสานงานขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดชัยนาท  และ พอช.ช่วยเหลือชาวบ้านที่ จ.ชัยนาท   นอกจากนี้ขบวนองค์กรชุมชนในจังหวัดชัยนาท  สิงห์บุรี  ลพบุรี  และอ่างทอง  ร่วมกับ พอช. และ พมจ. กำนัน  ผู้ใหญ่บ้าน  ร่วมกันลงพื้นที่เพื่อมอบอาหารและสิ่งของจำเป็นให้แก่ชาวบ้านที่ประสบภัยเพื่อช่วยเหลือเฉพาะหน้า  หลังจากนั้นจะสำรวจข้อมูลเพื่อให้ความช่วยเหลือภายหลังน้ำลด  เช่น  การซ่อมแซมที่อยู่อาศัย  ฯลฯ ทั้งหมดนี้เป็นตัวอย่างของการรวมกลุ่มชาวบ้าน  องค์กรภาคประชาชน   ที่รวมพลังให้ความช่วยเหลือกัน ถือเป็นการสร้างตาข่ายความปลอดภัยทางสังคม  เพื่อไม่ให้ผู้เดือดร้อน  ผู้ทุกข์ยาก  ต้องร่วงหล่นกระแทกพื้นโดยไม่มีอะไรมารองรับ !! https://www.thaipost.net/main/detail/120221 21 ปี พอช., กองทุนสวัสดิการชุมชน, ครูชบ ยอดแก้ว, ผู้ประสบภัยน้ำท่วม, พอช., พัชรี บุญมี, ภาคีเครือข่าย, สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ, สร้างตาข่ายสังคมรองรับคนทุกข์, สะสมเงินเพียงวันละ 1 บาทเพื่อนำเงินมาช่วยเหลือกัน FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20211019/image_big_616ea39f59d50.jpg 119654 13/10/2021 18:41 13/10/2021 17:30 ‘21 ปี พอช.’ (3) ตามรอยพระบาทสร้างชาติด้วยเศรษฐกิจพอเพียง   พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร  มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร  ทรงมีพระราชประสงค์ที่จะให้ประชาชนไทย โดยเฉพาะผู้ที่อาศัยอยู่ในชนบทได้มีชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น จึงทรงมีพระราชดำริโครงการช่วยเหลือประชาชนตั้งแต่ปี พ.ศ.2494 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน รวมทั้งหมด 4,596 โครงการ เช่น 1.การพัฒนาด้านแหล่งน้ำ 3,067 โครงการ 2.การพัฒนาด้านการเกษตร 107 โครงการ 3.การพัฒนาด้านสิ่งแวดล้อม 33 โครงการ 4.การพัฒนาด้านส่งเสริมอาชีพ 79 โครงการ 5.การพัฒนาด้านสาธารณสุข 2 โครงการ 6.การพัฒนาด้านคมนาคม/สื่อสาร 4 โครงการ 7.การพัฒนาด้านสวัสดิการสังคม  การศึกษา 30 โครงการ 8.การพัฒนาแบบบูรณาการ 147 โครงการ ฯลฯ   รากเหง้าปรัชญาเศรษฐกิจ-วิถีพอเพียง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงตรัสถึงแนวทางการพัฒนาประเทศไปสู่ ‘การพอมี พอกิน’ ซึ่งถือเป็นรากฐานของ ‘ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดำริ’ มาตั้งแต่ปี 2517 แต่กว่าสังคมไทยจะตื่นตัวเวลาได้ผ่านไปกว่า 20 ปี เมื่อเกิดวิกฤติเศรษฐกิจฟองสบู่แตกในปี 2540 โดยก่อนหน้านั้นหลายปี ประเทศไทยพยายามจะมุ่งเป้าไปสู่การเป็นประเทศอุตสาหกรรมใหม่หรือ ‘เสือเศรษฐกิจตัวที่ 5 ของเอเซีย’ (4 เสือ คือ สิงคโปร์ ฮ่องกง เกาหลีใต้ และไต้หวัน) พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงมีพระราชดำรัสตอนหนึ่งว่า... "..ความจริงเคยพูดเสมอในที่ประชุมอย่างนี้ว่า การจะเป็นเสือนั้นไม่สำคัญ  สำคัญอยู่ที่เรามีเศรษฐกิจแบบพอมีพอกิน  แบบพอมีพอกินนั้นหมายความว่า อุ้มชูตัวเองได้ ให้มีพอเพียงกับตัวเอง  อันนี้ก็เคยบอกว่าความพอเพียงนี้ไม่ได้หมายความว่าทุกครอบครัวจะต้องผลิตอาหารของตัว  จะต้องทอผ้าใส่เอง  อย่างนั้นมันเกินไป  แต่ว่าในหมู่บ้านหรือในอำเภอ จะต้องมีความพอเพียงพอสมควร  บางสิ่ง  บางอย่างที่ผลิตได้มากกว่าความต้องการก็ขายได้  แต่ขายในที่ไม่ห่างไกลเท่าไหร่ ไม่ต้องเสียค่าขนส่งมากนัก...." (พระราชดำรัสเนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา 4 ธันวาคม 2540)     กล่าวได้ว่า พระราชดำรัสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระราชทานให้แก่ประชาชนมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในเรื่องของการ ‘พออยู่ พอกิน’ และแนวทาง ‘ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง’ นั้น อันที่จริงก็เป็นรากฐานของสังคมเกษตรกรรมของไทยมาแต่เนิ่นนานแล้ว เช่น ในอีสานมีคำพูดที่สะท้อนถึงวิถีชีวิตการทำมาหากินว่า “เฮ็ดอยู่ เฮ็ดกิน” (ทำอยู่ ทำกิน) ซึ่งมีความหมายถึงการทำมาหากิน เลี้ยงปากเลี้ยงท้อง โดยการพึ่งพาตัวเอง เช่น ทำนา ปลูกผัก  เลี้ยงไก่  ทอผ้า ทำเครื่องใช้ในครัวเรือน  ฯลฯ  ไม่ใช่วิถีแบบ “ซื้ออยู่ ซื้อกิน” เหมือนดังปัจจุบัน นอกจากนี้  พระองค์ท่านยังมีหลักการทรงงานที่สำคัญด้านการพัฒนาชุมชน  นั่นก็คือ  “การระเบิดจากข้างใน” ซึ่งหมายความว่า  “ต้องสร้างความเข้มแข็งให้คนในชุมชนที่เราเข้าไปพัฒนาให้มีสภาพพร้อมที่จะรับการพัฒนาเสียก่อน มิใช่การนำเอาความเจริญหรือบุคคลจากสังคมภายนอกเข้าไปหาชุมชนหมู่บ้านที่ยังไม่ทันได้มีโอกาสเตรียมตัวหรือตั้งตัว”   แรงบันดาลใจจากในหลวง ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2528 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรการดำเนินงานของศูนย์การพัฒนาภูพาน ต.ห้วยยาง อ.เมือง จ.สกลนคร ในโอกาสนี้พระองค์ได้พระราชทานแนวทางการแก้ไขปัญหาความยากจนของเกษตรกร มีใจความสำคัญตอนหนึ่งว่า “…แนวทางการแก้ปัญหาความยากจนและหนี้สินเกษตรกร ควรจัดให้มีกองทุนหมุนเวียนในหมู่บ้าน โดยวิธีออมทรัพย์ร่วมกัน เพื่อสาธิตการบริหารจัดการเงินและการบัญชีแก่ชาวบ้าน  ส่งเสริมการจัดตั้งร้านค้าสาธิตหมู่บ้าน เพื่อฝึกด้านการจัดการตลาด ควรริเริ่มทำธุรกิจชุมชนในหมู่บ้านให้เข้มแข็ง และแพร่หลาย เพื่อพัฒนาสู่ระบบหมู่บ้านสหกรณ์ทั่วประเทศต่อไปในอนาคต...” ตำบลท่าเสา อำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบุรี กลุ่มเกษตรกรที่นี่มีปัญหาความยากจนและมีหนี้สินไม่ต่างจากที่อื่นๆ ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพปลูกพืชไร่หรือพืชเชิงเดี่ยว เช่น ข้าวโพด อ้อย มันสำปะหลัง ฯลฯ ต้องกู้ยืมเงินนอกระบบมาเป็นทุนหมุนเวียน ทำให้หนี้สินพอกพูนขึ้นทุกวัน พิพัฒน์ แก้วจิตคงทอง ผู้นำกลุ่มเกษตรกรตำบลท่าเสา เล่าว่า จากปัญหาหนี้สินและผลกระทบจากวิกฤติเศรษฐกิจในปี 2540 ตำบลท่าเสาจึงได้นำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงรัชกาลที่ 9 มาดำเนินการตั้งแต่เริ่มต้น โดยสร้างระบบพึ่งพากันในชุมชนขึ้นมา เริ่มตั้งแต่เรื่องการจัดการทุน จากเดิมที่ต้องกู้หนี้ยืมสินจากคนข้างนอก จึงสร้างทุนภายในชุมชน โดยการจัดตั้งธนาคารหมู่บ้านขึ้นมาหลังจากเกิดวิกฤติปี 2540 เริ่มต้นมีสมาชิกเพียง 15 คน ร่วมกันออมทรัพย์เป็นประจำทุกเดือน ใครมีมากก็ออมมาก มีน้อยก็ออมน้อย เมื่อมีเงินมากขึ้น สมาชิกที่เดือดร้อนก็สามารถกู้ยืมเงินไปหมุนเวียนได้ โดยเสียดอกเบี้ยเพียงเล็กน้อย “พอธนาคารหมู่บ้านเริ่มโตขึ้น เราก็ยกฐานะขึ้นเป็นสถาบันการเงินชุมชนในปี 2543 และเริ่มคิดถึงเรื่องปากท้องให้ครบวงจร จากเดิมที่ชาวบ้านปลูกพืชเชิงเดี่ยวเพื่อส่งออกข้างนอกอย่างเดียว แล้วเราก็ต้องไปซื้อสินค้าจากข้างนอกกลับเข้ามากินมาใช้อีก จึงได้แง่คิดว่า จะทำอย่างไร? ให้ชาวบ้านผลิตสิ่งที่เรากิน แล้วเอามาใช้แลกเปลี่ยนหรือซื้อขายกันเอง เราจึงร่วมกันจัดตั้งร้านค้าชุมชนหรือศูนย์สาธิตการเกษตรฯ ขึ้นมาในปี 2544 โดยส่งเสริมให้ชาวบ้านปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต จากเดิมปลูกพืชส่งโรงงานมาปลูกพืชผักที่เป็นอาหาร ใครปลูกอะไรเหลือกินก็เอามาจำหน่าย หรือเอามาแปรรูป ทำอาหาร ทำขนมขาย” พิพัฒน์เล่าความเป็นมา   ศูนย์สาธิตการเกษตรร้านค้าชุมชนตำบลท่าเสา   ‘ศูนย์สาธิตการเกษตรร้านค้าชุมชนตำบลท่าเสา’ มีลักษณะเหมือน ‘ร้านโชวห่วย’ ทั่วไป คือขายของกิน-ของใช้ที่จำเป็นในชีวิตประจำวัน เช่น ข้าวสาร อาหารแห้ง กะปิ น้ำปลา น้ำตาล ขนม เครื่องดื่ม สบู่ ยาสีฟัน ถ่านไฟฉาย  ฯลฯ  แต่เปิดโอกาสให้ทุกคนได้เป็นเจ้าของ โดยการระดมทุนจากชาวบ้านหุ้นละ 100 บาท เพื่อนำมาเป็นทุนดำเนินการ แต่ที่พิเศษกว่าร้านค้าทั่วไปก็คือ สมาชิกสามารถนำผลผลิตจากครัวเรือนมาฝากขายที่ศูนย์ฯ (ไม่ต้องขายเอง) เช่น ผักสวนครัว ผลไม้ กล้วย ขนุน มะม่วง ฯลฯ ที่ปลูกโดยไม่ใช่สารเคมี ใครมีฝีมือทางอาหารหวานคาวก็นำมาฝากขาย เช่น ข้าวต้มมัด กล้วยบวชชี ผัด-แกงต่างๆ หมูปิ้ง ข้าวเหนียว ปลาส้ม ปลาร้า น้ำพริก เครื่องแกง หน่อไม้ดอง ฯลฯ โดยศูนย์ฯ จะคิดค่าจำหน่าย 10 % ของราคาขาย เพื่อนำรายได้มาเป็นค่าบริหารจัดการ เป็นการสร้างอาชีพ สร้างตลาดให้ชาวบ้าน ใครขาดเหลืออะไรก็มาซื้อหาได้ที่นี่ เหมือนกับเป็นการแลกเปลี่ยนกัน ศูนย์สาธิตการเกษตรฯ เปิดจำหน่ายทุกวัน ตั้งแต่เช้า-ค่ำ มีการจ้างคนในตำบลมาเป็นพนักงานบัญชีและพนักงานขาย ใช้ระบบคอมพิวเตอร์บันทึกการซื้อขาย สินค้าที่ชุมชนผลิตไม่ได้ เช่น ข้าวสาร น้ำมันพืช น้ำตาล เครื่องดื่ม นม ของใช้ต่างๆ จะสั่งซื้อมาจากร้านค้าส่งรายใหญ่ ทำให้ได้ส่วนลด มียอดจำหน่ายไม่ต่ำกว่าวันละ  50,000-60,000 บาท หรือเดือนละประมาณ 2 ล้านบาท ผลกำไรจำนวน 50 % จะปันผลคืนสมาชิกตอนสิ้นปี, 20 % เป็นทุนดำเนินการ, 15 % นำไปใช้เป็นกองทุนสวัสดิการและพัฒนาชุมชน ส่วนอีก 15 % เป็นค่าบริหารจัดการของคณะทำงานและผู้บริหาร ปัจจุบันมีสมาชิกทั้งหมดประมาณ 600 ราย มีเงินทุนหมุนเวียนและเงินหุ้นที่สมาชิกร่วมลงทุนประมาณ 6 ล้านบาทเศษ   ภายในศูนย์สาธิตการเกษตร   ส่วนสถาบันการเงินชุมชน ปัจจุบันมีสมาชิกประมาณ 300 ราย มีเงินทุนหมุนเวียนกว่า 3 ล้านบาทเศษ สมาชิกสามารถกู้ยืมได้ 2 เท่าของเงินออมที่ตนมีอยู่ หรือตามสินทรัพย์ที่นำมาค้ำประกัน ทำให้ชาวบ้านไม่ต้องเป็นหนี้นอกระบบ และมีเงินทุนเป็นของตัวเอง เหมือนกับแนวทางที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 เคยพระราชทานเอาไว้ "ศูนย์สาธิตฯ หรือร้านค้าชุมชนเป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตของคนในตำบลท่าเสา จากเดิมที่ปลูกเพื่อขายและซื้อกิน ก็เปลี่ยนมาปลูกเพื่อกิน นำผลผลิตที่เหลือมาขาย ทำให้สมาชิกมีรายได้เพิ่มขึ้น เมื่อมีรายได้ก็เอาเงินไปฝากสถาบันการเงิน เป็นทุนหมุนเวียนในตำบล ส่วนร้านค้าชุมชนเมื่อมีกำไรก็เอามาดูแลเรื่องสังคม เรื่องการศึกษา  สิ่งแวด ล้อม ดูแลป่า และสุขภาพของคนในตำบล ทำให้วิถีชีวิตของคนท่าเสาดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดมาก เป็นไปตามแนวพระราชดำริของพระองค์ท่านจริงๆ” ผู้นำชุมชนตำบลท่าเสากล่าวถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น   ศาสตร์พระราชา : สร้างทำนบกั้นเงินที่ จ.พะเยา ครูมุกดา อินต๊ะสาร นักพัฒนาจาก อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา บอกว่า  ในอดีตอำเภอดอกคำใต้มักจะมีชื่อเสียงในด้านลบว่าเด็กสาวจากที่นี่มักจะมีอาชีพขายบริการทางเพศ ครูจึงสนับสนุนให้เด็กนักเรียนที่ยากจนได้มีโอกาสเล่าเรียนต่อเพื่อสลัดตัวออกจากวงจรอุบาทย์ ส่งเสริมเรื่องอาชีพ รายได้ สิ่งแวดล้อม ป่าไม้ แก้ไขปัญหายาเสพติด โรคเอดส์ ฯลฯ   ครูมุกดา  อินต๊ะสาร   ในปี 2535 ครูมุกดาสนับสนุนให้เกิดธนาคารหมู่บ้านขึ้นมา เพื่อส่งเสริมการออมทรัพย์ นำเงินที่ออมมาช่วยเหลือกัน และขยายไปสู่การพัฒนาและแก้ไขปัญหาต่างๆ ในตำบล เช่น ส่งเสริมอาชีพ ส่งเสริมสวัสดิการชุมชน ช่วยเหลือกันตั้งแต่เกิดจนตาย ฯลฯ ปัจจุบันได้ขยายเป็นเครือข่าย ‘ศูนย์รวมน้ำใจธนาคารหมู่บ้าน จ.พะเยา’ มีกองทุนต่างๆ และกองทุนสวัสดิการชุมชนกระจายในพื้นที่จังหวัดพะเยาและทั่วภาคเหนือ “ในช่วงหนึ่งในชีวิตของครูได้มีโอกาสรับฟัง ได้ยินแนวคิดของพระองค์ท่านเกี่ยวกับทำนบกั้นเงิน หรือธนาคารหมู่บ้าน ครูก็เลยคิดว่าเครื่องมือนี้เป็นเครื่องมือสำคัญที่ทำให้เราสามารถเอาทุนเล็กๆ จากพี่น้องมาออมในลักษณะองค์กรการเงินของชุมชนที่ชุมชนลุกขึ้นมาจัดการตนเอง ‘ใครมีเอามาใส่ ใครจำเป็นเอาไปใช้’ ผลกำไรที่ออกมาเอามาจัดสวัสดิการให้สมาชิกและชุมชน”      “ในความคิดของครู จาก 40 ปีที่ทำงานผ่านมา แนวคิดของพระองค์ท่านตอกย้ำเรื่องของการทำให้เรารู้จักการจัดการตัวเอง รู้ว่าเราเป็นใคร ทำอะไรอยู่ และท้ายที่สุดเราจะเกื้อหนุนกันอย่างไร ใช้เครื่องมืออะไรเป็นเครื่องมือที่พวกเราถนัด เอามาจัดการเรื่องราวเหล่านั้น และขยายวงให้เพื่อนพี่น้อง สิ่งเหล่านี้มันจะทำให้พวกเราเกิดความรัก ความสามัคคี ดูแลซึ่งกันและกันได้ ลดความขัดแย้งหลายเรื่อง บางครั้งเราอาจจะต้องใช้เวลาทบทวนเหมือนพระองค์ท่านว่า ความคิดที่แตกต่างกันมันสามารถที่จะหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียวกันได้ ถ้าหากว่าพวกเราร่วมกันคิดโดยที่ไม่ใช่เอาอำนาจ เอาตัวตนของตนเป็นหลัก”  ครูมุกดาบอกถึงการนำแนวคิดของพระองค์มาใช้ทั้งในเรื่องส่วนตัวและการพัฒนาชุมชน   “สร้างบ้านพอเพียง-ชีวิตพอเพียง” ที่ จ.สระแก้ว ละอองดาว ศีลาน้ำเที่ยง ผู้นำนักพัฒนาแห่งตำบลคลองหินปูน อ.วังน้ำเย็น จ.สระแก้ว เล่าว่า  ตำบลคลองหินปูน  เป็นพื้นที่ที่ประชาชนมีความเดือดร้อนเรื่องที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัย ในปี 2554 จึงเริ่มก่อตั้งกองทุนที่ดินขึ้นมา ให้ชาวบ้านร่วมกันสมทบเงินเข้ากองทุนอย่างน้อยเดือนละ 50 บาท ปัจจุบันมีสมาชิกประมาณ 400 ราย มีเงินกองทุนกว่า 2 ล้านบาท ช่วยให้สมาชิกมีที่ดินทำกินแล้ว 69 ราย, มีที่ดินและที่อยู่อาศัย 30 ราย สมาชิกผ่อนชำระคืนเดือนละ 500 บาท   ละอองดาว  ศีลาน้ำเที่ยง   นอกจากนี้ยังมี ‘โครงการบ้านพอเพียงชนบท’ ช่วยเหลือชาวบ้านที่มีบ้านเรือนทรุดโทรมจำนวน 130 ราย เป็นบ้านขนาด 4 X 6 เมตร  ชั้นเดียว ใช้งบต่อหลังไม่เกิน 40,000 บาท ได้รับงบสนับสนุนจากสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ หลังละ 18,000 บาท ส่วนอีก 22,000 บาทใช้เงินกองทุนที่ชุมชนมีอยู่ “เรื่องของการพัฒนาที่อยู่อาศัย สิ่งที่เรานำศาสตร์ของพระองค์ท่านมาปฏิบัติก็คือ คิดแบบพอเพียง และคิดถึงคุณภาพชีวิตว่า การสร้างบ้านนี้จะอยู่ได้อย่างไรกับครอบครัว ไม่จำเป็นต้องใหญ่โตโอฬาร ซึ่งมันก็ทำให้ทุกคนได้คิด อีกอันหนึ่งก็คือ การอยู่อย่างพอเพียง ก็ต้องคิดว่าจะทำอย่างไร ให้ตนเป็นที่พึ่งของตน โดยนำแนวของพระองค์ท่านมาปฏิบัติ ทำอย่างไรจึงจะปิดประตูครัวเรือนได้ ซึ่งก็มีการเลี้ยงปลา เลี้ยงไก่ ปลูกพืชผัก ปลูกมะเขือ  พริก มะนาว  กล้วย มะละกอ เอาไว้กินและขาย”     “ศาสตร์ของพระราชาจะใช้ต่อไปได้ตลอดชีวิตของเรา และอีกหลายร้อยปี เพราะเป็นศาสตร์ที่ทำแล้วเกิดผล ทำแล้วทุกคนอยู่ได้ เพราะไม่ไปเบียดเบียนคนอื่นเขา ทำให้เราอยู่ได้ตามกำลังของเรา และเกิดการรวมกลุ่มเพื่อพึ่งตนเอง เริ่มจากครอบครัวแล้วก็ขยายไปหลายๆ ครอบครัว จนเต็มทั้งชุมชน ทำให้เกิดความรัก ความสามัคคี ความผูกพันกัน ทำให้ชุมชนเข้มแข็ง สังคมเข้มแข็ง  ประเทศเข้มแข็ง”  ละอองดาวบอก   บ้านจำรุง จ.ระยอง  “ไม่รวย แต่มั่นคง” ชาติชาย เหลืองเจริญ แกนนำนักพัฒนาแห่งบ้านจำรุง ต.เนินฆ้อ อ.แกลง จ.ระยอง บอกว่า  ชาวบ้านที่นี่ทำสวนยางพารา สวนผลไม้ ทำนา ประมงชายฝั่ง เริ่มนำแนวพระราชดำรัสปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้หลังวิกฤติเศรษฐกิจปี 2540 โดยชักชวนให้ชาวบ้านปรับเปลี่ยนการทำเกษตรแบบเคมีมาเป็นอินทรีย์ ช่วยกันดูแลสิ่งแวดล้อม ปลูกพืชสมุนไพร แปรรูปผลไม้ ทำกะปิ น้ำปลา ฯลฯ รวมกลุ่มกันผลิตและขาย โดยการสร้างตลาดภายในชุมชน ฯลฯ   ชาติชาย  เหลืองเจริญ   จนกลายเป็นแหล่งเรียนรู้หรือ ‘มหาวิทยาลัยบ้านนอก’ มีผู้คนมาท่องเที่ยวและศึกษาดูงานเป็นหมู่คณะตลอดทั้งปี (ก่อนสถานการณ์โควิดปี 263)  ประมาณปีละ 1 แสนคน ทำรายได้จากการทำอาหาร ขายผลไม้ อาหารแปรรูป  ขนม และสินค้าต่างๆ ประมาณปีละ 20 ล้านบาท รายได้ส่วนหนึ่งนำกลับไปพัฒนาชุมชน ทำให้ชาวบ้านจำรุงมีอาชีพ มีรายได้ “ไม่รวย แต่มั่นคง” “ในหลวงอยู่ในใจของพวกเราอยู่แล้ว สิ่งที่ท่านสอนทุกอย่างอยู่ในหัว อยู่ในร่างกาย อยู่ในจิตใจเราอยู่แล้ว เมื่อเราอับจนหนทางนึกอะไรไม่ออกก็กลับไปดูที่พระราชดำรัสในแต่ละห้วง ในแต่ละสถานการณ์นั้นๆ มันสามารถแปลงสู่การปฏิบัติการจริงในพื้นที่ได้ทุกเรื่อง ในหลวงไม่ได้ไปไหน ท่านยังอยู่ที่เดิม หลักคิดของในหลวงเป็นหลักคิดที่แม่นยำที่สุด เริ่มจากวิธีคิด การพึ่งพาตนเอง ทำจากเล็กไปหาใหญ่ ง่ายไปหายาก อยู่กับสังคมด้วยการเอื้อเฟื้อแบ่งปัน สังคมจะอยู่เย็นเป็นสุข”  ชาติชายย้ำ   พอช.หนุนชุมชนทั่วประเทศพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ ‘พอช.’  กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์  มีนโยบายการทำงานสนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากและทุนชุมชน โดยยึดหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงรัชกาลที่ 9  มาอย่างต่อเนื่อง เน้นการสร้างรูปธรรมเชื่อมโยงประเด็นต่างๆ ในรูปแบบ Cluster หรือเครือข่าย เช่น คลัสเตอร์เกษตรอินทรีย์ ข้าวอินทรีย์ การแปรรูป ตลาดชุมชน  การท่องเที่ยวโดยชุมชน  ฯลฯ   สินค้าชุมชนที่บ้านจำรุง จ.ระยอง   โดย พอช.มี ‘แผนพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากและทุนชุมชน’  ระยะเวลา 5  ปี (พ.ศ.2565-2568)  มีวิสัยทัศน์  คือ ‘ชุมชนท้องถิ่นมีระบบเศรษฐกิจและทุนชุมชนที่มั่นคง  สามารถพึ่งตนเองได้ และจัดการตนเองได้อย่างยั่งยืน’   โดยใช้กระบวนการฝึกอบรมและจัดทำ ‘แผนธุรกิจเพื่อชุมชน’ หรือ ‘Community  Business  Model Cannas’  (CBMC) มีเป้าหมาย 800 ตำบลทั่วประเทศ  เพื่อให้ชุมชนต่างๆ  ได้นำต้นทุนที่ชุมชนมีอยู่  เช่น  ผลผลิตทางการเกษตร  ศิลปะวัฒนธรรม  ภูมิปัญญา  แหล่งท่องเที่ยว ฯลฯ  มาสร้างอาชีพ  ลดต้นทุนการผลิต  เพิ่มมูลค่า  สร้างรายได้ให้แก่สมาชิกและชุมชน ทั้งหมดนี้คือตัวอย่างของการนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9   มาปรับใช้   เป็นเศรษฐกิจที่เกิดจากกระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน และเป็นการระเบิดจากข้างในตามหลักการทรงงานของพระองค์  เพื่อนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน  เพราะนอกจากจะทำให้เศรษฐกิจชุมชนเข้มแข็ง แล้ว  ยังทำให้ฐานเศรษฐกิจใหญ่ของประเทศขับเคลื่อนต่อไปได้ !!   https://www.thaipost.net/main/detail/119654 21 ปี พอช., Community Business Model Cannas’ (CBMC), กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์, การพอมี พอกิน, ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดำริ, พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9, พอช., ศาสตร์พระราชา, ศูนย์สาธิตการเกษตรร้านค้าชุมชนตำบลท่าเสา, สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน), เศรษฐกิจพอเพียง, เฮ็ดอยู่ เฮ็ดกิน, แผนธุรกิจเพื่อชุมชน, โครงการบ้านพอเพียงชนบท, ไม่รวย แต่มั่นคง FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20211013/image_big_6166b2e3d8d55.jpg 119323 10/10/2021 17:13 10/10/2021 17:12 ‘21 ปี พอช.’ พลิกโฉมชุมชนริมคลองลาดพร้าว-เปรมประชากรจากชุมชนแออัดสู่บ้านสวยริมคลองราคาหลักแสน-วิวหลักล้าน สภาพชุมชนริมคลองลาดพร้าวก่อนการพัฒนา ชุมชนหลัง ว.ค.จันทรเกษมก่อสร้างเสร็จแล้วทั้งชุมชน             “เมื่อก่อนชุมชนที่พวกเราอยู่มีสภาพเป็นชุมชนแออัด  ปลูกบ้านกันแบบตามมีตามเกิด  ทางเดินก็แคบ ส่วนใหญ่จะหันหลังบ้านลงคลอง  ส้วมก็ลงคลอง  บางหลังปลูกมานานไม้ก็ผุ  เสาก็ทรุด บ้านเกือบจะจมลงคลอง  เมื่อก่อนเด็กนักเรียนในชุมชนไม่กล้าชวนเพื่อนที่โรงเรียนมาเล่นที่บ้าน เพราะอายเพื่อน...           พอจะทำโครงการบ้านริมคลอง  เราก็ช่วยกันออกแบบบ้าน  เอาหน้าบ้านลงคลอง   มีทางเดินเลียบคลอง  ช่วยกันดูแลคลองให้สะอาด  ทำเป็นตลาดน้ำหรือแหล่งท่องเที่ยวริมคลอง  ชาวบ้านก็สามารถค้าขายได้  ตอนนี้พอสร้างบ้านเสร็จแล้ว  ชุมชนก็ดูสะอาด  สวยงาม  เด็ก ๆ ก็ไม่อายเพื่อน”  ประภัสสร  ชูทอง  ผู้นำชุมชนหลัง ว.ค.    จันทรเกษม  เขตจตุจักร   กรุงเทพฯ  บอกถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น           ชุมชนหลัง ว.ค.จันทรเกษม (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม)  คือตัวอย่างหนึ่งของการพัฒนาที่อยู่อาศัยในชุมชนริมคลองลาดพร้าว  จากเดิมเป็นชุมชนแออัด  บ้านเรือนส่วนใหญ่มีสภาพทรุดโทรม  ชาวบ้านปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ในที่ดินราชพัสดุริมคลอง  ซึ่งกรมธนารักษ์ดูแลอยู่            ชาวบ้านบางส่วนที่มาอยู่ทีหลัง  หรือมีครอบครัวขยาย   เมื่อที่ดินบนฝั่งคลองไม่มีที่ว่าง  จึงปลูกสร้างบ้านเรือนรุกล้ำลงในคลอง   ทำให้ลำคลองแคบลง  น้ำในคลองไหลไม่สะดวก   บางช่วงคลองลาดพร้าวมีความกว้างไม่ถึง 10 เมตร  จากความกว้างปกติประมาณ 25-38 เมตร  ประกอบกับมีขยะ  ตะกอนดินทับถมอยู่ในคลอง  ทำให้การระบายน้ำในคลองไม่มีประสิทธิภาพ  โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝน   คลอง-เขื่อน-คน           ข้อมูลจากสำนักการระบายน้ำ กทม. ระบุว่า  ในพื้นที่กรุงเทพฯ  มีคลอง  คู ลำกระโดง  รวมกัน  1,980  สาย  ความยาวรวมประมาณ  2,700  กิโลเมตร   ในจำนวนนี้ถูกรุกล้ำ 1,161  สาย   มีสิ่งปลูกสร้างรุกล้ำประมาณ 23,500  หลัง !!           หลังน้ำท่วมใหญ่ในกรุงเทพฯ ปี 2554   รัฐบาลมีแผนงานการแก้ไขสิ่งปลูกสร้างรุกล้ำลำคลองในกรุงเทพฯ เนื่องจากเป็นอุปสรรคในการระบายน้ำลงสู่คลอง  โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝน  น้ำจากท่อระบายน้ำทิ้งส่วนใหญ่จะไหลและถูกสูบลงคลอง  แต่การระบายน้ำไม่มีประสิทธิภาพ  เพราะมีสิ่งปลูกสร้างกีดขวางทางเดินน้ำในลำคลอง  มีขยะและดินโคลนทับถมอยู่ในคลอง  โดยจะมีการรื้อย้ายบ้านเรือนที่รุกล้ำลำคลอง เพื่อก่อสร้างเขื่อนระบายน้ำในคลอง  และขุดลอกคลองให้ลึกและกว้างกว่าเดิม           แต่กว่าจะดำเนินการได้ก็ล่วงเข้าไปในสมัยของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.)  เริ่มดำเนินการในคลองลาดพร้าวเป็นคลองแรกในปี 2559  โดยรัฐบาล คสช. มอบหมายให้กรุงเทพมหานครรับผิดชอบการสร้างเขื่อนระบายน้ำ และให้กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์  โดยสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ ‘พอช.’ จัดทำแผนงานพัฒนาที่อยู่อาศัยรองรับชาวชุมชนริมคลองที่ต้องรื้อย้ายออกจากแนวคลองและแนวเขื่อน     คลองลาดพร้าว (ช่วงบางบัว-  ม.