บูรณะ'ต้นพระศรีมหาโพธิ์' สู่เจดีย์ที่มีชีวิต

ต้นพระศรีมหาโพธิ์ได้ชื่อว่าเป็นต้นไม้ที่มีความสำคัญและศักดิ์สิทธิ์ที่สุดของชาวพุทธ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 แห่งราชวงศ์จักรี ได้พันธุ์พระศรีมหาโพธิ์ เมืองอนุราธบุรี ลังกา  ทรงโปรดเกล้าฯ ให้นำไปปลูกไว้ ณ วัดสระเกศฯ   ถือเป็นต้นโพธิ์ลังกาพันธุ์พระศรีมหาโพธิ์ที่สำคัญต้นเดียวกันกับต้นที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้    อยู่บนผืนแผ่นดินไทยที่ยังคงยืนต้นอยู่ในปัจจุบันนี้ อันเนื่องจากวัดและพุทธศาสนิกชนทำนุบำรุงรักษาดูแลเอาใจใส่อย่างดี

พระราชกิจจาภรณ์ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร กล่าวว่า วัดสระเกศฯ จะจัดกิจกรรมฟื้นฟูต้นพระศรีมหาโพธิ์ สมัยรัชกาลที่ 2 เนื่องในวันมาฆบูชา วันที่ 3 มี.ค. 2569  ณ ลานโพธิ์ลังกา วัดสระเกศฯ โดยในช่วงเช้าเวลา 07.00 น. จะมีพิธีตักบาตรที่ลานโพธิ์ลังกา พร้อมทั้งเปิดลานโพธิ์ลังกาให้ประชาชนได้มาสวดมนต์ นั่งสมาธิ และเวียนเทียนรอบต้นโพธิ์ลังกาได้ตลอดทั้งวัน นอกจากนั้น พบกับนิทรรศการความเป็นมาของต้นโพธิ์ลังกาพันธุ์พระศรีมหาโพธิ์ มาเรียนรู้ลักษณะใบของโพธิ์ลังกา ซึ่งจะมีความแตกต่างจากโพขี้นกหรือโพท้องถิ่น จากนั้นเวลา 19.00 น. จะมีพิธีเวียนเทียนขึ้นไปสักการะพระบรมสารีริกธาตุบนองค์พระเจดีย์บรมบรรพต ภูเขาทอง ต่อมาเวลา 20.00 น. แสดงธรรมกัณฑ์พิเศษ ประกอบ แสง สี เสียง บอกเล่าเรื่องราวประวัติศาสตร์ของต้นพระศรีมหาโพธิ์ผ่านการเดินทางอันยาวนานนับพันปีกว่าจะถึงแผ่นดินสยามในรัชสมัยรัชกาลที่ 2 และเจริญงอกงามเติบโตอยู่บนผืนแผ่นดินไทยต่อมาอีกร่วม 200 ปี

“ ต้นโพธิ์ลังกาพันธุ์พระศรีมหาโพธิ์เก่าแก่ถูกคุกคามโดยโพขี้นก ทั้งยังถูกเบียดเบียนจากเห็ดราจึงแคระแกร็นอ่อนล้าลง จึงจัดกิจกรรมในเทศกาลมาฆบูชาเชิญชวนพุทธศาสนิกชนมาร่วมแรงร่วมใจกันในการบูรณะฟื้นฟูต้นพระศรีมหาโพธิ์ให้กลับมาเป็นพระมหาเจดีย์ที่มีชีวิต แผ่กิ่งก้านสาขาเจริญงอกงาม ทำหน้าที่สืบต่ออายุพระพุทธศาสนาแทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าสืบไป “ พระราชกิจจาภรณ์ กล่าว

สำหรับประวัติต้นพระศรีมหาโพธิ์ ซึ่งเป็นสถานที่พระพุทธเจ้า ประทับนั่งตรัสรู้จึงเป็น “บริโภคเจดีย์” เป็นเจดีย์มีชีวิตที่เป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้า ต้นพระศรีมหาโพธิ์เกิดวันเดียวกันกับวันที่พระมหาโพธิสัตว์ประสูติ หยั่งรากลงดิน เจริญงอกงามเติบโต แผ่กิ่งก้านสาขาอยู่ท่ามกลางผืนป่าอันเงียบสงบ รอการมาของพระมหาบุรุษผู้เป็นสหชาติ

