76110 31/08/2020 22:14 31/08/2020 22:14 "ธนาคารน้ำใต้ดิน"กู้วิกฤตปัญหาน้ำแล้ง น้ำเค็ม "สวนมะม่วง"บนผืนทราย ปัญหาน้ำท่วม น้ำแล้ง ยังเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นซ้ำซากในเกือบทุกพื้นที่ในประเทศไทย  ซึ่งขณะนี้ภาครัฐ และหลายองค์กร มีความตื่นตัวในการแก้ปัญหาอย่างมาก  โดยเฉพาะปัญหาขาดแคลนน้ำในช่วงหน้าแล้งนั้น เป็นเรื่องทุกข์ยากแสนสาหัสของชาวบ้าน ไม่แตกต่างจากการเจอปัญหาน้ำท่วม เพราะภัยแล้งนับวันจะกินระยะเวลายาวนานขึ้นเรื่อยๆ ตามการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโลก . และโครงการการบริหารจัดการน้ำใต้ดิน หรือธนาคารน้ำใต้ดิน นับเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการแกัปัญหาภัยแล้ง และเป็นแนวคิดที่มาแรงในในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา โดยการริเริ่มของพระนิเทศศาสนคุณ (หลวงพ่อสมาน สิริปัญโญ) ที่นำเอาแนวคิดการเก็บน้ำไว้ใต้ดินจากประเทศสหรัฐอเมริกามาประยุกต์ใช้กับพื้นที่ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่มักมีปัญหาน้ำท่วมหนักในฤดูฝนและแล้งมากในฤดูร้อน หลักการคือการเติมน้ำลงไปเก็บไว้ใต้ดินและนำออกมาใช้ได้เมื่อยามต้องการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี(มจธ.) โดยศูนย์วิศวกรรมสารสนเทศภูมิศาสตร์และนวัตกรรม (KGEO) ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์เพื่อมาตรฐานและอุตสาหกรรม คณะวิทยาศาสตร์ มจธ.เป็นหน่วยงานที่ให้บริการงานวิชาการและองค์ความรู้ด้านสารสนเทศภูมิศาสตร์เป็นหลัก ได้นำองค์ความรู้ด้านสารสนเทศภูมิศาสตร์ ผสานกับวิธีการทำธนาคารน้ำใต้ดิน  เข้าไปช่วยจัดการเรื่องน้ำใต้ดินนี้มาแล้วที่จังหวัดนครพนม เพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมน้ำแล้งในพื้นที่จนประสบผลสำเร็จมาแล้ว สวนมะม่วงของชาวเนินพระ ที่อยู่ใกล้กับนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด ล่าสุด มจธ.ได้ร่วมมือกับ บริษัทพีทีที โกลบอลเคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ  PPTGC  เทศบาลเมืองมาบตาพุด  ทำธนาคารน้ำใต้ดิน ให้กับชาวบ้านต.เนินพระ เทศบาลเมืองมาบตาพุด จ.ระยอง เพื่อช่วยชาวสวนมะม่วงที่ปลูกบนผืนทราย  จากปัญหา น้ำท่วม น้ำแล้งและน้ำเค็ม โดยตั้งเป้าทำระบบน้ำใต้ดินให้กับชาวบ้าน จำนวน 20บ่อ ดร.ปริเวท วรรณโกวิท หัวหน้าศูนย์วิศวกรรมสารสนเทศภูมิศาสตร์และนวัตกรรม (KGEO) มจธ.  " ระบบกักเก็บน้ำใต้ดิน หรือธนาคารน้ำใต้ดิน ไม่เพียงช่วยชะลอน้ำท่วม ช่วยกักเก็บน้ำ ในฤดูแล้ง แต่ยังช่วยลดความเค็มและเพิ่มความชุ่มชื้นให้หน้าดินในสวนมะม่วงของชาวสวนในพื้นที่เทศบาลเมืองมาบตาพุด อ.เมือง จ.ระยอง การร่วมมือนี้ GC สนับสนุนเงินทุน วัสดุหินถมและการขนส่งส่วนทางเทศบาลฯ  สนับสนุนเรื่องการประสานพื้นที่ เครื่องมือ อุปกรณ์ เช่น รถแม็คโครเพื่อใช้ในการขุด ขณะที่  มจธ. สนับสนุนองค์ความรู้เข้าไปช่วยวิเคราะห์และสำรวจพื้นที่เหมาะสมสำหรับทำบ่อกักเก็บน้ำในแต่ละสวน เนื่องจากเกิดภาวะน้ำท่วมสวนมะม่วงในหน้าฝนและในหน้าแล้งมะม่วงก็ยืนต้นตาย” ดร.