ราชภัฏพระนคร  เขตบางเขน)  ก่อนการปรับปรุง             คลองลาดพร้าว : มีความยาวประมาณ 22 กิโลเมตร  เชื่อมกับคลองแสนแสบบริเวณอุโมงค์ระบายน้ำพระราม 9  เขตวังทองหลาง  ผ่านวัดลาดพร้าว   วัดบางบัว  ตลาดสะพานใหม่  จนถึงประตูระบายน้ำคลองสองสายใต้  เขตสายไหม  ตลอดคลองลาดพร้าวสองฝั่งมีชุมชนตั้งอยู่เรียงราย  บางชุมชนอยู่อาศัยต่อเนื่องมานานไม่ต่ำกว่า 70-80 ปี                    เขื่อนคอนกรีตระบายน้ำในคลองลาดพร้าว : มีความยาวทั้งสองฝั่งประมาณ  45 กิโลเมตร โดยกรุงเทพมหานครว่าจ้างบริษัทเอกชนก่อสร้าง  วงเงินก่อสร้างจำนวน  1,645  ล้านบาท  จากริมคลองลาดพร้าว  บริเวณคลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา  เขตวังทองหลาง  ไปยังประตูระบายน้ำคลองสองสายใต้   เขตสายไหม   เริ่มต้นเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2559             การก่อสร้างเขื่อนระบายน้ำคอนกรีต  จะต้องรื้อย้ายบ้านเรือนที่รุกล้ำลำคลอง   เพื่อตอกเสาเข็มและพนังกั้นตลิ่งทั้งสองฝั่งคลอง  มีความกว้างสองฝั่งประมาณ 38 เมตร   ตลอดแนวสันเขื่อนจะมีรั้วเหล็กกันตก  และทางเดินเลียบคลองความกว้างประมาณ 3 เมตร  สามารถขี่รถมอเตอร์ไซค์หรือจักรยานเลียบคลองได้            นอกจากนี้จะมีการขุดลอกคลองให้ลึกประมาณ 3  เมตร  เพื่อให้น้ำในคลองไหลสะดวก   ในช่วงฤดูฝน   คลองลาดพร้าวจะช่วยระบายน้ำลงสู่อุโมงค์เขื่อนใต้คลองบางซื่อและอุโมงค์เขื่อนพระราม 9 เพื่อระบายน้ำลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยา  ช่วยแก้ปัญหาน้ำท่วม   เมื่อตอกเสาเข็มแล้ว  จะนำแผ่นคอนกรีตมาวางเรียงเป็นพนังกั้นตลิ่ง             คนริมคลองลาดพร้าว :  สองฝั่งคลองลาดพร้าวในอดีตเป็นทุ่งนา  คนที่มาอยู่อาศัยรุ่นแรกๆ ไม่ต่ำกว่า 70-80 ปี  มีทั้งคนเช่าที่ทำนา  รับจ้างทำนา  ปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ริมคลอง  ใช้คลองเป็นเส้นทางสัญจร  เมื่อบ้านเมืองเจริญขึ้น  ที่ดินแพงขึ้น  เจ้าของจึงขายที่นา  ทุ่งนาริมคลองจึงกลายเป็นที่ดินจัดสรร  หมู่บ้านจัดสรร  ตึกแถว  ตลาด  เช่น  ย่านลาดพร้าว  โชคชัย 4   วังหิน  ฯลฯ  ภายหลังจึงมีคนจากต่างถิ่น  ต่างจังหวัดเข้ามาอยู่อาศัยเพื่อทำมาหากินในเมืองกรุง  ชุมชนริมคลองจึงหนาแน่นขึ้นเรื่อยๆ           ปัจจุบันมีชุมชนที่ปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ริมคลองลาดพร้าวตลอดสองฝั่งคลอง  จำนวน  50  ชุมชน   รวม 7,069  ครัวเรือน  ประชากรประมาณ 20,000 คน  อยู่ในพื้นที่ 8 เขต  คือ  วังทองหลาง  ห้วยขวาง  ลาดพร้าว  จตุจักร  หลักสี่  บางเขน  ดอนเมือง  สายไหม  ฯลฯ  ส่วนใหญ่ปลูกสร้างบ้านบนที่ดินริมคลองซึ่งเป็นที่ดินราชพัสดุ  กรมธนารักษ์ดูแล            สภาพบ้านเรือนก่อนการปรับปรุงส่วนใหญ่มีสภาพทรุดโทรมและแออัด  เพราะพื้นที่ริมคลองมีความคับแคบ   ชาวบ้านปลูกสร้างบ้านเรือนตามความยาวของแนวคลอง  ส่วนใหญ่มีอาชีพรับจ้าง  เป็นแรงงาน  แม่บ้าน  รปภ.  พนักงานบริษัทเอกชน   รัฐวิสาหกิจ  ข้าราชการ   ค้าขายเล็กๆ  น้อยๆ   ขี่มอเตอร์ไซค์รับจ้าง   ขับแท็กซี่  ฯลฯ   บ้านใหม่  ชีวิตใหม่ริมคลองลาดพร้าว           ในเดือนมีนาคม 2559  คณะรัฐมนตรีอนุมัติงบประมาณจำนวน 4,061 ล้านบาท ให้สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ  หรือ พอช.  นำไปพัฒนาชุมชนริมคลองลาดพร้าวที่ต้องรื้อย้ายออกจากแนวก่อสร้างเขื่อนฯ เป็นคลองแรก โดยมีเป้าหมายใน  50  ชุมชน   รวม 7,069  ครัวเรือน   เริ่มก่อสร้างบ้านชุมชนแรกที่ชุมชนศาลเจ้าพ่อสมบุญ  (ตรงข้ามตลาดสะพานใหม่)  เขตสายไหม  ในเดือนเมษายนปีเดียวกัน  จำนวน  64  ครัวเรือน  ส่วนใหญ่เป็นบ้านแถว 2 ชั้น  ก่อสร้างด้วยคอนกรีต  ขนาด 4 X 6 ตารางเมตร   ราคาก่อสร้างตั้งแต่ 187,000-367,000 บาท   ก่อสร้างแล้วเสร็จทั้งหมดในปี 2560   ชุมชนศาลเจ้าพ่อสมบุญก่อนการปรับปรุงปี 2559             อวยชัย  สุขประเสริฐ  ประธานชุมชนศาลเจ้าพ่อสมบุญ  บอกว่า  ก่อนการก่อสร้างบ้านใหม่  ชาวบ้านส่วนใหญ่ยังไม่เชื่อว่ารัฐบาลและหน่วยงานต่างๆ  จะมาสนับสนุนโครงการนี้อย่างจริงจัง  เพราะชาวบ้านได้บุกรุกที่ดินริมคลองปลูกสร้างบ้านกันมานานหลายสิบปี  จึงกลัวว่าจะถูกไล่ที่มากกว่า  แต่ใจจริงทุกคนก็อยากจะได้บ้านใหม่  และอยู่อาศัยอย่างถูกต้อง  เพราะสภาพบ้านส่วนใหญ่ผุพังทรุดโทรม  ลูกหลานจะได้มีที่อยู่อาศัยใหม่ที่มั่นคง  ไม่ต้องกลัวโดนไล่  เมื่อเจ้าหน้าที่ พอช.เข้ามาให้คำแนะนำการรวมกลุ่ม การจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์  จึงร่วมกันออมทรัพย์เป็นทุน  ครอบครัวละ 500 -600  บาทต่อเดือน             “วันลงเสาเอกสร้างบ้านใหม่  มีพลเอกประวิตร  วงษ์สุวรรณ  รองนายกฯ มาเป็นประธาน  คนที่ยังไม่เชื่อว่าโครงการนี้จะเป็นจริงก็ต้องเชื่อ  ชุมชนที่อยู่ใกล้ๆ ยังไม่เข้าร่วม  ยังไม่เชื่อ  เมื่อเห็นชุมชนของเราสร้างบ้านเสร็จ  มีบ้านใหม่  ชุมชนใหม่สวยงาม  ก็เข้าร่วมโครงการ  ตอนนี้ชุมชนริมคลองในเขตสายไหมสร้างเสร็จเกือบทุกชุมชนแล้ว”  ผู้นำชุมชนศาลเจ้าพ่อสมบุญบอก           เขาบอกด้วยว่า  ปัจจุบันชุมชนศาลเจ้าพ่อสมบุญเปลี่ยนจากหน้ามือเป็นหลังมือ  แต่เดิมบ้านเรือนส่วนใหญ่จะทรุดโทรมเพราะสร้างกันมานาน  สะพานไม้ก็ผุพัง   เด็กๆ ไม่มีที่วิ่งเล่น   ขยะก็ทิ้งลงในคลอง  น้ำก็เน่าเหม็น   พอเริ่มสร้างบ้านใหม่เป็นชุมชนนำร่อง   หน่วยงานต่างๆ  ก็เข้ามาสนับสนุน  ช่วยสร้างสนามเด็กเล่น   มีเครื่องออกกำลังกาย   มีถังบำบัดน้ำเสียก่อนปล่อยลงคลอง  มีการคัดแยกขยะ   ช่วยกันปลูกต้นไม้ริมคลอง  ปลูกผักสวนครัว  ชุมชนก็ดูสวยงาม  ไม่เป็นชุมชนแออัดเหมือนแต่ก่อน             นอกจากนี้สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)  มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ได้เข้ามาส่งเสริมอาชีพชาวบ้าน โดยจัดอบรมฝึกอาชีพทำอาหาร ขนม ทำสบู่ ยาหม่องสมุนไพร สิ่งประดิษฐ์  ของชำร่วย ฯลฯจัดตลาดนัดชุมชนเพื่อให้ชาวบ้านมีรายได้เสริม   ชุมชนศาลเจ้าพ่อสมบุญหลังสร้างเสร็จปี 2560   ใช้หลักการ ‘บ้านมั่นคง’  ให้ผู้เดือดร้อนรวมกลุ่มแก้ไขปัญหา            ธนัช  นฤพรพงศ์  ผู้ช่วยผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ หรือ พอช. ในฐานะผู้ดูแลโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง  บอกว่า  โครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง  มีหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนให้การสนับสนุนด้านความรู้และความช่วยเหลือ เช่น พอช.  ส่งสถาปนิกเข้าไปให้คำแนะนำแก่ชุมชน เรื่องการออกแบบบ้าน ออกแบบผังชุมชน กรมส่งเสริมสหกรณ์เข้าไปให้ความรู้เรื่องการจัดตั้งสหกรณ์เคหสถาน  กรมธนารักษ์ให้ชุมชนเช่าที่ดินในอัตราผ่อนปรนระยะยาว  ครั้งละ 30 ปี   เปลี่ยนจาก “ผู้บุกรุก” เป็น “ผู้อยู่อาศัยอย่างถูกต้อง”  และจะทำให้สภาพแวดล้อมและคุณภาพของชีวิตชาวชุมชนดีขึ้น           ส่วนรูปแบบในการดำเนินโครงการบ้านมั่นคงริมคลอง คือ 1. หากชุมชนใดสามารถอยู่ในที่ดินเดิมได้ (หลังจากสำรวจและวัดแนวเขตว่าพ้นจากแนวเขื่อนฯ แล้ว) จะต้องทำสัญญาเช่าที่ดินจากกรมธนารักษ์ ระยะเวลาช่วงแรก 30 ปี อัตราค่าเช่าประมาณ 1.25 - 4 บาท/ตารางวา/เดือน  โดยทุกครอบครัวจะได้รับที่ดินเท่ากัน  ขนาดบ้านประมาณ 4x6 - 4x8 ตารางเมตร มีทั้งบ้านชั้นเดียวและ 2 ชั้น (บางชุมชนมี 3 ชั้น) ขึ้นอยู่กับความต้องการของชาวบ้านและความสามารถในการผ่อนชำระสินเชื่อ  (ประมาณ 1-3 พันบาทเศษ)           โดย พอช.จะสนับสนุน 1.สินเชื่อก่อสร้างบ้านไม่เกิน 330,000 บาท/ครัวเรือน (กรณีสร้างบ้านในชุมชนเดิม) ระยะเวลาผ่อน 20 ปี ดอกเบี้ยร้อยละ 4 บาทต่อปี  และสนับสนุนงบประมาณสร้างสาธารณูปโภค-เงิน อุดหนุน 147,000 บาท/ครัวเรือน           2.