พฤฒสภา คือ สภาปรีดี จริงหรือ ? (33)

ไชยันต์ ไชยพร

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่ 

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร                                                           

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489 

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

ทีนี้ เรามาดูกันว่า สมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นใครและพวกใครบ้าง      และทำไมคนในสมัยนั้นถึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”  พฤฒสภาเต็มไปด้วยคนของปรีดีจริงหรือ ?              

ในการตอบข้อสงสัยข้างต้น ผู้เขียนจะขอกล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า ใน 52 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 26 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  5 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 9 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 12 ท่าน

ต่อไปคือ  พลโท มังกร  พรหมโยธี (มังกร ผลโยธิน)

พลโทมังกร พรหมโยธีเป็นสมาชิกคณะราษฎร สายทหารบก  [1] ได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ตั้งแต่เดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 และลาออกเมื่อวันที่ 13  สิงหาคม พ.ศ.  2478 และได้รับแต่งตั้งอีกครั้งเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2481  และได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีไม่ประจำกระทรวงเป็นครั้งแรกในคณะรัฐมนตรีคณะที่ 9 (วันที่ 21 ธันวาคม 2481 – 7 มีนาคม 2485) ที่มีพันโทหลวงพิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรี ซึ่งเป็นครั้งแรกที่หลวงพิบูลฯได้เป็นนายกรัฐมนตรี ต่อมาภายใต้คณะรัฐมนตรีคณะเดียวกันนี้ ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหมเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ. 2484 โดยมีจอมพล ป. พิบูลฯดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมในวันเดียวกันนั้น

ต่อมาในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 10  (7 มีนาคม 2485 – 1 สิงหาคม 2487) ที่มีจอมพล ป. เป็นนายกรัฐมนตรี ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย จากนั้น ท่านก็ไม่ได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีอีกเลย และท่านยังได้ลาออกจากตำแหน่งนายทหารประจำการมาเป็นนายทหารกองหนุน ในวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2488 ด้วย [2]  และได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกพฤฒสภาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489 “ครั้นมีการรัฐประหารในวันที่ 8 พฤศจิกายน ปี2490 และจอมพล ป.พิบูลสงครามได้กลับมามีอำนาจเป็นนายกรัฐมนตรีอีกครั้ง หลวงพรหมโยธี ก็ฟื้นคืนมาดีทั้งตำแหน่งทางการเมืองและตำแหน่งทางทหาร หลังจากบีบให้รัฐบาลของนายควง อภัยวงศ์ ออกไปได้แล้ว จอมพล ป.ก็กลับมาตั้งรัฐบาล และหลวงพรหมฯก็ได้เข้ามาเป็นรัฐมนตรีศึกษาธิการ ร่วมรัฐบาลในวันที่ 11 เมษายน ปี 2491 นับเป็นการฟื้นทางการเมืองร่วมกับนายโดยแท้” [3]  และในพ.ศ. 2492 ท่านได้ย้ายมาเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยอีกครั้ง และในปี พ.ศ. 2494 ย้ายกลับไปเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ และพ้นจากตำแหน่งไปเมื่อ พ.ศ. 2500

จากข้างต้น กล่าวได้ว่า การที่ท่านพลโทมังกรได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภา ไม่น่าจะมีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการชนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี”

ผลล่าสุดคือ

จากที่ศึกษาภูมิหลังสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้น 53 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 26 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  5 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 10 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 12 ท่าน

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

[1] สมาชิกคณะราษฎร สายทหารบก,  ประเสริฐ ปัทมะสุคนธ์, “คณะราษฎร” ผู้ก่อการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 24 มิถุนายน 2475,  https://pridi.or.th/th/content/2023/06/1563

[2] หลวงพรหมโยธี ฐานข้อมูลสถาบันพระปกเกล้า

[3] หลวงพรหมโยธี ฐานข้อมูลสถาบันพระปกเกล้า