ปริเวท วรรณโกวิท หัวหน้าศูนย์วิศวกรรมสารสนเทศภูมิศาสตร์และนวัตกรรม (KGEO) มจธ. กล่าว  ธนาคารน้ำใต้ดิน สวนมะม่วงของบุญส่ง บุญยั่งยืน ปัญหาเรื่องน้ำของขาวสวนมะม่วงที่ต.เนินพระ ที่มีพื้นที่โดยรวมกว่า 121 ไร่  มาจากการที่สวนมะม่วงแห่งนี้มีลักษณะพิเศษแตกต่างจากสวนอื่นๆ ตรงที่ปลูกบนที่ดินที่เป็นผืนทราย เพราะพื้นที่แห่งนี้อยู่ติดกับทะเล ในอดีต70-80ปีที่แล้ว เคยปลูกพุทธาสายพันธุ์บอมเบย์ แต่เมื่อพุทธาสายพันธุ์นี้ไม่ได้รับความนิยม ราคาถูก ชาวบ้านจึงหันมาปลูกมะม่วงแทน แต่ก็มีปัญหาตรงที่มะม่วงสายพันธุ์ต่าง ๆ เติบโตได้่ไม่ค่อยดีนัก เพราะที่ตรงนี้เป็นทรายล้วนๆ  แต่ลุงชวน วงษ์เนิน ชาวบ้านที่นี่ สังเกตุเห็นว่าในพื้นที่ของตนมีมะม่วงป่าขึ้นเต็มไปหมด ทำไมมะม่วงเหล่านี้ จึงอยู่รอดได้ไม่ตาย ออกดอกออกผลได้ดี โดยไม่ต้องรดน้ำ จึงคิดนำมะม่วงสายพันธุ์อื่น ที่มีขายกันตามท้องตลาด ไม่ว่าจะเป็นเขียวเสวย น้ำดอกไม้ อกร่อง มาเสียบยอด กับตอของต้นมะม่วงป่า ซึ่งพบว่าต้นแข็๋งแรงเติบโต ส่วนผลผลิตที่ได้มีรสชาติหวานอร่อย ผิวภายนอกละเอียด  สวย ไม่อมน้ำ มีความกรอบและรสชาติที่ดี แตกต่างจากมะม่วงที่ปลูกบนดิน ล่าสุดมะม่วง ของต.เนินพระ สวนลุงชะลอ เนินวงษ์ ได้รางวัลที่  2การประกวดงานเกษตรแฟร์เมื่อต้นปี 63  ด้วยเหตุนี้ สวนมะม่วงที่ปลูกบนผืนทราย จึงกลายมาเป็นอาชีพหลักสร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำให้ขาวต.เนินพระ เพราะมะม่วงที่นี่จะออกนอกฤดูราคากิโลละ 100-150 บาท มีชื่อเสียงเป็นที่รับรู้กันในจังหวัดและแถบตะวันออก ในเรื่องรสชาติความอร่อย นางสาววรรณธิดา แสนศิริ  หัวหน้าฝ่ายพัฒนาชุมชน เทศบาลมาบตาพุด  นางสาววรรณธิดา แสนศิริ  หัวหน้าฝ่ายพัฒนาชุมชน กองสวัสดิการสังคม เทศบาลเมืองมาบตาพุด จังหวัดระยอง ให้ข้อมูลว่าพื้นดินที่นี้เป็นดินทราย ไม่สามารถเก็บกักความชื้นไว้ได้ ชาวสวนมะม่วงจะประสบปัญหาเรื่องน้ำท่วม น้ำแล้งเกือบทุกปี โดยเฉพาะปี 2562 ที่ผ่านมา เกิดภัยแล้งรุนแรง เกษตรกรประสบปัญหาอย่างมาก ไม่มีน้ำรดสวน ทำให้เกษตรกรต้องมีค่าใช้จ่ายสูงขึ้น จากเดิมที่อาศัยเพียงน้ำฝนสำหรับการทำเกษตรของชาวบ้านเท่านั้น   “แม้สภาพพื้นดินซึ่งเป็นพื้นทราย แต่ชาวบ้านที่นี้ทำสวนมะม่วงกันมากว่า 50 ปีแล้ว การที่มาทำธนาคารน้ำใต้ดิน เพราะเกิดปัญหาภัยแล้งอย่างหนักเมื่อปีที่ผ่านมา ทำให้ต้นมะม่วงยืนต้นตายไปเป็นจำนวนมาก ถือเป็นภัยแล้งที่หนักที่สุด เกษตรกรต้องหาซื้อน้ำมารดสวน พออาจารย์เข้ามาให้คำแนะนำว่ายังมีหนทางที่จะสามารถเอาน้ำลงไปไว้ในใต้ดิน ไม่ให้ระเหยหายไปหมด เพื่อสร้างความชุ่มชื้นให้กับพื้นที่ได้บ้าง ดีกว่าไหลลงคลองลงทะเล ซึ่งยอมรับว่าเรื่องนี้ถือเป็นองค์ความรู้ใหม่ของเราเลย เพราะไม่เคยคิดว่าสภาพพื้นดินที่เป็นดินทรายจะสามารถทำอะไรแบบนี้ได้ หลังจากได้ผลทดลองที่ได้จากสวนต้นแบบ ทำให้เราเกิดความมั่นใจมากขึ้น จึงต้องการให้มีการจัดทำบ่อหรือธนาคารน้ำใต้ดินกระจายไปให้ทั่วทุกสวน” นางสาววรรณธิดา กล่าว พร้อมกับให้ข้อมูลอีกว่า  นอกจากปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วมและน้ำเค็มที่รุกล้ำพื้นที่สวนมะม่วงแล้ว อีกสิ่งหนึ่งที่เทศบาลฯ ยังมีความกังวลคือ ภาคอุตสาหกรรมมีการดึงน้ำจากคลองชลประทานไปใช้ ขณะที่ชาวบ้านไม่ได้ใช้น้ำเพื่อภาคการเกษตร แต่ใช้เพื่อรักษาระดับน้ำผิวดิน เพื่อให้ดินชุ่มชื้น และช่วยในการระบายน้ำเท่านั้น บุญส่ง บุญยั่งยืน เจ้าของสวนมะม่่วงที่ให้โครงการทำบ่อสาธิตธนาคารน้ำใต้ดิน ในสวนมะม่วงของเขา  บุญส่ง บุญยั่งยืน ขาวต.