6225 01/04/2018 19:49 02/04/2018 00:01 เทคนิคเช็กสมอง ป้องกันอัลไซเมอร์      นำมาเตือนกันถี่ขึ้นสำหรับ “โรคอัลไซเมอร์” หรือโรคสมองเสื่อมที่สามารถเกิดขึ้นได้ในคนอายุ 60 ปีขึ้นไป เพราะหากเป็นแล้ว การรักษาด้วยยาทำได้ลำบาก เพราะเป็นโรคที่ต้องอาศัยการดูแลเป็นพิเศษของลูกหลานและคนรอบข้าง และหลายครั้งที่ลูกหลานอาจสับสนระหว่างการหลงลืมในคนสูงวัยกับโรคอัลไซเมอร์นั้นแตกต่างกันอย่างไร เนื่องจากมีรายละเอียดที่ซับซ้อนขึ้นไปอีก โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคความจำเสื่อม ที่บางรายยังสามารถช่วยตัวเองได้ทั้งที่ป่วยอยู่ นั่นอาจทำให้คนในครอบครัวมองข้ามโรคดังกล่าว หรือคิดว่าผู้สูงอายุไม่ได้ป่วย ในงาน “ไฟเซอร์-รู้-เฒ่า (เท่า) ทัน-สุข” จ.อุบลราชธานี พญ.ภาพันธ์ ไทยพิสุทธิกุล จากภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี ให้ข้อมูลเกี่ยวกับตัวโรค ตลอดจนการสังเกตอาการ “สมองเสื่อม” ไว้น่าสนใจ ทั้งนี้ เพื่อนำมาสู่การป้องกันและดูแลสุขภาพที่ถูกต้อง (พญ.ภาพันธ์ ไทยพิสุทธิกุล)         พญ.ภาพันธ์ให้ข้อมูลว่า “ลูกหลานหลายคนที่แยกไม่ออกว่าผู้สูงอายุในบ้านป่วยเป็นโรคอัลไซเมอร์หรือเป็นอาการหลงๆ ลืมๆ ทั่วไปของผู้ที่อายุมากกันแน่ หมออยากแนะนำว่า ให้จำหลักการสังเกตง่ายๆ ว่าผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมจะ “มีปัญหาเกี่ยวกับความจำระยะสั้น” เช่น หากผู้สูงอายุมีอาการลืมจนถึงขึ้นไม่สามารถดูแลตัวเองได้ หรือ จำไม่ได้ว่าวิธีตักข้าวรับประทานทำอย่างไร??, พูดหรือถามซ้ำไปซ้ำมาในเรื่องเดิม, นึกคำพูดไม่ออก, ไม่ชอบเข้าสังคมทั้งที่ก่อนหน้าเคยชอบทำกิจกรรม, หลงทางได้ง่าย โดยเฉพาะในจุดที่มีแสงสว่างน้อย, ตัดสินใจในเรื่องต่างๆ ได้ไม่ดีเท่าเดิม, ขาดความสามารถในการเข้าใจสีหน้าและท่าทางของผู้อื่น ในขณะที่ต้องเข้าสังคมกับผู้อื่น, ขาดการยับยั้งชั่งใจ เช่น สามารถปัสสาวะในที่สาธารณะ, ทำร้ายผู้อื่น, ถ่มน้ำลายต่อหน้าผู้อื่น,        มีอาการนิ่ง เฉยเมย (ผู้ป่วยโรคพาร์กินสันและผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมีโอกาสป่วยโรค อัลไซเมอร์ได้)           นอกจากนี้ ผู้ป่วยยังสามารถเกิดภาวะหูแว่ว ประสาทหลอนได้ (กรณีพบเป็นโรคอัลไซเซอร์เมอร์ที่มีอายุน้อย) ซึ่งอาการอย่างหลังนี้ไม่ใช่เป็นผู้ป่วยโรคจิตเภท แต่เป็นภาวะของความจำเสื่อมนั่นเอง กระทั่งอาการที่พบได้ทั่วอย่าง อาการหลงผิดโดยคิดว่ามีผู้อื่นมาขโมยเงิน โดยเฉพาะผู้ที่ดูแล, ตื่นบ่อย และอยากเดินออกไปนอกบ้าน ลูกหลานจึงจำเป็นต้องจัดสภาพแวดล้อมให้ปลอดภัยกับผู้อายุ เป็นต้นว่า ต้องไม่มีสิ่งของที่เป็นอันตรายวางอยู่กับพื้น ที่ลืมไม่ได้ ผู้ป่วยบางรายจะมีความต้องการทางเพศ ซึ่งอาจต้องรีบพาผู้ป่วยไปพบแพทย์ เพื่อจัดยาในการควบคุมอารมณ์ทางเพศให้กับผู้ป่วย ทั้งนี้ หากอาการที่กล่าวมามีภาวะที่ดีขึ้นก็อาจไม่ใช่โรคสมองเสื่อม แต่หากมีอาการข้างต้นและสงสัยก็ควรพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อรับการวินิจฉัยโรค ทั้งนี้ สาเหตุของโรคสมองเสื่อมมักเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ทั้งการป่วยโรคไทรอยด์เป็นพิษ หรือผู้สูงอายุที่ป่วยโรคหลอดสมอง กระทั่งผู้ที่ป่วยเป็นโรคพาร์กินสันประมาณ 5-6 ปี ก็เป็นปัจจัยของโรคสมองเสื่อมได้เช่นกัน แต่ทั้งนี้ก็มีกลุ่มผู้ป่วยอัลไซเมอร์ที่สามารถดูแลตัวเองได้ จะเป็นกลุ่มที่จะมีอายุยืนยาวขึ้น โดยเฉพาะผู้ป่วยที่ยังสามารถพูดคุยโทรศัพท์ติดต่อกับลูกหลานได้, ทำอาหารกินเองได้, อาบน้ำและแต่งตัว กระทั่งไปถอนเงินที่ธนาคารได้, จัดยาให้ตัวเองได้, เดินจากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่งโดยไม่หลงลืม สำหรับการป้องกันโรคอัลไซเมอร์ที่ดีที่สุดคือ การหมั่นออกกำลังกายสม่ำเสมอ เพราะการเอกเซอร์ไซส์จะกระตุ้นฮอร์โมนแห่งความสุข อีกทั้งเป็นวิธีคลายเครียดได้เป็นอย่างดี ทำให้สมองปลอดโปร่งและร่างกายแข็งแรง หรือแม้แต่การเล่นเกมจับคู่ หรือเกมบวกเลขง่ายๆ ก็เท่ากับเป็นการบริหารสมองที่ดีเช่นเดียวกัน นอกจากนี้ก็แนะนำให้กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ โดยไม่จำเป็นต้องกินวิตามินเสริม และต้องเลือกกินไขมันที่ดีต่อร่างกาย เช่น ไขมันจากพืชอย่างน้ำมันมะกอก เป็นต้น  หากลูกหลานสงสัยว่าคุณตาคุณยายป่วยเป็นโรคความจำเสื่อมหรือไม่ นอกจากสังเกตพฤติกรรมที่กล่าวมาแล้ว หรือแม้แต่การซักถามจากผู้ป่วย ซึ่งหากท่านไม่ยอมรับ หมอมีวิธีเช็กอาการโรคสมองเสื่อมอย่างง่ายๆ ที่เรียกกันว่า “Mini-cog” โดยเริ่มจาก 1.บอกให้ผู้สูงอายุจำ 3 สิ่งต่อไปนี้ ได้แก่ “ดอกไม้”, “รถไฟ”, “นาฬิกา” 2.ให้ผู้สูงอายุหยิบกระดาษเปล่าขึ้นมาและวาดเป็นรูปนาฬิกา โดยการใส่เลขให้ครบ และให้นาฬิกาที่ผู้สูงวัยวาดบอกเวลาที่ 11.15 นาที 3.ให้ผู้สูงอายุบอกสิ่งของ 3 อย่าง ตามข้อที่ 1 หากผู้สูงอายุทำได้ตรงตามที่กล่าวมาทั้ง 3 ข้อ ถือว่ายังไม่เข้าข่ายเป็นโรคความจำเสื่อม แต่หากผู้สูงอายุไม่สามารถทำได้ทั้ง 3 ข้อ แนะนำว่าควรรีบไปพบแพทย์โรคสมอง, อายุรแพทย์ทั่วไป, แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว, อายุรแพทย์ผู้สูงอายุ, จิตแพทย์ เพื่อทำการรักษาต่อไป หรือหากผู้สูงอายุสามารถวาดนาฬิกาได้ถูกต้อง แต่จำสิ่งของในที่ 1 ไม่ได้ อาจเข้าข่ายป่วยโรคอัลไซเมอร์ แต่ระดับของอาการยังไม่สูงมาก”. https://www.thaipost.net/main/detail/6225 Mini-cog, คุณภาพชีวิต, ประสาทหลอน, ผู้สูงวัย, พญ.