หากชุมชนใดมีพื้นที่ไม่เพียงพอ ชาวบ้านอาจจะรวมตัวกันไปหาที่ดินแปลงใหม่ที่อยู่ไม่ไกลจากชุมชนเดิม เพื่อความสะดวกในการประกอบอาชีพ การเดินทาง  เช่น ที่ดินของบริษัทในสังกัดกระทรวงการคลัง หรือที่ดินเอกชน โดย พอช.จะสนับสนุนสินเชื่อเพื่อซื้อที่ดินและสร้างบ้านครัวเรือนละไม่เกิน 360,000 บาท           “การทำโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยริมคลองนี้ ไม่ใช่ พอช.ไปสร้างบ้านให้ชาวบ้าน แต่เป็นการใช้หลักการของ ‘บ้านมั่นคง’ ที่ พอช.ทำมาตั้งแต่ปี 2546 นั่นคือ ให้ชุมชนหรือผู้ที่เดือดร้อน รวมกลุ่มกันแก้ไขปัญหา   เป็นการพัฒนาที่อยู่อาศัยแนวใหม่ ไม่ใช่รูปแบบของการสงเคราะห์หรือหน่วยงานรัฐเข้าไปสร้างบ้านให้ชาวบ้านแบบให้เปล่า แต่ให้ชุมชนและชาวบ้านมีส่วนร่วมและเป็นแกนหลักในการแก้ไขปัญหา โดยมี พอช.และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้การสนับสนุน มีตัวแทนชาวบ้านเป็นคณะทำงาน มีกระบวนการทำงาน 11 ขั้นตอน”  ธนัชบอก   11 ขั้นตอนสร้างบ้านมั่นคงริมคลอง           1.สร้างความเข้าใจโครงการ โดยการชี้แจงสร้างความเข้าใจกับชาวชุมชน มีคณะกรรมการชุมชน เจ้าหน้าที่ พอช. เจ้าหน้าที่ชุดมวลชนสัมพันธ์ ทหาร ตำรวจ เจ้าหน้าที่สำนักงานเขต กรมส่งเสริมสหกรณ์ กรมธนารักษ์ สำนักการระบายน้ำ ฯลฯ ร่วมกันจัดประชุมชี้แจงเป็นกลุ่ม หรือใช้วิธีพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการ           2.ร่วมกันสำรวจข้อมูล รับรองข้อมูล พิจารณาสิทธิ์ เพื่อให้ได้ข้อมูลครัวเรือน ผู้อยู่อาศัย ขนาดพื้นที่ของชุมชน และความต้องการที่อยู่อาศัย เพื่อนำข้อมูลมาวางแผนการสร้างบ้านและออกแบบผังชุมชน หลังจากนั้นจะมีการพิจารณาสิทธิ์และรับรองสิทธิ์ เพื่อให้ชาวชุมชนช่วยกันยืนยันว่า เจ้าของบ้านหลังนี้มีตัวตนและอาศัยอยู่จริง เพื่อไม่ให้มีการสวมสิทธิ์           3.ตั้งกลุ่มออมทรัพย์ เพื่อให้ชาวชุมชนได้ร่วมกันจัดตั้งกองทุนสำหรับก่อสร้างบ้าน บางชุมชนกำหนดเงินออมขั้นต่ำ 100 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือน บางชุมชนอาจมากกว่า แล้วแต่ข้อตกลงของแต่ละชุมชน หากมีเงินออมมาก ยอดเงินที่จะขอกู้จาก พอช.ก็จะลดน้อยลง   ชาวชุมชนริมคลองย่านดอนเมืองร่วมประชุมเพื่อเตรียมทำโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัย             4.จดทะเบียนเป็นสหกรณ์เคหสถาน เพื่อให้มีสถานะเป็นนิติบุคคล และบริหารโครงการ เช่น ทำสัญญาเช่าที่ดินกับกรมธนารักษ์ เสนอขอใช้สินเชื่อและงบสนับสนุนจาก พอช.  บริหารการก่อสร้างบ้าน ฯลฯ           5.จัดการเรื่องที่ดิน โดยการแบ่งปันและเสียสละ คนที่เคยมีที่ดินและบ้านหลังใหญ่ จะต้องเสียสละให้คนที่รุกล้ำแนวคลองสามารถขึ้นมาอยู่บนฝั่งได้ โดยเฉลี่ยแปลงที่ดินที่จะสร้างบ้านให้มีขนาดเท่ากัน (ประมาณ 4X6 ตารางเมตรหรือมากกว่าตามขนาดของชุมชน) และ 1 ครอบครัวได้ 1 สิทธิ์ หรือตามข้อตกลงของชุมชน เช่น ครอบครัวที่มีผู้อยู่อาศัยเกิน 8 คน จะได้รับสิทธิ์ขยายเพิ่ม 1 สิทธิ์           6.ร่วมกันออกแบบบ้าน ออกแบบผังชุมชน นำข้อมูลที่ได้จากการสำรวจชุมชนและครัวเรือนมาออกแบบผังชุมชนและออกแบบบ้าน โดยมีสถาปนิกและเจ้าหน้าที่ของ พอช.เป็นพี่เลี้ยง เพื่อให้ได้แบบบ้านและผังชุมชนที่ตรงกับความต้องการของชาวบ้าน           7.เสนอโครงการและงบประมาณต่อ พอช. เมื่อผ่านกระบวนการและขั้นตอนต่างๆ ดังกล่าวแล้ว ชุมชนจะต้องยื่นโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยในนามสหกรณ์เคหสถานมายัง พอช.เพื่อพิจารณาอนุมัติโครงการและสินเชื่อ           8.วางแผน ขออนุญาตก่อสร้าง และรื้อย้าย ชุมชนจะร่วมกับเจ้าหน้าที่ พอช. สถาปนิกและวิศวกร วางแผนการก่อสร้าง แผนการรื้อย้าย และจัดเตรียมเอกสารเพื่อขออนุญาตก่อสร้างจากกรมธนารักษ์และสำนักงานเขต           9.ทำนิติกรรมสัญญา และเบิกจ่ายงบประมาณ เมื่อ พอช.อนุมัติโครงการแล้ว ชุมชนจะต้องส่งตัวแทนในนามของสหกรณ์เคหสถานที่จดทะเบียนเอาไว้ไปทำนิติกรรมสัญญาเพื่อเบิกจ่ายงบประมาณ           10.กระบวนการก่อสร้างบ้าน เมื่อได้รับงบประมาณสนับสนุนจาก พอช.แล้ว ชุมชนจะมีการคัดเลือกผู้รับเหมา มีการแบ่งหน้าที่กันทำงาน เช่น จัดทำบัญชี ตรวจสอบการเงิน และตรวจสอบการดำเนินการก่อสร้าง ฯลฯ           11.พัฒนาคุณภาพชีวิต เมื่อก่อสร้างบ้านเสร็จแล้ว ชุมชนจะร่วมกับ พอช.และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องพัฒนาชุมชนในด้านต่างๆ เช่น เรื่องอาชีพ มีการวางแผนการจัดตลาดนัด ตลาดน้ำชุมชน เรือโดยสารในคลอง ส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ  พัฒนาสิ่งแวดล้อม เช่น ปลูกต้นไม้ ปลูกผักสวนครัว การคัดแยกขยะ การบำบัดน้ำเสียในครัวเรือนก่อนปล่อยลงคลอง จัดกิจกรรมเด็กและเยาวชน พัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุ กลุ่มแม่บ้าน ฯลฯ   บ้านสวยริมคลองราคาหลักแสน-วิวหลักล้าน           ปัจจุบันการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองลาดพร้าวก่อสร้างแล้วใน 35 ชุมชน  จำนวนบ้านที่ก่อสร้างเสร็จ 3,065  ครัวเรือน  (มีผู้เข้าอยู่อาศัยหมดแล้ว)  กำลังก่อสร้าง 194 ครัวเรือน   พื้นที่พร้อมก่อสร้าง  277 ครัวเรือน  ส่วนที่เหลือกำลังดำเนินการในระยะต่อไป  คาดว่าจะแล้วเสร็จทั้งหมด 7,069 ครัวเรือนภายใน 3 ปีนี้           สำหรับชาวชุมชนที่ด้อยโอกาส ผู้สูงอายุ ไม่มีรายได้   ที่ผ่านมามีหลายชุมชนที่ชาวบ้านร่วมกันลงขันครัวเรือนละ 1,000 บาท เพื่อสร้างบ้านกลางให้เป็นที่อยู่อาศัยของผู้ด้อยโอกาส เช่น ชุมชนศาลเจ้าพ่อสมบุญ ชุมชน กสบ.หมู่ 5 เขตสายไหม ชุมชนหลัง ว.ค.จันทรเกษม เขตจตุจักร ฯลฯ   ชุมชนริมคลองลาดพร้าว (ช่วงคลองสองสายใต้  เขตสายไหม) ตรงข้ามกองทัพอากาศดอนเมือง  ราคาไม่เกิน 400,000 บาท  มีบรรยากาศริมคลองสวยงาม             นอกจากนี้รัฐบาลยังมีโครงการพัฒนาคลองเปรมประชากร ซึ่งมีปัญหาเช่นเดียวกับคลองลาดพร้าว โดยการรื้อย้ายชุมชนที่รุกล้ำลำคลอง-ก่อสร้างที่อยู่อาศัยใหม่  ก่อสร้างเขื่อนระบายน้ำ  อุโมงค์ระบายน้ำและบำบัดน้ำเสีย  ปรับทัศนียภาพชุมชนริมคลอง-พัฒนาคุณภาพชีวิตชาวชุมชน  ส่งเสริมอาชีพ  การท่องเที่ยวทางน้ำ  รวมทั้งเชื่อมโยงเส้นทางคมนาคมรถ-ราง (ไฟฟ้า)  -เรือ  เริ่มดำเนินการในปี 2562-2570  ขณะนี้การก่อสร้างเขื่อนระบายน้ำดำเนินการไปแล้วบางช่วง           ขณะที่ พอช. มีแผนงานพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองเปรมฯ ทั้งหมด 38 ชุมชน รวม 6,386 ครัวเรือนในพื้นที่เขตจตุจักร หลักสี่   ดอนเมือง และใน จ.ปทุมธานี ซึ่งชุมชนเหล่านี้สามารถอยู่อาศัยในที่ดินเดิมได้ทั้งหมด   แต่จะต้องรื้อบ้านออกจากพื้นที่ริมคลองและแนวก่อสร้างเขื่อนฯ เพื่อปรับผังชุมชนแล้วก่อสร้างบ้านใหม่เพื่อให้ทุกครอบครัวอยู่ในชุมชนเดิมได้ โดย พอช.จะสนับสนุนชุมชนเช่นเดียวกับโครงการบ้านมั่นคงริมคลองลาดพร้าว  เริ่มดำเนินการชุมชนแรกในเดือนมกราคม 2563  โดยพลเอกประยุทธ์  จันทร์โอชา  นายกรัฐมนตรีมาเป็นประธานยกเสาเอกสร้างบ้านหลักแรก    พลเอกประยุทธ์เป็นประธานงานที่ชุมชนประชาร่วมใจ 2 เขตจตุจักร             ล่าสุดขณะนี้  (ตุลาคม 2564)  พอช.