ทำไมบางคนถึงดึงดูดยุง? เริ่มมีเบาะแสปรากฏขึ้นแล้ว

เคยรู้สึกไหมว่ายุงกัดคุณทั้งๆ ที่คนอื่นไม่เป็นอะไรเลย? ตอนนี้นักวิทยาศาสตร์กำลังมีความก้าวหน้าในการถอดรหัสส่วนผสมทางเคมีที่ซับซ้อน ซึ่งทำให้บางคนดึงดูดยุงที่เป็นพาหะนำโรคเหล่านี้ได้มากกว่าคนอื่น

“ไม่ใช่เรื่องเข้าใจผิด ยุงชอบเข้าหาคนบางคนมากกว่าคนอื่น” เฟรเดอริก ซิมาร์ด จากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาของฝรั่งเศสกล่าวกับสำนักข่าวเอเอฟพี

“แต่เราไม่ได้เป็นแม่เหล็กตลอดเวลาหรอกนะ” นักกีฏวิทยาทางการแพทย์กล่าวเสริม

ปัจจัยทางประสาทสัมผัสหลายอย่างสามารถทำให้ยุงเลือกกัดมนุษย์คนหนึ่งมากกว่าอีกคนหนึ่ง โดยหลักๆ แล้วคือกลิ่นและความร้อนที่ร่างกายเราปล่อยออกมา รวมถึงก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เราหายใจออกมา

ยุงตัวเมีย ซึ่งเป็นยุงชนิดเดียวที่กัด จะตรวจจับสัญญาณเหล่านี้ด้วยตัวรับสัญญาณที่ปรับแต่งมาอย่างละเอียด จากนั้นจึงเลือกเป้าหมายตามนั้น

“เรารู้กันมานานกว่า 100 ปีแล้วว่ายุงถูกดึงดูดด้วยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เราหายใจออกมา ซึ่งเป็นสัญญาณแรกที่กระตุ้นพฤติกรรมของพวกมัน” เมื่ออยู่ห่างออกไปหลายสิบเมตร นักวิทยาศาสตร์ชาวสวีเดน ริคาร์ด อิกเนลล์ กล่าวกับสำนักข่าวเอเอฟพี

ผู้เขียนหลักของการศึกษาล่าสุดในเรื่องนี้กล่าวว่า “ภายในระยะประมาณ 10 เมตร ยุงจะเริ่มตรวจจับกลิ่นของเราได้ และเมื่อรวมกับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์” จะยิ่งดึงดูดพวกมันเข้ามามากขึ้น

เมื่อเข้าใกล้กันมากขึ้น อุณหภูมิร่างกายและความชื้นจะยิ่งทำให้มนุษย์บางคนดูน่าดึงดูดใจยิ่งขึ้น

กรุ๊ปเลือดไม่สำคัญ

อย่างไรก็ตาม ทฤษฎีที่เป็นที่นิยมบางทฤษฎีในเรื่องนี้กลับไม่มีมูลความจริง

ซิมาร์ดกล่าวว่า “แนวคิดที่ว่ายุงชอบเลือดกรุ๊ปใดกรุ๊ปหนึ่งเป็นพิเศษนั้น ไม่มีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์”

“มีการศึกษาวิจัยบางชิ้น แต่มีผู้เข้าร่วมวิจัยน้อยมาก” เขากล่าว “และมันไม่ได้เกี่ยวข้องกับสีผิว สีตา หรือสีผมด้วย” เขากล่าวเสริม

ในทางกลับกัน กลิ่นมีความสำคัญอย่างยิ่ง

“สารละลายของโมเลกุลที่ผลิตโดยจุลินทรีย์ในร่างกายของเรานั้น ดึงดูดใจยุงได้ไม่มากก็น้อย” ซิมาร์ดอธิบาย

จากการวิจัยพบว่า มนุษย์ปล่อยสารประกอบที่มีกลิ่นออกมาประมาณ 300 ถึง 1,000 ชนิด แต่เหล่านักวิทยาศาสตร์เพิ่งเริ่มทำความเข้าใจว่าสารชนิดใดบ้างที่ดึงดูดยุง