เมื่อพระมหาบุรุษเสด็จออกผนวชเพื่อแสวงหาโมกขธรรม ขณะมีอายุ 29 ปี และตรัสรู้ที่โคนต้นพระศรีมหาโพธิ์ในอีก 6 ปีถัดมา ขณะตรัสรู้พระพุทธองค์มีพระชนมายุ 35 ปี ขณะนั้นต้นพระศรีมหาโพธิ์ก็เติบโตเต็มที่มีอายุได้ 35 ปี และเมื่อพระพุทธเจ้าปรินิพพานด้วยพระชนมายุ 80 ปี ต้นพระศรีมหาโพธิ์ก็มีอายุ 80 ปี เท่ากับอายุของพระพุทธเจ้า แม้พระพุทธเจ้าจะปรินิพพานไปแล้ว แต่ต้นพระศรีมหาโพธิ์ยังคงมีชีวิตทำหน้าที่สืบต่ออายุพระพุทธศาสนาผ่านกาลเวลาอยู่ต่อมานับพันปี เสมือนหนึ่งพระพุทธองค์ยังทรงพระชนม์อยู่

ใน พ.ศ. 236 พระเจ้าอโศกมหาราช โปรดให้พระสังฆมิตตาเถรี อัญเชิญกิ่งด้านขวาของพระศรีมหาโพธิ์ จากพุทธคยาเดินทางโดยเรือไปเกาะลังกา พระเจ้าเทวานัมปิยติสสะ กษัตริย์แห่งลังกา เสด็จลงน้ำถึงพระอุระไปรอรับหน่อพระศรีมหาโพธิ์ด้วยพระองค์เอง ขณะนั้นต้นพระศรีมหาโพธิ์มีอายุได้ 316 ปี

ต่อมา พ.ศ. 2357  พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 โปรดให้เลือกพระภิกษุผู้ชอบเที่ยวธุดงค์ ได้พระอาจารย์ดีกับพระอาจารย์เทพจากสำนักวัดสระเกศเป็นหัวหน้าสมณทูตออกไปสืบพระศาสนาที่ลังกา พร้อมด้วยคณะสงฆ์รวม 8 รูป พระอาจารย์ดีกับพระอาจารย์เทพไปอยู่เป็นเวลา 3 ปี ครั้นกลับมาได้นำหน่อต้นโพธิ์ลังกา พันธุ์พระศรีมหาโพธิ์ เมืองอนุราธบุรีมาถวายรัชกาลที่ 2 จำนวน 3 ต้น และพ.ศ. 2361 ทรงโปรดฯ ให้ปลูกไว้ที่วัดสระเกศ 1 ต้น อยู่ที่ลานโพธิ์หน้าพระอุโบสถ ปรากฏอยู่จนทุกวันนี้ และตั้งแต่ พ.ศ.  2361 อันเป็นปีที่หน่อโพธิ์ลังกาพันธุ์พระศรีมหาโพธิ์ ถูกปลูกลงบนผืนแผ่นดินไทย จนถึงปัจจุบัน นับโดยปีได้ 208 ปี

ในบรรดาสหชาติทั้ง 7 ที่เกิดวันเดียวกันกับพระพุทธเจ้านั้น ต้นพระศรีมหาโพธิ์ คือ สิ่งมีชีวิตเพียงหนึ่งเดียวที่อยู่ทันพระพุทธเจ้าและมีชีวิตอยู่มาจนถึงปัจจุบัน พุทธศาสนิกชนควรภูมิใจว่า คนไทยมีต้นพระศรีมหาโพธิ์ต้นเดียวกันกับต้นที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้อยู่บนผืนแผ่นดินไทย มาฆบูชานี้มาร่วมกันบูรณะต้นพระศรีมหาโพธิ์ วัดสระเกศ