พฤฒสภา คือ สภาปรีดี จริงหรือ ? (36)

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่ 

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร                                                           

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489                                              

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

ทีนี้ เรามาดูกันว่า สมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นใครและพวกใครบ้าง

และทำไมคนในสมัยนั้นถึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”   พฤฒสภาเต็มไปด้วยคนของปรีดีจริงหรือ ?

ในการตอบข้อสงสัยข้างต้น ผู้เขียนจะขอกล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า ใน 56 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 26 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  5 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 11 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 14 ท่าน

ต่อไปคือ คุณวิจิตร  ลุลิตานนท

คุณวิจิตร ลุลิตานนท์มีความสนิทสนมกับปรีดี พนมยงค์ เคยเป็นเลขาธิการเสรีไทย เลขาธิการมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง เคยดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาอยู่ที่กระทรวงยุติธรรม, หัวหน้าแผนกในกองกฤษฎีกาของคณะกรรมการกฤษฎีกา [1] ได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีไม่ประจำกระทรวงในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 12 (1 กันยายน 2488 – 17 กันยายน 2488) ที่มีคุณทวี บุญยเกตุ คนสนิทของปรีดี พนมยงค์เป็นนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตราธิการ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ     

ต่อมาวันที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2489 คุณวิจิตรได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลังในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 15 (24 มีนาคม 2489 – 11 มิถุนายน 2489) ที่มีปรีดี พนมยงค์เป็นนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 16 (11 มิถุนายน 2489 – 23 สิงหาคม 2489) คุณวิจิตรได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง โดยมีปรีดี พนมยงค์ เป็นนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง

คุณวิจิตรได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 17 (24 สิงหาคม 2489 – 30 พฤษภาคม 2490) และในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 18 (31 พฤษภาคม 2490 – 8 พฤศจิกายน 2490) ที่มีพลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ เป็นนายกรัฐมนตรี

หลังรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 คุณวิจิตรไม่ได้ดำรงตำแหน่งการเมืองใดๆ ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการสอนหนังสือให้กับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จนเกษียณอายุราชการ และเป็นศาสตราจารย์พิเศษในเวลาต่อมา [2]

จากข้างต้น สรุปได้ว่า การที่คุณวิจิตร ลุลิตานนท์ได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกพฤฒสภา มีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี”

ต่อไปคือ คุณวิลาส  โอสถานนท์

คุณวิลาส เป็นสมาชิกคณะราษฎร สายพลเรือน [3] และได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476  และลาออกเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2478 และได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 อีกครั้งในวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2480 และได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีไม่ประจำกระทรวงเมื่อวันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2482 ในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 9 (วันที่ 21 ธันวาคม 2481 – 7 มีนาคม 2485) ที่มีพันเอก หลวงพิบูลสงคราม (แปลก พิบูลสงคราม) เป็นนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคมเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม พ.ศ. 2484 และลาออกเมื่อจากตำแหน่งรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 17 ธันวาคม พ.ศ. 2484 

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2  คุณวิสาสได้เข้าร่วมขบวนการเสรีไทยโดยการชักชวนของคุณสงวน ตุลารักษ์ และมีหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นหัวหน้าเสรีไทยในประเทศ ต่อมาคุณวิลาสได้ลาออกจากการเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2  เมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2489 และได้รับแต่งตั้งให้กลับไปเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2  อีกเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2489  หลังจากได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภาเมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489 คุณวิสาสได้รับเลือกให้เป็นประธานพฤฒสภา ต่อมาได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 17 (24 สิงหาคม 2489 – 30 พฤษภาคม 2490) ที่มีพลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ เป็นนายกรัฐมนตรี

หลังจากรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 คุณวิลาสไม่ได้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองใดๆจนกระทั่งมีการตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญขึ้นมาในปี พ.ศ. 2502 หลังจากที่รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามได้ล้มไป คุณวิลาสได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ

จากที่กล่าวไปข้างต้น กล่าวได้ว่า การที่คุณวิลาสได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภา มีพฤฒสภาได้รับการขนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี”

ผลล่าสุดคือ

จากที่ศึกษาภูมิหลังสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้น 58 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 28 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  5 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 11 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 14 ท่าน

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

[1]  เขมภัทร ทฤษฎิคุณ,   วิจิตร ลุลิตานนท์: ผู้บุกเบิกวิทยาการคลัง และเลขาธิการเสรีไทย, สถาบันปรีดี พนมยงค์.

[2] ประเสริฐ ปัทมะสุคนธ์, “คณะราษฎร” ผู้ก่อการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 24 มิถุนายน 2475,  https://pridi.or.th/th/content/2023/06/1563

[3] http://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=วิจิตร_ลุลิตานนท์