สนับสนุนการสร้างบ้านใหม่แล้ว  4 ชุมชน   ก่อสร้างแล้วเสร็จ  196 ครัวเรือน    บ้านที่อยู่ระหว่างการก่อสร้าง 472 ครัวเรือน    พื้นที่รื้อย้ายพร้อมก่อสร้างบ้าน 95 ครัวเรือน  ตามแผนงานการก่อสร้างจะแล้วเสร็จทั้ง  6,386 ครัวเรือนภายใน 3 ปีนี้           ทั้งนี้บ้านที่ก่อสร้างส่วนใหญ่เป็นบ้านแถว  มีทั้งบ้านชั้นเดียวและสองชั้น  เช่น บ้านแถวชั้นเดียว ขนาด 4 X 7 ตารางเมตร ราคา 290,000 บาท ผ่อนชำระเดือนละ 1,500 บาท บ้านแถวสองชั้น ขนาด 4 X 7 ตารางเมตร ราคา 450,000 บาท ผ่อนชำระเดือนละ 2,600 บาท บ้านแถวสองชั้น ขนาด 5 X 6 ตารางเมตร ราคา 450,000 บาท ผ่อนชำระเดือนละ 2,600 บาท ระยะเวลาผ่อนชำระ 20 ปี    บ้านใหม่ริมคลองเปรมประชากรย่านจตุจักร  สวยงามร่มรื่น  ราคาไม่กี่แสน  แต่วิวหลักล้าน   รัฐบาลเดินหน้าพัฒนาคลองสนองพระราชดำริ           เมื่อวันที่ 3 ตุลาคมที่ผ่านมา นายธนกร วังบุญคงชนะ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี  เปิดเผยว่า รัฐบาลภายใต้การนำของ พล.อ.ประยุทธ์  จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี  สนองพระราชดำริพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10  เร่งพัฒนา  ปรับภูมิทัศน์  พลิกฟื้นชีวิตของประชาชนริมคลอ ง  รวมทั้งน้อมถวายในหลวงรัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง  ที่ทรงให้ความสำคัญกับน้ำและการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมมาโดยตลอด ซึ่งได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องจนประสบความสำเร็จตามลำดับ           เช่น   คลองลาดพร้าว  มีความยาวประมาณ 22 กิโลเมตร   มีชุมชนที่ปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่ริมคลองลาดพร้าวตลอดสองฝั่งคลอง จำนวน 50 ชุมชน รวม 7,069 ครัวเรือน  ได้ก่อสร้างเขื่อนคอนกรีตระบายน้ำในคลองลาดพร้าวความยาวทั้งสองฝั่งประมาณ 45 กิโลเมตร และดำเนินโครงการ “บ้านมั่นคง” ริมคลองลาดพร้าว เพื่อแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยของผู้มีรายได้น้อย  พัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองลาดพร้าว   ซึ่งนอกจากการเปลี่ยนแปลงด้านกายภาพและสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังมีการรื้อฟื้นการใช้ประโยชน์จากลำคลองเพื่อใช้เป็นเส้นทางคมนาคมทางน้ำขึ้นมาเหมือนในอดีตด้วย           “คลองเปรมประชากร  รัฐบาลได้ริเริ่มแผนพัฒนาคลองเปรมประชากรความยาวกว่า 50 กิโลเมตรทั้งระบบ  ในระยะเวลา 9 ปี คือ  พ.ศ.2562-2570  เช่น  โครงสร้างพื้นฐาน  ระยะเร่งด่วน  ปี 2562 – 2565 จำนวน 4 โครงการ  วงเงิน 4,448 ล้านบาท  เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำ  ป้องกันน้ำท่วม  และบำบัดน้ำเสียในคลองเปรมประชากรตั้งแต่กรุงเทพฯถึงพระนครศรีอยุธยา  นอกจากนี้ยังมีหน่วยงานต่างๆ ร่วมสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่ริมคลอง  เช่น สร้างพื้นที่สีเขียว  ตลาดนัดริมคลอง  พัฒนาเส้นทางจักรยานเลียบคลอง  เชื่อมเส้นทางคมนาคมทั้งทางรถไฟและรถไฟฟ้า และพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวชุมชนต่อไป”   โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีกล่าวในตอนท้าย https://www.thaipost.net/main/detail/119323 21 ปี พอช., กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์, กองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ, คลองลาดพร้าว, คลองเปรมประชากร, ชุมชนริมคลองลาดพร้าว, ชุมชนหลัง ว.ค.จันทรเกษม, ชุมชนแออัด, ธนัช นฤพรพงศ์, นายธนกร วังบุญคงชนะ, บ้านมั่นคง, พอช., มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม, มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ, สสส., อวยชัย สุขประเสริฐ FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20211010/image_big_6162bc61c8b3b.jpg 119080 07/10/2021 17:47 07/10/2021 17:45 ‘21 ปี พอช.’ : กลไกรัฐที่สนับสนุนชุมชน-สร้างสังคมเข้มแข็ง บ้านมั่นคง บ้านที่มากกว่าคำว่า “บ้าน” การแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยเป็นภารกิจที่สำคัญด้านหนึ่งของสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ หรือ ‘พอช.’             สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ ‘พอช.’ เป็นหน่วยงานของรัฐรูปแบบใหม่  สังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.)  เปิดดำเนินงานเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2543  มีภารกิจสนับสนุนและส่งเสริมองค์กรชุมชน  เครือข่ายองค์กรชุมชน  ด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัย  เช่น  โครงการบ้านมั่นคง  การพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ของชาวชุมชนเมืองและชนบท  ส่งเสริมอาชีพ  การจัดสวัสดิการชุมชน  สภาองค์กรชุมชน  ดูแลสิ่งแวดล้อม  การจัดการภัยพิบัติ  ฯลฯ            ในเดือนตุลาคมนี้   พอช.ดำเนินงานมาครบ 21 ปี  และกำลังย่างเข้าสู่ปีที่ 22  มีประสบการณ์และบทเรียนในการทำงานมากพอสมควร  โดยยึดหลักการพัฒนาแบบองค์รวม   เปลี่ยนแนวคิดการพัฒนาจากเดิมแบบ “สั่งการ”  หรือบนลงล่าง  เป็นล่างขึ้นบน  โดยชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนา  สามารถคิด  วิเคราะห์  และบริหารโครงการต่างๆ  ได้เอง  ไม่ใช่เป็น “ผู้รอรับการพัฒนา” ทำให้ชุมชนและเครือข่ายเกิดความเข้มแข็ง  พึ่งพาตนเองได้  ดังตัวอย่างต่อไปนี้   ‘บ้านมั่นคง’ แก้ปัญหาที่อยู่อาศัยคนจน           ประเทศไทยมีครัวเรือนทั้งหมดประมาณ 21 ล้านครัวเรือน  ไม่มีกรรมสิทธิ์ในที่อยู่อาศัยเกือบ  6  ล้านครัวเรือน  เป็นครัวเรือนที่มีรายได้น้อยและต้องการที่อยู่อาศัยประมาณ  3.5  ล้านครัวเรือน  โดยเฉพาะประชาชนที่มีรายได้น้อยเข้าไม่ถึงแหล่งสินเชื่อที่อยู่อาศัย  บางส่วนจึงต้องบุกรุกที่ดินของรัฐและเอกชนเพื่อปลูกสร้างบ้าน  หรือเช่าบ้าน-เช่าที่ดินอยู่อาศัย  สภาพทรุดโทรม  สิ่งแวดล้อมย่ำแย่  เพราะเป็นชุมชนแออัด  เด็กๆ ไม่มีสถานที่วิ่งเล่น           ลุงวิเชียร  แสงพลอย  วัย 76 ปี  ผู้นำชุมชนเจริญชัยนิมิตรใหม่   ย่านสถานีขนส่งหมอชิตใหม่  เขตจตุจักร  เล่าย้อนกลับไปเมื่อ 20-30  ปีก่อนว่า   ชุมชนที่ลุงอาศัยอยู่เดิมเป็นชุมชนเช่าที่ดินเมื่อก่อนเรียกว่า “ชุมชนสวนผัก”   เพราะสมัยก่อนย่านจุตจักรยังเป็นทุ่งนา  เป็นสวนผัก  สถานีหมอชิตใหม่ยังไม่ย้ายเข้ามา  เจ้าของที่ดินเป็นเศรษฐีใจบุญจึงให้เช่าที่ราคาถูกๆ  เดือนละ 20-100 บาทเพื่อสร้างบ้าน  ครอบครัวละ 20-30 ตารางวา  มีคนมาปลูกบ้านหลายสิบหลัง  ต้องต่อน้ำประปา  ไฟฟ้าราคาแพงจากข้างนอกเข้ามาใช้   ส่วนใหญ่เป็นคนหาเช้ากินค่ำ  เป็นแรงงานราคาถูก  อพยพจากต่างจังหวัดเพื่อมาหากินในกรุงเทพฯ   ลุงวิเชียร  แสงพลอย  บุกเบิกแก้ปัญหาที่อยู่อาศัยมากว่า 20 ปี             ต่อมาเมื่อมีข่าวว่าจะมีสถานีขนส่งย้ายเข้ามา  มีการตัดถนน  มีทางด่วนผ่าน  ที่ดินมีราคาสูง  จึงมีคนมาขอซื้อที่ดินแปลงนี้  รวมเนื้อที่ทั้งหมด 5 ไร่เศษ  ราคาหลายสิบล้านบาท  แต่เจ้าของยังไม่ขาย  เพราะห่วงว่าชาวบ้านจะเดือดร้อน  ขณะที่ชาวบ้านก็เริ่มตื่นตัว  เพราะไม่รู้ว่าเจ้าของที่ดินอาจจะขายที่ดินแปลงนี้ในวันไหน             ต้นปี 2537 เจ้าหน้าที่จากสำนักงานพัฒนาชุมชนเมือง (พชม.) สังกัดการเคหะแห่งชาติ ( พชม.