เนินพระ เป็นสวนมะม่วงที่ทางโครงการเลือกให้เป็นจุดนำร่องการทำธนาคารน้ำใต้ดิน  3 จุด เมื่อประมาณ 2เดือนที่แล้ว เพื่อให้เป็นบ่อสาธิต ให้ชาวบ้านเข้าใจระบบกักเก็บน้ำรูปแบบนี้ ซึ่งพื้นที่ส่วนใหญ่สวนของบุญส่ง ก็มีสภาพเช่นเดียวกับสวนมะม่วงรายอื่นๆ ที่เป็นดินทรายเวลาฝนตกมากๆ จะระบายไม่ทัน น้ำท่วมสูงประมาณ 15-20 ซม. แต่หลังจากทำระบบกักเก็บน้ำหรือธนาคารน้ำใต้ดิน บุญส่งยืนยันว่า ไม่มีปัญหาน้ำท่วมหรือน้ำขังอีก ขณะที่มวลน้ำยังถูกเก็บลงไปใต้ดิน ทำให้พื้นดินชุ่มชื้นมากขึ้น สังเกตได้จากการเปลี่ยนแปลงของต้นมะม่วง ที่เขียวมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด  "แต่ก่อนพวกเราก็คิด ทำสวนแก้ปัญหากันไปตามยถากรรม เพราะได้รับผลกระทบเรื่องน้ำน้อย และน้ำเค็ม เพราะน้ำทะเลหนุนเข้ามาตลอด แต่ก่อนเคยมีเจ้าหน้าที่และหลายหน่วยงานมาสอบถามโน่นนี่ มาแล้วก็หายไป ไม่เหมือนโครงการนี้ ที่อาจารย์ มจธ.ทางจีซีและเทศบาลเข้ามาดำเนินการพูดคุยต่อเนื่อง ซึ่งต่อไปเมืองโดยรอบจะขยายตัว ทำให้พวกเราชาวบ้านจะมีปัญหาเรื่องน้ำมากขึ้น หลายคนอาจมองไม่เห็นปัญหาตอนนี้ แต่ต่อไปผมว่าจะเกิดปัญหาเรื่องน้ำขึ้นแน่ ซึ่งถ้าเราไม่ทำ เตรียมการไม่กักเก็บน้ำไว้ ก็คงจะแย่ในอนาคต"บุญส่งกล่าว ดร.ปริเวท ให้ข้อมูลเกี่ยวกับธนาคารน้ำใต้ดินให้ชาวบ้านเข้าใจ ประโยชน์ที่จะได้รับ   ธนาคารน้ำใต้ดินที่ ต.เนินพระ ต้องทำเป็นระบบปิดเท่านั้น เนื่องจากข้อจำกัดของพื้นที่  ดร.ปริเวท กล่าวว่า  ก่อนทำทาง มจธ. ได้เข้าไปทำการสำรวจ พื้นที่่ก่อน  ซึ่งสวนมะม่วงของเกษตรกรที่เนินพระ ต้องทำเป็นบ่อระบบปิด ขนาดเล็ก มีขนาด ลึก-กว้าง-ยาว 2x2x2 เท่านั้น เนื่องจากสภาพพื้นที่ไม่สามารถทำบ่อระบบเปิดได้  ซึ่งได้ดำเนินการเสร็จทันในช่วงหน้าฝนนี้พอดี โดยหลังจากผ่านไป 1 เดือน ก็พบว่า 1.ช่วยระบายน้ำท่วมให้ลดลงเร็ว ไม่ท่วมสวน 2. มวลน้ำเหล่านี้ไปช่วยลดความเค็มที่อยู่ในดิน ให้ชะล้างออกไป ซึ่งถือเป็นการจัดการน้ำชายฝั่งได้อีกด้วย  เนื่องจากเทศบาลเมืองมาบตาพุดอยู่ติดทะเลและด้วยสภาพของเมืองที่เปลี่ยนไปพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นผิวคอนกรีตทำให้ความเค็มยิ่งรุกล้ำ  และ 3.ทำให้ผิวดินในพื้นที่สวนมะม่วงชุ่มชื้นช่วยให้ต้นมะม่วงเจริญเติบโตในภาวะแล้งได้มากขึ้น  "เราตั้งเป้าทำธนาคารน้ำใต้ดินที่สวนมะม่วงของเนินพระไว้ 20 บ่อ ให้เกษตรกรประมาณ 17 ราย ซึ่งชาวบ้านบางคนยังไม่ยินยอมให้เข้าไปทำ เพราะอาจจะยังไม่เข้าใจ แต่เมื่อวันนี้ ได้มีการพูดคุยอธิบายให้ความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำใต้ดินตามโครงการเพิ่มศักยภาพแหล่งน้ำต้นทุนด้วยระบบธนาคารน้ำใต้ดิน 8 ขั้นตอน (ตามมาตรฐาน American Groundwater Solution: AGS) ให้กับเกษตรกรชาวสวนในพื้นที่ตำบลเนินพระ ชาวบ้านก็เข้าใจแล้ว และพี่บุญส่ง