ผมไปลงพื้นที่พูดคุยกับเจ้าของพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน “หุบเขาแห่งมนต์เสน่ห์” (Valley of Charm) พื้นที่ปลายสุดด้านตะวันตกของประเทศมาครับ

        จังหวัดนี้มีสถิติที่น่าสนใจหลายประเด็น

        มีประชากรประมาณ 279,088 คน เมื่อ พ.ศ.2560 เป็นอันดับที่ 73 ของประเทศ แบ่งเป็น 7 อำเภอ และทุกอำเภอมีเขตแดนติดกับประเทศพม่า เป็นจังหวัดที่มีประชากรเบาบางที่สุดในประเทศ คือประมาณ 22 คนต่อ 1 ตารางกิโลเมตร เท่ากับอันดับที่ 77 ของประเทศ

        ถือว่ามีประชากรน้อยมากเป็นอันดับ 5 ในขณะที่มีพื้นที่มากเป็นอันดับ 8 ของประเทศ

        จากการไปเยี่ยมเยือนครั้งนี้ ผมยืนยันว่าแม่ฮ่องสอนเป็นจังหวัดที่น่าอยู่ สอดคล้องกับ สมญา “เมืองในหมอก” ที่มีความสวยงามตามธรรมชาติและวัฒนธรรมที่เก่าแก่น่าเลื่อมใส เป็น ดินแดนแห่ง slow life ของจริง การสำรวจก่อนหน้านี้ว่าแม่ฮ่องสอนเป็นจังหวัดที่ยากจนที่สุดในประเทศ แต่วัดตามดัชนีด้านสังคมก็ มีความสุขที่สุดในประเทศ เช่นกัน

        เป็นภาพของความขัดแย้งที่น่าศึกษา, ใคร่ครวญและร่วมกันระดมสมองเพื่อหาทางออกที่อาจกลายเป็น “แม่ฮ่องสอนโมเดล” ที่นำไปปรับใช้กับอีกหลายจังหวัดในประเทศ

        ผมมีความสุขและปลาบปลื้มมากที่ได้ร่วมพิธีทำบุญวันออกพรรษาที่วัดพระธาตุดอยกองมูอันศักดิ์สิทธิ์กับพี่น้องชาวแม่ฮ่องสอนเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมาอย่างอบอุ่นยิ่ง

        การลงพื้นที่ตั้งวงสนทนากับเจ้าของบ้านตั้งแต่ท่านผู้ว่าราชการจังหวัดถึงแม่ค้าตลาดสายหยุดอันคึกคัก และนักคิดนักปราชญ์ท้องถิ่นไปจนถึงผู้ประกอบการรุ่นใหม่ของแม่ฮ่องสอน ทำให้ผมเห็นศักยภาพและความมุ่งมั่นของคนจังหวัดตะวันตกเฉียงเหนือสุดของประเทศนี้ได้อย่างชัดเจน

        ความหลากหลายทางชาติพันธุ์และวัฒนธรรม ประกอบกับความศรัทธาในศาสนา ทำให้คนแม่ฮ่องสอนมีความรักสงบ, สันติ, แบ่งปันและเอื้ออาทรอย่างลุ่มลึก

        แม่ฮ่องสอนมีความพิเศษที่มีชาติพันธุ์ไม่ต่ำกว่า 12 กลุ่มที่อยู่ร่วมกันได้อย่างสันติ ทั้งคนเมืองชาวไต (ไทใหญ่), ปกาเกอะญอ (กะเหรี่ยง), ม้ง (แม้ว) ล่าหู่ (มูเซอ) ลัวะและจีนฮ่อ เป็นต้น

        ด้วยป่าที่ยังมีอยู่ถึง 87% แม่ฮ่องสอนเป็นจังหวัดที่มีป่ามากที่สุดในประเทศนี้

        แม้จะมีตัวเลขทางการบ่งบอกว่านี่เป็นจังหวัดที่แร้นแค้นที่สุดในแผ่นดิน แต่คนที่นี่มีความสุขและพอเพียง เป็นจังหวัดที่มีคดีอาชญากรรมน้อย