ภาพันธ์ ไทยพิสุทธิกุล, รพ.รามาธิบดี, หูแว่ว, อัลไซเมอร์, อุบลราชธานี, โลกวัยเกษียณ, ไฟเซอร์-รู้-เฒ่า (เท่า) ทัน-สุข FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20180401/image_big_5ac0d447dcae7.jpg 5839 26/03/2018 20:30 27/03/2018 00:01 ป้องกันโรคซึมเศร้าวัยปู่ย่า ลูกหลานต้องหมั่นไปมาหาสู่ (ผู้สูงอายุที่ถูกทอดทิ้งหรือปล่อยให้อยู่ลำพัง โดยเฉพาะผู้สูญเสียคู่สมรส จะเกิดความเครียดซึ่งเป็นสาเหตุของโรคซึมเศร้า โดยสังเกตได้จากอาการนิ่ง เฉยชา ไม่อยากทำอะไร)       ถูกพูดถึงกันถี่ในขณะนี้สำหรับ “โรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุ” เนื่องจากภาพข่าวในปัจจุบันพบว่ามีคนสูงวัยจำนวนไม่น้อยที่เลือกปลิดชีพตัวเองจากปัญหาที่รุมเร้า การผ่านเหตุการณ์รุนแรงที่ฝังใจ การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รักอย่างภรรยาหรือสามี หรือแม้แต่การถูกลูกหลานทิ้งให้อยู่เพียงลำพังโดดเดี่ยว ปัจจัยเหล่านี้ล้วนกระตุ้นให้คิดสั้นได้ทั้งสิ้น เพื่อกระตุ้นให้ใจสบาย กายเป็นสุข พญ.ภาพันธ์ ไทยพิสุทธิกุล ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี มีข้อมูลและข้อสังเกตอาการโรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุ และการป้องกันมาบอกลูกๆ หลานๆ ที่ต้องดูแลร่มโพธิ์ร่มไทร (พญ.ภาพันธ์ ไทยพิสุทธิกุล)       พญ.ภาพันธ์ให้ข้อมูลว่า “ก่อนจะพูดถึงโรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุและคนทั่วไป ขอย้อนไปที่เรื่อง “ความเครียด” ที่เป็นตัวสำคัญและมีผลต่อทั้งอารมณ์ จิตใจ ดังนั้นเมื่อผู้ป่วยเครียดมากๆ จนไม่สามารถจัดการได้ นั่นจึงเป็นสาเหตุสำคัญของโรคซึมเศร้า โดยเฉพาะผู้ที่มีความอ่อนไหวอยู่แล้ว เช่น คนสูงอายุที่สูญเสียคู่ชีวิต ถือเป็นตัวกระตุ้นการเกิดโรคดังกล่าวได้ค่อนข้างมากเช่นกัน นอกจากนี้ คุณตาคุณยายที่ป่วยเป็นโรคเรื้อรังซึ่งรักษาไม่หายขาด อาทิ โรคมะเร็ง กระทั่งการอยู่ในสภาพแวดล้อมของครอบครัวที่ไม่สามารถระบายความในใจกับใครได้ หากเป็นผู้สูงวัยที่อยู่ต่างจังหวัดก็อาจคุยกับคนในชุมชนหรือเพื่อนต่างหมู่บ้านได้ ขณะที่ผู้สูงอายุในชุมชนเมืองอาจขาดการสื่อสารกับผู้อื่น เนื่องจากสังคมเมืองนั้นต่างคนต่างอยู่ ที่น่าสนใจ ผู้ที่เกษียณอายุราชการก็อาจเข้าข่ายเป็นโรคนี้ได้หากไม่ได้วางแผนการใช้ชีวิตหลังจากนี้ ทั้งนี้ โรคซึมเศร้ายังสามารถพบได้ในผู้ใหญ่มากกว่าเด็ก ที่สำคัญผลการรักษาก็ไม่ดีเท่ากับวัยอื่นๆ และหากปล่อยโรคนี้ไว้นานๆ ก็จะทำให้คุณตาคุณยายป่วยโรคสมองเสื่อมได้ในที่สุด       สำหรับอาการของโรคซึมเศร้าที่ลูกหลานพึงให้การสังเกตนั้นมีด้วยกันตั้งแต่ 1.