ที่ทำบ่อสาธิตในสวนของเขา ก็ช่วยยืนยันเรื่องข้อดีต่างๆ ขาวบ้านที่เหลือ ก็ตกลงแล้วว่าจะให้เราเข้าไปทำธนาคารน้ำใต้ดิน ในที่ดินของเขา แต่บางสวนเข้าไปยากมาก ยังเป็นปัญหาที่จะต้องร่วมมือกันดำเนินการ" อาจารย์ปริเวท กล่าว ลักษณะของธนาคารน้ำใต้ดินระบบปิด ส่วนข้อจำกัดของการทำธนาคารน้ำใต้ดินนั้น อาจารย์ปริเวทกล่าวว่า  ในประเทศไทยไม่ใช่ทำได้ทุกพื้นที่  เพราะแต่ละภูมิภาคมีชั้นหินที่ต่างกัน จึงต้องศึกษาข้อมูลก่อนว่าสามารถทำได้หรือไม่ และอะไรที่ต้องระมัดระวัง เพราะฉะนั้นข้อมูลด้าน GIS จึงมีความสำคัญ โดยใช้ฐานข้อมูลของกรมทรัพยากรน้ำบาดาล และกรมทรัพยากรธรณี ซึ่งจะมีแผนที่ชั้นหินต่าง ๆและแผนที่ศักยภาพน้ำบาดาล  เช่น ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะเป็นชุดหินมหาสารคาม ลึกประมาณ 7 เมตร สามารถขุดได้ แต่ควรระวังแผ่นเกลือที่มีกระจายอยู่ทั่วภูมิภาค พื้นที่ภาคเหนือมีความแตกต่างทางธรณีวิทยา บางพื้นที่เป็นหินแกรนิตที่มีการเก็บน้ำได้ที่ต่างกัน น้ำจะซึมผ่านตามรอยแตกให้ปริมาณต่างกัน แต่ถ้าเป็นชั้นหินที่มีรูพรุนจะมีการซึมผ่านของน้ำตามช่องรูพรุนนั้น จึงทำให้บางพื้นที่ขุดแล้วมีน้ำมากน้อยต่างกัน ฉะนั้นก่อนทำการขุดจะต้องมีการวิเคราะห์ข้อมูลพื้นฐานตามขั้นตอนของโครงการเพิ่มศักยภาพแหล่งน้ำต้นทุนด้วยระบบธนาคารน้ำใต้ดิน 8 ขั้นตอน (มาตรฐาน American Groundwater Solution: AGS) ควรดำเนินการทั้งก่อนและตามขั้นตอนนี้  "สำหรับ ที่เนินพระ เขาสำรวจแล้วพบว่า มีชั้นทรายลึกถึง 5เมตร หลังจากนั้นก็เป็นซากปะการังโบราณ ซึ่งบ่งบอกว่าพื้นที่แห่งนี้เคยเป็นทะเลเก่ามาก่อน แต่ก็สามารถทำธนาคารน้ำใต้ดินให้ชาวบ้านได้ เพราะสวนมะม่วงที่นี่ถือว่ามีเอกลักษณ์โดดเด่นไม่เหมือนใคร  และการมีสวนมะม่วง ที่อยู่ใกล้ชายฝั่งยังช่วยเรื่องการกัดเซาะของน้ำทะเลไม่ให้รุกเร็ว เมื่อเปรียบเทียบพื้นที่ที่นี่กับที่อื่นที่อยู่ใกล้ ๆบริเวณเดียวกัน จะมีการกัดเซาะที่มากกว่า และมาบตาพุดไม่ไกลจากกรุงเทพ หากมีการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวสวนมะม่วง และสวนพุทรา ก็จะเพิ่มมูลค่าด้านการท่องเที่ยวเชิงเกษตรให้กับคนในพื้นที่ได้อีกด้วย"นักวิชาการายนี้กล่าว สวนมะม่วงปลูกบนผืนทราย โดยใช้วิะีเสียบกิ่งกับตอมะม่วงป่า ทำให้ต้นมีความแข็งแรง ทนกับสภาพน้ำน้อยได้ ผลผลิตที่ได้รสฃาติอร่อย  มะม่วงอกร่องอายุ 50ปี  ปลูกบนผืนทราย ต้นใหญ่มาก ขนาด5คนโอบ ที่เติบโตมีอายุยืนยาว จากการเสียบต่อกิ่งกับตอมะม่วงป่า   มะม่วงของสวนชาวเนินพระ รสชาติดร่อยมาก ได้รางวัลที่ 2การประกวดเกษตรแฟร์ปี 63          https://www.thaipost.net/main/detail/76110 จ.ระยอง, ต.เนินพระ, ธนาคารน้ำใต้ดินเนินพระ, บุญส่ง บุญยั่งยืน, ปริเวท วรรณโกวิท, มจธ., มาบตาพุด, วรรณธิดา แสนศิริ, ศูนย์วิศวกรรมสารสนเทศภูมิศาสตร์และนวัตกรรม (KGEO) มจธ. TRUE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20200831/image_big_5f4d0b5954cea.jpg 45688 15/09/2019 13:13 15/09/2019 10:00 ”ธนาคารน้ำใต้ดินหนองมะโมง”โมเดล" แก้น้ำท่วม-น้ำแล้ง "ซ้ำซาก             ธนาคารน้ำใต้ดิน (Groundwater Bank)  