จัดตั้งขึ้นในปี 2535  เป็นโครงการพิเศษภายใต้การเคหะแห่งชาติ  ตามข้อเสนอของขบวนชุมชนและประชาสังคม    เพื่อบริหารจัดการงบประมาณแก้ปัญหาชุมชนแออัดที่รัฐบาลให้การสนับสนุนจำนวน  1,250 ล้านบาท  ปัจจุบันคือสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ หรือ พอช.) ที่รู้ข่าวว่าชุมชนเจริญชัยนิมิตรใหม่กำลังมีปัญหาเรื่องความไม่มั่นคงในที่อยู่อาศัย  ได้เข้ามาพบปะพูดคุยกับชาวบ้านเพื่อให้คำปรึกษา  จนนำไปสู่การรวมกลุ่มกันจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ (กุมภาพันธ์ 2537) เพื่อระดมทุนแก้ไขปัญหาและเตรียมพร้อมหาที่อยู่อาศัยใหม่   มีสมาชิกเริ่มต้น 28 ราย  ออมเงินกันคนละ 300-500 บาทต่อเดือน  ใครมีมากก็ออมมากกว่านั้น           “พอถึงปี 2542  ตอนนั้นพวกเราออมเงินกันได้ 5-6 ปีแล้ว  และสถานีหมอชิตใหม่ย้ายมาแล้ว  มีคนมาขอซื้อที่ดินแปลงนี้จากเจ้าของ  ราคา 65 ล้านบาท  หรือประมาณตารางวาละ 30,000 บาท  พวกเราก็ส่งตัวแทนไปคุยกับเจ้าของที่ดิน  เจ้าของก็ถามว่าพวกเราจะมีเงินซื้อหรือ ?  เพราะรู้ว่าชาวบ้านไม่มีเงินแน่ๆ  แต่พวกเราก็บอกว่าตอนนี้มีเงินออมทรัพย์รวมกันได้ประมาณ 1 ล้านบาท  และจะหาเงินมาซื้อที่ดิน  เพราะไม่รู้ว่าจะไปอยู่ที่ไหน  ลูกหลานก็เรียนและทำงานอยู่แถวนี้  ถ้าจะย้ายไปอยู่นอกเมืองก็ต้องไปเริ่มนับหนึ่งกันใหม่” ลุงวิเชียรเล่าย้อนเหตุการณ์ในครั้งนั้น           แต่เหมือนกับเป็นเรื่องที่น่าเหลือเชื่อ !!  เพราะเจ้าของที่ดินใจบุญรายนั้น (นายมานะ  เนตรสาริกา) ยอมขายที่ดินให้ชาวบ้านในราคาตารางวาละ 10,000 บาท   แต่ชาวบ้านก็ยังขอต่อรองอีก  จนเจ้าของใจอ่อนลดเหลือตารางวาละ 7,500 บาท รวมที่ดินเนื้อที่ 5 ไร่ 35 ตารางวา  ราคา 18 ล้านบาทเศษ  โดยชาวบ้านได้รวมกลุ่มกันจัดตั้งเป็นสหกรณ์เคหสถานชุมชนเจริญชัยนิมิตใหม่  เพื่อให้มีสถานะเป็นนิติบุคคล  (เพื่อทำนิติกรรมและสัญญาต่างๆ)  และยื่นขอใช้สินเชื่อจากสำนักงานพัฒนาชุมชนเมือง (ปัจจุบันคือ พอช.)  เพื่อนำมาซื้อที่ดิน  โดยทำสัญญาซื้อขายที่ดินกับเจ้าของในเดือนสิงหาคม 2543           เมื่อได้ที่ดินมาแล้ว  ชาวบ้านจึงนำมาจัดสรรกันโดยการดำเนินการของสหกรณ์เคหสถานชุมชนเจริญชัยนิมิตใหม่  แบ่งที่ดินตามความต้องการและฐานะของครอบครัว ได้ทั้งหมด 82 แปลง (รวมชุมชนที่เดือดร้อนใกล้เคียง) ที่ดินมีขนาดตั้งแต่ 10-25 ตรว. ผ่อนส่งเดือนละ 1,100 -2,300 บาทตามขนาดที่ดิน  ระยะเวลา 15 ปี ส่วนบ้านยังไม่ได้ก่อสร้างใหม่  เพราะชาวบ้านยังมีภาระในการผ่อนชำระค่าที่ดิน   ถนนทางเดินในชุมชนก็ยังเฉอะแฉะ  เป็นดินโคลน  เวลาหน้าฝนน้ำจะท่วมขัง  ชาวบ้านต้องเดินลุยโคลนเข้า-ออก   สภาพชุมชนเดิม             ในเดือนกรกฎาคม 2543  มีพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)  โดยโอนภารกิจของสำนักงานพัฒนาชุมชนเมืองและสำนักงานกองทุนพัฒนาชนบทเข้าด้วยกัน   ต่อมาในวันที่  26  ตุลาคม 2543  สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ หรือ พอช.ได้เปิดดำเนินการอย่างเป็นทางการ  (ปัจจุบัน พอช.อยู่ในการกำกับดูแลของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์)           ในปี  2546  พอช.ได้จัดทำโครงการ ‘บ้านมั่นคง’  ขึ้นมา   เพื่อแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยชุมชนที่มีรายได้น้อย  อยู่ในที่ดินบุกรุกหรือที่ดินเช่าที่ไม่มีความมั่นคง  เพราะไม่รู้ว่าจะถูกขับไล่ในวันใด  โดย พอช.ส่งเจ้าหน้าที่ลงไปทำงานร่วมกับชาวบ้าน  เพื่อสนับสนุนให้ชาวชุมชนที่มีความเดือดร้อนร่วมกันแก้ไขปัญหา  พอช.มีหน้าที่ให้คำปรึกษาและให้การสนับสนุน  โดยมีกระบวนการต่างๆ  เช่น  สร้างความเข้าใจร่วมกันทั้งชุมชน  ร่วมกันตั้งกลุ่มออมทรัพย์เพื่อเป็นทุนในการสร้างบ้าน   ร่วมกันจัดตั้งคณะกรรมการขึ้นมาดูแลรับผิดชอบ  แบ่งหน้าที่  สำรวจข้อมูลชุมชน  ความเดือดร้อน  ช่วยกันออกแบบบ้านในความฝัน  ฯลฯ   10 โครงการนำร่องบ้านมั่นคงในปี 2546           โครงการบ้านมั่นคงเริ่มต้นในปี 2546   มีชุมชนนำร่องจำนวน 10 แห่งทั่วประเทศ    โดยชุมชนเจริญชัยนิมิตรใหม่ได้รับการคัดเลือกให้เป็น 1 ใน 10 ชุมชนนั้นด้วย  ส่วนชุมชนอื่นๆ  เช่น  บ่อนไก่  กรุงเทพฯ, แหลมรุ่งเรือง จ.ระยอง, บุ่งคุก      จ.อุตรดิตถ์, เก้าเส้ง จ.สงขลา  ฯลฯ  โดยรัฐบาลอนุมัติงบประมาณสนับสนุนจำนวน 146 ล้านบาท  เพื่อให้ พอช.นำไปสนับสนุนชุมชนในการพัฒนาสาธารณูปโภคและสินเชื่อเพื่อซื้อที่ดิน-ก่อสร้างบ้าน           ในส่วนของชุมชนเจริญชัยนิมิตใหม่หลังจากซื้อที่ดินในปี 2543  แล้ว  จึงได้เริ่มกระบวนการบ้านมั่นคงในปี 2546  เพื่อก่อสร้างบ้านใหม่  เนื่องจากสภาพบ้านเรือนส่วนใหญ่มีสภาพทรุดโทรม  เพราะปลูกสร้างมานาน  และส่วนใหญ่สร้างบ้านกันตามทุนรอนที่มี  ไม่มีระบบสาธารณูปโภค  ทางเดินเป็นพื้นดิน  ไม่มีท่อระบายน้ำ  เมื่อฝนตกถนนและทางเดินจึงเละเป็นโคลน           โดย พอช.ส่งเจ้าหน้าที่เข้ามาให้คำแนะนำการทำโครงการบ้านมั่นคง  มีตัวแทนชาวบ้านเป็นคณะกรรมการ  ไปศึกษาดูงานชุมชนที่แก้ไขปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัยแล้ว  ร่วมกันสำรวจข้อมูลต่างๆ ในชุมชน   จัดประชุมเพื่อรับฟังความเห็นของสมาชิก   เช่น  รูปแบบการพัฒนาชุมชน   ร่วมกันออกแบบผังชุมชนใหม่   ออกแบบบ้าน  ฯลฯ  หลังจากนั้นจึงร่วมกันสร้างระบบสาธารณูปโภค   ขอติดตั้งไฟฟ้า  น้ำประปา  ทำท่อระบายน้ำ  ถนนในชุมชน 3 สาย  กว้าง 4 เมตร   โดย พอช.สนับสนุนงบประมาณจำนวน 1,780,000 บาท ใช้แรงงานในชุมชนเป็นหลัก           ส่วนการสร้างบ้าน  ครอบครัวไหนที่มีความพร้อมก็ดำเนินการไปก่อน  มีทั้งสร้างเอง จ้างช่างมาสร้าง    รวมทั้งการลงแรงช่วยกันก่อสร้าง  ใช้วัสดุเก่าที่ยังใช้ได้  ทำให้ชาวบ้านประหยัดงบได้ไม่น้อย โดย พอช.สนับสนุนสินเชื่อก่อสร้างบ้านตามขนาดที่ดิน   ตั้งแต่ 10-25  ตารางวา  ส่วนใหญ่เป็นบ้านเดี่ยวชั้นเดียวและบ้านเดี่ยวสองชั้น  ราคาตั้งแต่ 130,000-300,000  บาท  ผ่อนชำระเดือนละ 1,100-2,300 บาท  ระยะเวลา 15 ปี  อัตราดอกเบี้ยร้อยละ  9 บาทต่อปี           พอถึงปี 2547  บ้านส่วนใหญ่ก็ทยอยก่อสร้างแล้วเสร็จ  จากชุมชนที่เคยอยู่กันแบบ “ตามมีตามเกิด” ทางเดินเฉอะแฉะ   เป็นหลุมเป็นบ่อ  ไม่มีน้ำประปา   ไม่มีไฟฟ้าใช้เอง  จึงเปลี่ยนจากหน้ามือเป็นหลังมือ !!   สภาพชุมชนใหม่  บ้านเรือน  ถนนดูสะอาดตา              ลุงวิเชียร ในฐานะประธานชุมชนเจริญชัยฯ กล่าวว่า  จากการรวมตัวกันโครงการชาวบ้านเพื่อซื้อที่ดินและเข้าร่วมโครงการบ้านมั่นคงกับ พอช.  ปัจจุบันเป็นเวลากว่า 20 ปี  ชาวบ้านทุกครอบครัวผ่อนชำระค่าที่ดินค่าและค่าสร้างบ้านหมดแล้วและจากสภาพเดิมของชุมชนเมื่อก่อนยังเป็นทุ่งนา  เป็นสวนผัก  แต่ตอนนี้กลายเป็นย่านคมนาคม  เพราะอยู่ใกล้สถานี บขส.