ในการศึกษาล่าสุดของ Ignell นักวิจัยได้ปล่อยยุงลาย Aedes aegypti ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีว่าเป็นพาหะนำโรคไข้เหลืองและไข้เลือดออก ให้กับผู้หญิง 42 คนในห้องทดลอง เพื่อดูว่าพวกเธอชอบยุงชนิดไหนมากกว่ากัน

อิกเนลล์กล่าวว่า “เราได้แสดงให้เห็นว่ายุงใช้สารประกอบที่มีกลิ่นหลายชนิดผสมกัน (เราได้ระบุสารประกอบที่มีกลิ่น 27 ชนิดที่ยุงสามารถตรวจจับได้ จากทั้งหมด 1,000 ชนิด) เพื่อดึงดูดให้พวกมันเข้ามาหาเรา”

ผู้หญิงที่ยุงชอบกัดมากที่สุด ซึ่งรวมถึงหญิงตั้งครรภ์ในไตรมาสที่สองนั้น ผลิตสารประกอบชนิดหนึ่งในปริมาณมาก ซึ่งเกิดจากการสลายตัวของน้ำมันซีบัมบนผิวหนัง

อิกเนลล์เน้นย้ำว่า แม้แต่การเพิ่มปริมาณสารประกอบนี้เพียงเล็กน้อย ซึ่งเรียกว่า “1-octen-3-ol” หรือแอลกอฮอล์จากเห็ด ก็สามารถสร้างความแตกต่างได้นั้น ถือเป็นเรื่องที่น่าประหลาดใจ

เขากล่าวเสริมว่า “ยุงเป็นสิ่งมีชีวิตที่น่าทึ่ง”

เบียร์ทำให้คุณดูมีเสน่ห์

จากการศึกษาหลายชิ้นพบว่า การดื่มเบียร์ยังเชื่อมโยงกับการดึงดูดยุงด้วย เนื่องจากเบียร์ทำให้ร่างกายมีอุณหภูมิสูงขึ้น เพิ่มปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่หายใจออกมา และทำให้กลิ่นตัวเปลี่ยนไป

ในการวิจัยแบบมาตรฐานที่ดำเนินการในประเทศบูร์กินาฟาโซ อาสาสมัครผู้กล้าหาญบางคนดื่มเบียร์ จากนั้นอีกหลายวันต่อมาจึงดื่มน้ำ เพื่อดูว่ายุงชอบอะไรมากกว่ากัน

ยุงอะโนเฟลส์ ซึ่งเป็นพาหะนำโรคมาลาเรีย ถูกดึงดูดด้วยกลิ่นของนักดื่มเบียร์มากกว่า

ในการศึกษาเมื่อปี 2023 ที่ประเทศเนเธอร์แลนด์ อาสาสมัคร 465 คนได้สอดแขนเข้าไปในกรงที่เต็มไปด้วยยุงอะโนเฟลส์เพศเมีย

อาสาสมัครที่ดื่มเบียร์ในช่วง 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา มีโอกาสถูกยุงกัดมากกว่าปกติถึง 1.35 เท่า

การค้นหาสาเหตุที่ยุงชอบกัดคนบางกลุ่มกลายเป็นประเด็นสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากภาวะโลกร้อนทำให้พื้นที่ที่ยุงออกหากินขยายวงกว้างขึ้น

ตัวอย่างเช่น ยุงลายเสือ ซึ่งเป็นพาหะของไวรัสชิคุนกุนยา กำลังแพร่กระจายไปยังพื้นที่ใหม่ๆ ปีที่แล้ว ไวรัสชิคุนกุนยาแพร่ระบาดไปไกลถึงแคว้นอัลซาสของฝรั่งเศสเป็นครั้งแรก

“ความเสี่ยงนี้ส่งผลกระทบต่อผู้คนมากขึ้นเรื่อยๆ” ซิมาร์ดกล่าว

แล้วคุณจะทำอย่างไรเพื่อหลีกเลี่ยงการถูกแมลงกัด?

ซิมาร์ดแนะนำให้ลองสวมเสื้อผ้าหลวมๆ ที่ปกปิดผิวหนัง สวมมุ้งกันยุง และใช้ยาไล่แมลง

เขากล่าวเสริมว่า “พยายามทานอาหารเบาๆ และลดการดื่มแอลกอฮอล์ลง”.