หรือการสร้างแหล่งกักเก็บน้ำไว้ เพื่อนำกลับมาใช้ใหม่ได้ โดยอาศัยการดูดซึมของหินใต้พื้นผิวดินที่มีน้ำหรือการส่งต่อน้ำบาดาลผ่านบ่อซึม  ซึ่งธนาคารน้ำใต้ดินมี 2แบบ คือ การเติมน้ำลงในแอ่งน้ำ (Basin) โดยตรง กับการใช้การแทนที่เพื่อเติมน้ำลงในแอ่งน้ำ ซึ่งจากทั้ง 2 วิธี จะทำให้ได้น้ำบาดาลที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ภายหลัง   ธนาคารน้ำใต้ดินจึงนับว่าเป็น“ทางเลือกใหม่ต้านภัยแล้ง”ที่ดี ซึ่งรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา ดินแดนแหล่งผลิตอาหารหลักของสหรัฐอเมริกา มักประสบปัญหาขาดแคลนน้ำ ได้นำ"ธนาคารน้ำใต้ดิน"มาใช้  และกลายเป็นตัวอย่างความสำเร็จ      สำหรับประเทศไทย ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา  ได้มีการนำแนวคิดการทำ"ธนาคารน้ำใต้ดิน"มาใช้ โดยองค์กรปกครองท้องถิ่นหลายแห่ง(อปท.) หลายจังหวัด ได้สร้างธนาคารน้ำใต้ดิน ไว้เพื่อแก้ปัญหาภัยแล้ง และน้ำท่วม แต่บางแห่งก็ประสบความสำเร็จ แต่ก็มีอีกหลายแห่งทำแล้วแต่ล้มเหลว      ในการรับมือปัญหาน้ำท่วม ซึ่งปีนี้ถล่มอีสานหลายจังหวัดอ่วมอรทัย  ล่าสุด  พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ได้สั่งการให้สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ(สทนช.) ไปศึกษาแนวทางจัดการน้ำ รวมถึงแผนการทำแก้มลิงบริเวณที่น้ำท่วมซ้ำซาก โดยจะต้องมีมาตรการเยียวยาประชาชน  รัฐบาลอนุมัติงบกลางปี 62 กรณีฉุกเฉินกว่า 2.6 แสนล้านบาท ตามที่ สทนช.เสนอเพื่อทำโครงการแก้ไขและบรรเทาปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนจากน้ำท่วมในพื้นที่ภาคเหนือของกรมชลประทานและกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย(ปภ.) รวม 78 โครงการ      แนวทางแก้ปัญหาน้ำท่วม น้ำแล้ง สทนช.ก่อนหน้านี้ ได้ชูเรื่องการแก้ปัญหาพื้นที่อย่างเป็นระบบ แบ่งเป็น 66 พื้นที่ทั่วประเทศ  หรือ  Area Based 66 ทั้งพื้นที่ที่มีปัญหาน้ำซ้ำซาก พื้นที่ที่ต้องพัฒนาเรื่องน้ำอย่างเร่งด่วน ซึ่งการแก้ปัญหาลดทุกข์ร้อนชาวบ้านมีเครื่องมือหลากหลายทั้งแก้มลิง ประตูระบายน้ำ อ่างเก็บน้ำ การผันน้ำ สร้างระบบป้องกันน้ำท่วม ขึ้นกับสภาพปัญหาของพื้นที่   แต่ในแผนของสทนช. ยังไม่มีเรื่องการทำ"ธนาคารน้ำใต้ดิน" รวมอยู่ด้วย     แต่เมื่อเร็วๆนี้  สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ(องค์การมหาชน)หรือ NIA ได้เสนอโครงการธนาคารน้ำใต้ดิน(ระบบปิด) และโครงการการบริหารจัดการธนาคารน้ำใต้ดินด้วยเทคโนโลยีระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์พื้นที่ ณ ชุมชนหนองมะโมง อ.หนองมะโมง จ.ชัยนาท  เพื่อเป็นต้นแบบการทำธนาคารน้ำใต้ดินแก่พื้นที่อื่นๆ   นำคณะลงพื้นที่ตรวจติดตามความก้าวหน้าของทั้งสองโครงการเมื่อวันก่อน  หลังเทศบาลตำบลหนองมะโมง ที่ทำธนาคารน้ำใต้ดินมา ตั้งแต่ปี 2560 ประสบความสำเร็จ   เพราะสามารถช่วยแก้น้ำท่วมน้ำแล้งในพื้นที่ ซึ่งก่อนหน้านี้ประสบปัญหาซ้ำซากทุกปีได้  และพลิกพื้นที่จากแห้งแล้งกลับอุดมสมบูรณ์มีน้ำใช้ตลอดปี        อาจกล่าวได้ว่า  ธนาคารน้ำใต้ดิน ที่ชุมชนหนองมะโมง มีความก้าวหน้ามากกว่าธนาคารน้ำใต้ดิน