        และที่นี่ไม่มีขอทาน

        หลายคนที่นี่บอกผมว่า “คุณลืมกุญแจรถทิ้งเอาไว้ วันรุ่งขึ้นมา รถยังอยู่ที่เดิม”

        แต่ในความสุขสงบก็แฝงไว้ด้วยความทุกข์ที่มาจากกฎหมายว่าด้วยป่าสงวน, วนอุทยาน, เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าต่างๆ ที่มาทับซ้อนที่ทำกินในป่าของคนที่นี่จนเกิดสภาพที่ไม่น่าเชื่อว่ายังดำรงอยู่ในยุคที่เราพูดถึง “ประเทศไทย 4.0”

        เชื่อหรือไม่ว่ากว่า 90% ของกิจกรรมชาวบ้านที่นี่ตั้งอยู่ในเขตที่กฎหมายเหล่านี้ห้ามอยู่ เพราะความล้าหลังแห่งกฎหมายและการตีความตามตัวอักษรของทางราชการ

        ดังนั้นการ ปลดล็อก กฎหมายเหล่านี้เพื่อให้ คนอยู่กับป่าได้ จึงเป็นหนทางเดียวที่จะให้แม่ฮ่องสอนและจังหวัดอีกมากมายทั่วประเทศสามารถก้าวพ้นกับดักแห่งความยากจนและล้าหลังได้

        ผมได้พบปะกับนักธุรกิจรุ่นใหม่, ผู้นำท้องถิ่นที่มีความคิดก้าวหน้า, นักวิชาการที่ศึกษาวิจัยปัญหาของจังหวัดอย่างรอบด้าน และคนรุ่นอาวุโสที่ตั้งรกรากในจังหวัดมายาวนาน

        ผมตั้งวงเสวนาริมถนนที่นี่ ชักชวนคนรุ่นต่างๆ มาแลกเปลี่ยนความเห็นกันอย่างเปิดกว้างแล้วก็เห็นศักยภาพที่เอ่อล้น พร้อมจะนำไปสู่ภาคปฏิบัติหากทางการจะยื่นมือมาสานต่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงอย่างจริงจังได้

        คนที่นี่ได้ร่วมกันร่าง แผนยุทธศาสตร์พัฒนาชุมชนท้องถิ่นของภาคประชาชนระดับจังหวัดแม่ฮ่องสอน 2560-2564 โดยตั้งเป็น เมืองพิเศษทางธรรมชาติและวัฒนธรรม

        หัวใจของแผนยุทธศาสตร์คือการสร้างแนวทาง จัดการที่ดินโดยชุมชน ทำข้อบัญญัติท้องถิ่นว่าด้วยการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมรองรับรูปแบบ คนอยู่ร่วมกับป่า เพิ่มศักยภาพขององค์กรชุมชนสู่การเป็น เมืองสีเขียว (Green City) พัฒนามาตรการในการใช้ทรัพยากรโดยอาศัยกลไกทางเศรษฐศาสตร์เพื่อตอบแทนคุณค่าของระบบภูมินิเวศวัฒนธรรม บริหารจัดการน้ำโดยชุมชนอย่างเป็นระบบและยั่งยืน

        แม่ฮ่องสอนเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของคนท้องถิ่นที่ต้องการพิสูจน์ว่าหากรัฐบาลไว้วางใจประชาชน การแก้ปัญหาระดับชาติสามารถแก้ไขได้อย่างแน่นอน

        เพราะ คำตอบอยู่ในหมู่บ้าน จริงๆ ติดตาม Thailand Live ฟังเสียงประเทศไทย คำตอบอยู่ในหมู่บ้านทาง ThaiPBS เร็วๆ นี้ครับ.