หมอชิตใหม่   สถานีกลางบางซื่อ  และอยู่ในแนวรถไฟฟ้าสายสีแดง (บางซื่อ-รังสิต) ทำให้ที่ดินในย่านนี้มีราคาสูงขึ้น   เฉพาะที่ดินที่ชาวชุมชนอาศัยอยู่ 5 ไร่เศษ  ตอนซื้อมาราคา 18 ล้านบาทเศษ (เจ้าของที่ดินลดราคาให้) ตอนนี้มีเอกชนมาขอซื้อราคา 200 ล้านบาทเพื่อทำโครงการธุรกิจ           “แต่พวกเราตกลงกันแล้วว่าจะให้ราคาสูงอย่างไรก็จะไม่ขาย  เพราะเรารับปากกับเจ้าของที่ดินเอาไว้ว่าจะซื้อมาเพื่อทำที่อยู่อาศัยเท่านั้น  พวกเรายังคุยกันเลยว่า  หากเราไม่รวมตัวกันซื้อที่ดินและทำโครงการบ้านมั่นคงในตอนนั้น  วันนี้พวกเราจะไปอยู่ที่ไหนกัน  จะกลับไปอยู่ต่างจังหวัดก็ไม่มีที่ดินทำกิน  อาจจะอยู่ในสลัมที่ไหนสักแห่ง  หรือเช่าบ้านอยู่ตลอดชีวิต เพราะลำพังคนหาเช้ากินค่ำคงไม่มีเงินพอจะซื้อบ้านอยู่ ถ้าเราไม่รวมตัวกันและไม่มีโครงการบ้านมั่นคง  พวกเราก็คงจะไม่ได้อยู่แบบวันนี้” ลุงวิเชียรบอก   บ้านที่มากกว่าคำว่า “บ้าน”           โครงการสร้างบ้านมั่นคง  ดังตัวอย่างที่ชุมชนเจริญชัยนิมิตใหม่  ไม่ใช่เป็นการสร้างเฉพาะ “ที่อยู่อาศัย” เท่านั้น แต่ยังมีกระบวนการ “พัฒนาชุมชน” และ “การพัฒนาคุณภาพชีวิต” ของชาวชุมชนด้วย   เช่นที่ชุมชนเจริญชัยนิมิตใหม่   มีสหกรณ์เคหสถานฯ ซึ่งให้สมาชิกออมเงินตามหุ้นที่มีอยู่   หุ้นละ 10 บาท   คนหนึ่งไม่เกิน 20 หุ้น  มีสมาชิกทั้งหมด 160 คน   ปัจจุบันมีเงินหมุนเวียนประมาณ 10 ล้านบาท   สมาชิกกู้ยืมได้สูงสุดไม่เกิน 3 แสนบาท   อัตราดอกเบี้ยร้อยละ 1 บาทต่อเดือน  ผ่อนชำระภายใน 60 งวด   ถือว่าเป็น ‘ธนาคารชาวบ้าน’  เพราะนอกจากจะสร้างวินัยในการออมแล้ว  ยังเป็นที่พึ่งของชาวบ้านในยามที่เดือดร้อนจำเป็น  ไม่ต้องพึ่งเงินกู้นอกระบบที่เก็บดอกเบี้ยไม่ต่ำกว่าร้อยละ 10 บาทต่อเดือน                 นอกจากนี้ที่ชุมชนเจริญชัยฯ ยังมีกิจกรรมการพัฒนาชุมชนต่างๆ ที่หน่วยงานภายนอกเข้ามาสนับสนุน  เช่น  การคัดแยกขยะ   นำขยะเปียกไปทำปุ๋ย   ใส่ต้นไม้ในชุมชน  ขยะรีไซเคิ้ลเอาไปขายเป็นกองทุนพัฒนาชุมชน ชุมชนจึงดูสะอาดสวยงาม  มีศูนย์เฝ้าระวังภัยและยาเสพติด  โดยมีชาวบ้านในชุมชนเป็นอาสาสมัครเฝ้าระวัง  มีกองทุนแม่ของแผ่นดิน เพื่อป้องกันปัญหายาเสพติด ฯลฯ ทำให้ชุมชนเจริญชัยนิมิตใหม่เป็นสถานศึกษาดูงานของชุมชนและหน่วยงานรัฐต่างๆ ทั้งในด้านการพัฒนาที่อยู่อาศัยและพัฒนาชุมชน           นอกจากนี้ในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ชุมชนยังได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานต่างๆ  เช่น  พอช.จัดทำโครงการแก้ไขผลกระทบจากสถานการณ์โควิด  เช่น  ทำคาราวานสินค้าราคาถูกนำไปจำหน่ายให้แก่สมาชิกชุมชนต่างๆ ในเขตจตุจักร  เช่น  ข้าวสาร  น้ำมันพืช  ไข่ไก่  น้ำตาล  นม  อาหารแห้ง  ฯลฯ   เพื่อดค่าใช้จ่าย           จัดทำ ‘ศูนย์พักคอยชุมชน’  หรือ CI (Community  Isolation)  เพื่อรองรับผู้ติดเชื้อโควิดที่ยังมีอาการไม่รุนแรงในชุมชนเครือข่ายเขตจตุจักร  สามารถรองรับได้ 8 เตียง  (พอช.สนับสนุนงบ 150,000  บาท)  ขณะนี้ชาวบ้านกำลังช่วยกันก่อสร้าง  คาดว่าจะแล้วเสร็จภายในเดือนตุลาคมนี้  ฯลฯ   ศูนย์พักคอยกำลังก่อสร้าง   TDRI ประเมินบ้านมั่นคง “ลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ” พัฒนาสังคมให้น่าอยู่           จากรายงานของทีดีอาร์ไอ ฉบับที่  102 เดือนเมษายน 2557 เรื่อง “การประเมินมูลค่าที่เกิดจากโครงการบ้านมั่นคง” ซึ่งเป็นรายงานการศึกษาของสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) โดย ดร. นิพนธ์ พัวพงศกร และคณะ ได้คัดเลือกชุมชนบ้านมั่นคงทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด  รวม 16 ชุมชน (รวมทั้งชุมชนเจริญชัยนิมิตรใหม่) มีครัวเรือนที่เป็นตัวอย่างในการสำรวจ 745 ครัวเรือน  พบว่า           โครงการบ้านมั่นคงมีวัตถุประสงค์เพื่อแก้ไขปัญหาชุมชนแออัดขนาดใหญ่ โดยสร้างความมั่นคงใน “ที่ดินและที่อยู่อาศัย” ให้แก่ครัวเรือนที่อาศัยอยู่ในชุมชนแออัด  โครงการนี้ใช้แนวทางการดำเนินการแบบใหม่ที่แตกต่างจากโครงการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยแบบเดิมซึ่งหน่วยงานรัฐเป็นผู้จัดทำโครงการ           กล่าวคือ (1) เป็นโครงการที่เปิดโอกาสให้ผู้อยู่อาศัยในชุมชนรวมตัวและมีส่วนร่วมในการดำเนินโครงการตั้งแต่ต้นจนเสร็จสิ้น  ได้แก่  การสำรวจข้อมูล   การเลือกชุมชนนำร่อง  การเลือกวิธีปรับปรุงชุมชน   การจัดหาที่ดิน  การออมทรัพย์เพื่อที่อยู่อาศัย การออกแบบบ้าน  การออกแบบชุมชน  การก่อสร้าง ฯลฯ   บ้านมั่นคงที่จังหวัดสระแก้ว  ชาวบ้านช่วยกันลงแรงสร้าง  และมีส่วนร่วมทำโครงการ             (2) รูปแบบและแนวทางการปรับปรุงที่อยู่อาศัยของแต่ละชุมชนมีความหลากหลายและแตกต่างกันตามสภาพปัญหา ความต้องการของสมาชิกในชุมชน  และข้อจำกัดด้านต่างๆ (โดยเฉพาะด้านกายภาพและเจ้าของที่ดิน)           (3) เน้นการแก้ปัญหาชุมชนแออัดทั้งเมือง   โดยร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง  ไม่ใช่การแก้ปัญหาเพียงบางจุดหรือบางพื้นที่           โครงการบ้านมั่นคงมีประโยชน์ทางอ้อมทั้งทางเศรษฐกิจและมิใช่ทางเศรษฐกิจ  ดังนี้  ด้านเศรษฐกิจ โครงการบ้านมั่นคงทำให้ครัวเรือนมีรายจ่ายลดลง  โดยเฉพาะค่าไฟฟ้าและค่าน้ำประปาที่ประหยัด  เพราะไม่ต้องพ่วงจากมิเตอร์บ้านที่มีทะเบียนบ้าน  และมีรายได้เพิ่มขึ้น เพราะครัวเรือนมีการผ่อนส่งบ้านให้แก่สหกรณ์จึงต้องขวนขวายหารายได้เพิ่ม และลดรายจ่ายของครัวเรือน           หลักฐานทางสถิติยืนยัน  ได้แก่  เด็กนักเรียนใช้เวลาเรียนหนังสือมากขึ้น  นอกจากนี้การที่ชุมชนมีการจัดการที่ดีขึ้น มลพิษลดลง และสภาพแวดล้อมในชุมชนดีขึ้น อาจทำให้สุขภาพของคนในชุมชนดีขึ้น โอกาสเกิดอัคคีภัยลดลง  คนในชุมชนมีความภูมิใจที่มีบ้านที่น่าอยู่ในชุมชนที่  และสามารถเปิดประตูเชื้อเชิญญาติและเพื่อนฝูงมาที่บ้านได้           ผลประโยชน์ที่สำคัญที่สุดในด้านการปกครองก็คือ   ประชาชนในชุมชนเปลี่ยนฐานะจาก “ผู้บุกรุกที่ทำผิดกฎหมาย” เป็น “พลเมืองที่มีศักดิ์ศรี”   ข้าราชการให้เกียรติ  ให้ข่าวสาร  ข้อมูล และให้ความร่วมมือกับงานพัฒนาชุมชน           “ส่วนประโยชน์ทางสังคมที่สำคัญก็คือ  ทุนทางสังคม (Social Capital) ที่เกิดจากการรวมกลุ่มในโครงการบ้านมั่นคง ทำให้คนในชุมชนไว้วางใจกัน   โครงการบ้านมั่นคงยังก่อให้เกิดผลประโยชน์ทางอ้อมต่อสังคม ซึ่งมีหลักฐานเชิงประจักษ์ชัดเจน  เช่น  เด็กมีแนวโน้มใช้เวลากับการเรียนมากขึ้น   อาชญากรรมและยาเสพติดในชุมชนลดลง”   รายงานดังกล่าวระบุ (ดูรายงานฉบับเต็มได้ที่ http://tdri.or.th/wp-content/uploads/2014/05/wb102.pdf)   บ้านมั่นคงริมคลองลาดพร้าว กรุงเทพฯ เดิมเป็นชุมชนบุกรุกที่ดินราชพัสดุ ปัจจุบันชาวบ้านเช่าที่ดินสร้างบ้านอยู่อาศัยอย่างถูกกฎหมาย  สร้างเสร็จแล้วใน  35 ชุมชนกว่า  3,000 ครัวเรือน                        นับแต่ปี 2546  จนถึงปัจจุบัน  พอช.  และกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ได้สนับสนุนการแก้ไขปัญหาให้ประชาชนผู้ยากไร้มีความมั่นคงในที่อยู่อาศัยทั้งในชนบทและเมืองไปแล้วกว่า 180,000 ครัวเรือน (บ้านมั่นคง  การซ่อมสร้างบ้านที่มีสภาพทรุดโทรมหรือ ‘บ้านพอเพียงชนบท’ การพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลอง  คนไร้บ้าน  ฯลฯ) ในกว่า 3,000 ชุมชนเมืองและชนบททั่วประเทศ             โดยมี ‘แผนแม่บทการพัฒนาที่อยู่อาศัยระยะ 20 ปี’ (พ.ศ.2560-2579) เป็นเข็มทิศ ตามแผนยุทธศาสตร์ชาติ เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ  สร้างความเป็นธรรมในสังคม มีเป้าหมายกว่า 1 ล้านครัวเรือนทั่วประเทศ ‘เพื่อคนไทยทุกคนมีที่อยู่อาศัยที่มั่นคงและมีคุณภาพชีวิตที่ดีภายในปี 2579’   ผู้นำชุมชนริมคลองลาดพร้าวคนหนึ่งบอกว่า  “เมื่อก่อนสภาพเป็นชุมชนแออัด  เด็กนักเรียนไม่กล้าชวนเพื่อนมาเล่นที่บ้านแต่ตอนนี้เปลี่ยนไปแล้ว” https://www.thaipost.net/main/detail/119080 21 ปี พอช., TDRI, กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์, ธนาคารชาวบ้าน, บ้านมั่นคง, พม., พลเมืองที่มีศักดิ์ศรี, พอช., ลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ, ลุงวิเชียร แสงพลอย, สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน), สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย, แก้ปัญหาที่อยู่อาศัยคนจน, โครงการสร้างบ้านมั่นคง FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20211007/image_big_615eca7acd096.jpg