แห่งอื่นๆ เพราะมีการผนวกเอาเทคโนโลยีสารสนเทศ เข้ามาใช้ร่วมด้วย ทำให้การบริหารจัดการน้ำ ที่มาจากธนาคารน้ำใต้ดินในชุมชน มีประสิทธิภาพสูง ได้ผลสมบูรณ์      วิเชียร สุขสร้อย รองผู้อำนวยการสำนักนวัตกรรมแห่งชาติ(องค์การมหาชน) หรือNIA กล่าวว่า โครงการธนาคารน้ำระบบปิดเป็นนวัตกรรมเพื่อสังคม โดยประยุกต์ใช้ความคิดใหม่ๆและเทคโนโลยีที่เหมาะสมแก้ปัญหาสังคมยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชนสิ่งแวดล้อมให้ดีขึ้นสำหรับชุมชนหนองมะโมงมีนวัตกรรมต้นแบบที่สำเร็จแล้วขยายผลสู่ชุมชน  4 โครงการ  มี 2 ผลงานนวัตกรรมแก้น้ำท่วมและแห้งแล้ง คือโครงการธนาคารน้ำใต้ดิน(ระบบปิด) เป็นการจัดการน้ำทั้งระบบใช้เทคโนโลยีด้านธรณีวิทยาสำหรับทิศทางการไหลของน้ำประยุกต์ใช้กับระบบธนาคารน้ำใต้ดินกักเก็บน้ำที่เหลือบนผิวดินในฤดูฝนลงใต้ดิน ทำให้มีแหล่งน้ำธรรมชาติ ชาวบ้านนำน้ำขึ้นมาใช้หน้าแล้งได้  อีกโครงการเป็นการบริหารจัดการธนาคารน้ำใต้ดินด้วยเทคโนโลยีระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ในชุมชนหนองมะโมงเพื่อวางแผนและออกแบบการทำธนาคารน้ำใต้ดิน จัดสรรการใช้น้ำให้ชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม      “ ทุกโมเดลมาจากการวิเคราะห์ปัญหาชุมชน ไม่ได้ยัดเยียด พบปัญหาน้ำซ้ำซากจึงใช้วิทยาศาสตร์และข้อมูลสารสนเทศภูมิศาสตร์พื้นที่เพื่อออกแบบแก้ปัญหาเกิดนวัตกรรมธนาคารน้ำใต้ดินสำหรับเทศบาลตำบลหนองมะโมงถือเป็นตัวอย่าง ทำแล้วได้ผล มีแผนจะขยายผลส่งเสริมกับชุมชนต่างๆโดยประสานกับกระทรวงมหาดไทยนำไปสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม  “ วิเชียร กล่าว     เทคโนโลยีสารสนเทศ ที่นำมาใช้กับธนาคารน้ำใต้ดินหนองมะโมงนี้   NIA ได้รับความร่วมมือจากคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มธจ.)เข้ามาติดตั้งระบบ   ดร.ปริเวท วรรณโกวิท หัวหน้าศูนย์วิศวกรรมสารสนเทศภูมิศาสตร์และนวัตกรรม(KGeo)  มธจ.   กล่าวว่า  ตั้งเป้าให้ธนาคารใต้ดินหนองมะโมง  ให้เป็นจุดถ่ายทอดความรู้ เพราะเป็น  อบต.ที่เก่งจริงเจ๋งจริง   ในพื้นที่มีข้อมูลด้านต่างๆ มีการพัฒนาต่อยอด นำมาสู่การเก็บคุณภาพน้ำและจัดทำแผนที่แสดงข้อมูลต่างๆ อนาคตจะต่อยอดทำบัญชีน้ำแต่ละตำบล หากรู้และผนวกกับข้อมูลกรมอุตนิยมวิทยาจะบริหารจัดการน้ำได้ง่ายขึ้นและคัดเลือกพืชมาเพาะปลูกอย่างเหมาะสม ขณะนี้มีการอบรมธนาคารน้ำใต้ดิน อปท. ทั่วประเทศ         หากกางแผนที่ประเทศไทย พื้นที่ตรงไหน สามารถทำงธนาคารน้ำใต้ดินได้บ้าง หัวหน้าศูนย์ KGeo กล่าวว่า  ภาคเหนือมีแนวเทือกเขาหรือชั้นหินแกรนิตขุดเจาะยาก ต้องใช้งบเยอะ ภาคอีสานระดับชั้นหินอุ้มน้ำไม่ลึกมาก บางพื้นที่มีแผ่นเกลือ ควรหลีกเลี่ยง ส่วนภาคใต้พื้นที่แคบและติดชายฝั่งทะเล 2 ฝั่ง ภาคกลางมีปัญหาดินเหนียวหรือดินดาน ทำได้ถ้าขุดให้ทะลุก็ลึกหน่อย       ดังนั้น ก่อนทำธนาคารน้ำใต้ดิน  แต่ละพื้นที่จะต้องมีการศึกษาเก็บข้อมูลพื้นฐานด้านทรัพยากรธรณี การสำรวจชั้นดิน และข้อมูลด้านน้ำในชุมชน รวมทั้ง ทิศทางการไหลของน้ำใต้ดิน ในพื้นที่ลุ่มน้ำระดับชุมชนการเจาะสำรวจชั้นดิน   ต้องมีการวางแผนและกำหนดจุดระบบการเติมน้ำลงในแผน  