นิ่ง 2.หงุดหงิดง่าย 3.อารมณ์แปรปรวน นอกจากนี้ก็มีอาการอื่นร่วมด้วย เป็นต้นว่า ผู้สูงอายุท่านนั้นชอบนอนเฉยๆ ไม่อยากทำอะไร เฉื่อยชา, กินไม่ได้ นอนไม่หลับ, เข้านอนเร็ว ตื่นบ่อย, ตื่นนอนเช้ากว่าปกติ, บางรายรับประทานอาหารจุ, ไม่ค่อยมีสมาธิ, หลงลืม, ไม่ทำกิจกรรมที่เคยทำหรือเคยชอบ เช่น ไม่ขับรถ, ไม่ชอบเข้าวัดทำบุญ หรือไม่ทำงานอาสาต่างๆ เหมือนอย่างที่เคย บางรายก็จะบ่นปวดหัว, ชอบพูดประชด เสียดสี ในรายที่อาการของโรคซึมเศร้าหนักมักจะชอบคิดว่าอวัยวะภายในร่างกายหายไป ฯลฯ พูดง่ายๆ ว่าความจำหรือความรู้สึกนึกคิด ตลอดจนการวางแผนตัดสินใจจะหายไป หรือเกิดความบกพร่องจากภาวะโรคซึมเศร้านั่นเอง ดังนั้นหากพบว่าคุณพ่อคุณแม่มีอาการที่กล่าวนานเกิน 2 อาทิตย์ อาจเข้าข่ายป่วยโรคดังกล่าว จึงควรรีบพาไปพบแพทย์ (วิธีป้องกันโรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุ ยาที่ดีคือลูกหลานต้องหมั่นไปเยี่ยม โดยการรับประทานอาหารด้วยกัน หรือนวดฝ่าเท้าให้กับผู้สูงวัยเพื่อสร้างความผ่อนคลายให้ท่าน)       สิ่งที่น่าเป็นกังวลอีกอย่างคือ หากมีอาการหนักหรือถึงขั้นที่คนไข้บ่นอยากฆ่าตัวตาย หากมาขึ้นถึงขั้นนี้ แนะนำให้ลูกหลานควรให้ความใส่ใจ รีบเข้าไปพูดคุยซักถาม รับฟังปัญหาโดยต้องเป็นผู้ฟังที่ดี  ไม่ตำหนิความคิดของผู้ป่วย อีกทั้งต้องไม่พูดว่าเรื่องของผู้ป่วยเป็นเรื่องเล็กน้อย หรือรีบพาไปพบจิตแพทย์ด่วนที่สุด เนื่องจากไม่ใช่สิ่งที่ผู้ป่วยขู่ เพราะผู้สูงอายุป่วยโรคซึมเศร้ามักจะฆ่าตัวตายด้วยวิธีรุนแรงกว่าผู้ป่วยเด็ก”         แท้จริงอาการของโรคซึมเศร้ามีสาเหตุมาจากความเครียด เพราะผู้สูงอายุบางรายไม่สามารถจัดการกับความกดดันดังกล่าวได้ กระนั้นการสร้างความผ่อนคลายให้กับท่านที่นอกเหนือจากการรับฟังแล้ว การหาเวลาไปเยี่ยมเยียนบ่อยๆ หากิจกรรมเพลิดเพลินทำด้วยกันอาทิตย์ละครั้ง 2 ครั้ง ก็นับเป็นการป้องกันโรคนี้ได้ทางหนึ่ง.   https://www.thaipost.net/main/detail/5839 คุณภาพชีวิต, ผู้สูงอายุ, พญ.ภาพันธ์ ไทยพิสุทธิกุล, โรคซึมเศร้า, โลกวัยเกษียณ FALSE FALSE ADD https://storage.thaipost.net/main/uploads/photos/big/20180326/image_big_5ab8f53a00649.jpg