23 พ.ย.63-  ศาสตราจารย์เกษียร เตชะพีระ อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Kasian Tejapira ว่า ผมคิดว่าสิ่งที่เรากำลังพบเผชิญในรอบหลายเดือนที่ผ่านมาคือการปะทะต่อสู้ขัดแย้งอย่างเข้มข้นดุเดือดแหลมคมขึ้นเรื่อย ๆ ระหว่างรัฐพันลึก กับ สังคมพันลึก ในรูปลักษณ์ที่ทั้งสองฝ่ายต่างปรากฏตัวให้เห็นทางสังคมและการเมืองแบบโล่งโจ้งชัดเจนเต็มที่อย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน

ฝ่ายหนึ่งยึดกุมความชอบด้วยกฎหมาย (legality) ไว้ในมือแต่ขาดความชอบธรรม (legitimacy) ขณะที่อีกฝ่ายมีความชอบธรรมเหนือกว่า แต่ตกเป็นรองในแง่ความชอบด้วยกฎหมาย

ฝ่ายหนึ่งได้เปรียบเรื่องพื้นที่ คือสามารถยึดกุมควบคุมสถาบันอำนาจทางการของรัฐไว้ได้อย่างมั่นคงและค่อนข้างเบ็ดเสร็จ ขณะที่อีกฝ่ายได้เปรียบเรื่องเวลา ตรงที่มีลักษณะสร้างสรรค์และตอบรับปรับตัวเปลี่ยนแปลงไปได้อย่างคล่องแคล่วรวดเร็วกับสถานการณ์ที่คลี่คลายไป และค่อย ๆ เข้าสู่พื้นที่ทางสังคมวงกว้างอย่างช้า ๆ และซึมลึก

ฝ่ายหนึ่งมีจุดอ่อนตรงข้อต่อของอำนาจที่เชื่อมรัฐพันลึกกับรัฐทางการ และตรงรากแก้วของรัฐพันลึก ขณะที่อีกฝ่ายมีปัญหากลไก กระบวนการและวิธีการปรับแต่งเชื่อมโยงความหลากหลาย (diversity) ของสังคมพันลึกที่ผุดโผล่ขึ้นมาอย่างลุกลามกว้างขวางเข้ากับการแสวงหา สร้างและรักษาฉันทมติ (consensus) ของสังคมพันลึกโดยรวม

ธงที่สองฝ่ายต่างพยายามช่วงชิงคือ "การปฏิรูป" โดยที่ฝ่ายหนึ่งมีปัญหาปฏิรูปไม่ออก ไม่ไป ไม่น่าเชื่อถือเพราะธาตุแท้ที่ปฏิกิริยาของตน ขณะที่อีกฝ่ายมีปัญหาความลักลั่นเหลื่อมซ้อนระหว่างการเคลื่อนไหวการเมืองภาคประชาชนเชิงปฏิรูปกับการเมืองวัฒนธรรมเชิงปฏิวัติของตน

ความยุ่งยากลำบากคือสังคมไทยไม่เคยประสบความขัดแย้งแบบนี้มาก่อน ต่างฝ่ายต่างก็ได้แต่ด้นไปตามหน้างานจากความจัดเจนและบทเรียนอันมีข้อจำกัดของตัว ซึ่งอาจใช้ได้ อาจใช้ไม่ได้ อาจนำไปสู่ความได้เปรียบและชัยชนะ หรือนำไปสู่ความเสียเปรียบและเพลี่ยงพล้ำ โดยที่หาทางสรุปบทเรียนจากความไม่รู้ของตนให้ได้ดีที่สุด.