ซึ่งในอนาคตการออกแบบระบบธนาคารน้ำใต้ดิน   ควรมีการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมมากำหนดจุด   เพราะจะสามารถเจาะจง     "การทำธนาคารน้ำใต้ดิน ปัจจุบันยังเป็นข้อมูลกระจัดกระจายเฉพาะพื้นที่ ขณะนี้กำลังปรึกษากรมทรัพยากรน้ำบาดาลจัดทำข้อมูลเหล่านี้ออกมา  ซึ่ง คีย์เวิร์ด หลักการสำคัญ คือ การหน่วงน้ำ การผันน้ำในพื้นที่ รวมน้ำที่ท่วมหลากนำมาเก็บไว้และใช้ยามแล้ง ปราชญ์ชาวบ้านในแต่ละชุมชนฉลาดกว่านักวิชาการ สามารถชี้เป้าได้ว่า จุดรวมน้ำอยู่ที่ไหนเพราะอยู่กับพื้นที่มายาวนาน  “ ดร.ปริเวท กล่าว        ทั้งนี้ หัวหน้าศูนย์KGeo  ยังกล่าวอีกว่า ขณะนี้ได้เสนอให้ สทนช.พิจารณาผนวก"ธนาคารน้ำใต้ดิน "ให้เป็นหนึ่งในวิธีการปัญหาเรื่องน้ำ ทั้งน้ำแล้ง หรือน้ำท่วมซ้ำซาก ซึ่ง NIA เองยังยอมรับ และให้การสนับสนุนเพราะเห็นว่าเป็นนวัตกรรมแก้ปีญหาเรื่องน้้ำ  ที่ลงทุนน้อย ประหยัด สามารถทำได้ระดับชุมชน  ซึ่งไม่จำเป็นต้องนำโครงการใหญ่ระดับพันล้านมาแก้ปัญหา   แต่สามารถนำนวัตกรรมชุมชนไปประยุกต์ใช้  แล้วเอางบที่เหลือมาส่งเสริมการเกษตรหรือพัฒนานวัตกรรมอื่นๆต่อไป        “ สทนช. มีระบบแก้ปัญหาน้ำ โดยเฉพาะในพื้นที่ไข่แดง  66 Area Based ที่ท่วม-แล้งซ้ำซาก จะเป็นการระดมงบฯจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และทำเป็นโครงการขนาดใหญ่ หรือเมกะโปรเจ็ค  ซึ่งบางพื้นที่ไม่จำเป็นต้องทำถึงระดับนั้น เป็นการเปลืองงบฯไปเปล่า ๆ   ซึ่งโครงการขนาดเล็กๆ ได้ผลประโยชน์สูงอย่างธนาคารน้ำใต้ดิน  มีประสิทธิภาพเติมระบบจัดการน้ำให้ยั่งยืน  มีความน่าสนใจในตัวเอง  ล่าสุด สทนช.ตอบรับมาว่าสนใจที่จะมาดูโครงการแล้ว  และวันที่ 26 กันยายนนี้   ดร.สมเกียรติ    ประจำวงษ์ เลขาธิการ สทนช. จะลงพื้นที่เยี่ยมธนาคารน้ำใต้ดิน ที่ จ.นครพนม  เพื่อจะนำแนวทางนี้ ทำในพื้นที่ อบต.ที่มีปัญหาน้ำซ้ำซากกว่า 400 แห่ง “ ดร.ปริเวท กล่าว      ด้วยจุดเด่นธนาคารใต้ดินหนองมะโมง  หลักๆต้องให้เครดิตกับท้องถิ่น ที่มีความเข้มแข็ง สามารถเรียนรู้เทคโนโลยีสารสนเทศภูมิศาสตร์ และนำความรู้ที่ได้  ไปใช้วางแผนบริหารจัดการน้ำได้อย่างดี    ซึ่งแผนขั้นต่อไปของชุมชน ดร.ปริเวทเผยว่า  เมื่อมีน้ำประกอบอาชีพอย่างเพียงพอ  ชุมชนก็มีแผนจะศึกษาการปลูกส้มโอ มัลเบอร์รี่ ข้าว เพื่อพัฒนาสู่สินค้าที่มีสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์(GI) ช่วยเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ นอกจากนี้ มีการทำเกษตรอินทรีย์ในพื้นที่จะต้องลุยต่อหาช่องทางทางการตลาดสร้างเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน       เจาะลึกธนาคารน้ำใต้ดินหนองมะโมง โมเดลกักเก็บน้ำที่หลากท่วมไว้ใช้ยามแห้งแล้ง สายัณห์ ฉุนหอม วิทยากรธนาคารน้ำใต้ดิน อปท.ต้นแบบ ภาคกลาง ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า อำเภอหนองมะโมง พื้นที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของ จ.ชัยนาท ลักษณะเป็นที่ราบสูงไม่ได้รับน้ำจากแม่น้ำเจ้าพระยาแต่ได้รับน้ำจากอ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี โดยต้องรอฝนตกทางอุทัยธานีทำให้พื้นที่ประสบปัญหาความแห้งแล้งและน้ำท่วมซ้ำซากมายาวนานเป็นร้อยปี เวลาฝนตกได้รับมวลน้ำมหาศาลจากอุทัยธานี ปราการธรรมชาติคือต้นไม้ถูกตัดทำลายบวกกับแหล่งน้ำตื้นเขิน      วิทยากรธนาคารน้ำใต้ดิน กล่าวว่าก่อนหน้านี้มีสระเก็บน้ำขนาดใหญ่และสระพวงกระจายหลายจุดเพื่อเก็บน้ำในหนองมะโมงไว้ให้มากที่สุด แต่ก็ค้นหาวิธีเก็บน้ำผิวดินมาไว้ใต้ดิน จึงเริ่มศึกษาโครงการธนาคารน้ำใต้ดินโดยไปศึกษาดูงานที่อบต.เก่าขาม อ.น้ำยืน จ.อุบลราชธานี  แต่สภาพชั้นดินสภาพภูมิประเทศและการผันน้ำในชุมชนนำมาสู่การทดลองทำธนาคารน้ำใต้ดิน เพราะมีมวลน้ำจำนวนหนึ่งที่ไม่สามารถบริหารจัดการได้จะไหลลงแม่น้ำและทะเล หน้าแล้งขาดแคลนน้ำ นี่คือการน้อมนำการจัดการน้ำตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของ”ในหลวง” รัชกาลที่9 โดยหาที่ให้น้ำอยู่ สร้างฝาย หาที่ให้น้ำไป สร้างคลองระบายน้ำ และกักเก็บน้ำ ทำธนาคารน้ำใต้ดิน  สำหรับโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริด้านนี้มีถ้ำห้วยลึกเชียงใหม่และถ้ำน้ำฮูรายทางเชียงรายทำให้เกษตรกรมีน้ำใช้ทำเกษตร ธนาคารน้ำใต้ดินต้องทำระบบปิดและระบบเปิดควบคู่กันถึงจะมีประสิทธิภาพมากที่สุด      จากการศึกษาข้อดีธนาคารน้ำใต้ดินสายัณห์ กล่าวว่า ช่วยแก้ปัญหาน้ำท่วมขังแก้ปัญหาพื้นที่แห้งแล้ง ช่วยเพิ่มระดับน้ำใต้ดินบาดาลน้ำตื้น เพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิวดินทำให้ต้นไม้และพืชเขียวทั้งปี ลดการระเหยของน้ำลดน้ำเสียในชุมชน ช่วยปรับปรุงคุณภาพน้ำและดินไปในตัว  ลดความเสียหายด้านโครงสร้างพื้นฐานเพราะถนนขวางทางน้ำกัดเซาะของถนนหรือน้ำป่าไหลหลาก ช่วยป้องกันไฟป่า ปีนี้ไม่มีไฟไหม้ในพื้นที่  นอกจากนี้ แก้ปัญหาน้ำเค็ม  โดยส่งน้ำจากผิวดินลงไปกดทับน้ำเค็มที่มีความถ่วงจำเพาะมากกว่าไม่ให้ขึ้นมาปนเปื้อนน้ำเพื่อกินน้ำใช้     “ ธนาคารน้ำใต้ดินสามารถเติมน้ำลงชั้นใต้ดินได้ไม่น้อยกว่า 6 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง หรือ 6,000 ลิตรต่อชั่วโมง แต่ก็มีข้อจำกัดของการทำธนาคารน้ำใต้ดินก็ศึกษา  ไม่สามารถทำได้ในเขตอุตสาหกรรม มีบ่อบัดน้ำเสียโรงงาน หรือพื้นที่พบการใช้สารเคมียาฆ่าแมลงสูง และต้องศึกษาข้อมูลบริบทพื้นที่ สภาพธรณีวิทยา ลักษณะชั้นดินตามธรรมชาติหลักการทำธนาคารน้ำใต้ดินระบบปิดสำรวจจุดรวมน้ำหรือที่เป็นทางไหลของน้ำจากนั้นขุดหลุมให้ทะลุชั้นดินเหนียวเพื่อให้น้ำซึมสู่ชั้นใต้ดินได้รวดเร็วขึ้นปลูกแฝกรอบบ่อเพื่อดักตะกอนสำหรับวัสดุอุปกรณ์ที่ทำไม่เป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อม  “ สายัณห์กล่าวในท้าย  ก่อนจะพาชมธนาคารน้ำใต้ดินที่มีกระจายเต็มพื้นที่ ปัจจุบันหนองมะโมงกลายเป็นศูนย์ต้นแบบธนาคารน้ำใต้ดินมีผู้สนใจเข้ามาศึกษาเรียนรู้ดูงานอย่างต่อเนื่องเป็นการชี้ทางออกดีๆ อีกทางหนึ่งแก้วิกฤตน้ำท่วม         https://www.thaipost.net/main/detail/45688 ธนาคารน้ำใต้ดินหนองมะโม, ปริเวท วรรณโกวิท, วิเชียร สุขสร้อย ร, สถาบันนวัตกรรมแห่งชาติ, สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20190913/image_big_5d7b9db71c964.jpg