ทำไมข้อตกลงหยุดยิงในฉนวนกาซา ถึงไม่เกิดขึ้นเสียที !

ยานพาหนะของกองทัพอิสราเอลแล่นเข้ามาในพื้นที่ใกล้ชายแดนทางใต้ของอิสราเอลกับฉนวนกาซา เมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม 2024 ท่ามกลางความขัดแย้งที่ดำเนินอยู่ระหว่างอิสราเอลและกลุ่มติดอาวุธฮามาสปาเลสไตน์ (Photo by JACK GUEZ / AFP)

ผู้ไกล่เกลี่ยทั้งกาตาร์และอียิปต์กำลังโน้มน้าวอิสราเอลและกลุ่มฮามาสให้เจรจาแผนการยุติสงคราม ซึ่งทำให้มีผู้เสียชีวิตไปแล้วหลายหมื่นคน

ประธานาธิบดี โจ ไบเดน ของสหรัฐฯ กล่าวสรุปเป็นครั้งแรกเมื่อปลายเดือนพฤษภาคมถึงสิ่งที่เขาเรียกว่าเป็นความคิดริเริ่มของอิสราเอลสำหรับข้อตกลงพักรบและปล่อยตัวตัวประกัน

ขณะนี้บรรดาผู้ไกล่เกลี่ยกำลังพัวพันในการติดต่อทางลับกับทั้งสองฝ่าย ซึ่งต่างโทษกันไปมาว่าอีกฝ่ายทำตัวเป็นอุปสรรคในข้อตกลง

หลังจากล้มเหลวในความพยายามยุติสงคราม เสียงโห่ร้องของนานาชาติให้ทั้งสองฝ่ายหยุดยิงก็เพิ่มมากขึ้น

นับตั้งแต่การโจมตีของกลุ่มฮามาสเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม พื้นที่ส่วนใหญ่ในฉนวนกาซาก็กลายเป็นซากปรักหักพัง และผู้คน 2.4 ล้านคนรอดชีวิตมาได้จากการส่งมอบความช่วยเหลือเป็นระยะๆ ขณะที่สหประชาชาติกล่าวว่าเด็ก ๆ กำลังจะตายด้วยความอดอยาก

นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอลกล่าวว่า ไม่มีอะไรจะหยุดภารกิจกำจัดกลุ่มฮามาสและส่งคืนตัวประกันได้ แต่เขากลับต้องเผชิญกับการต่อต้านจากฝ่ายค้านภายในประเทศ เช่นเดียวกับแรงกดดันจากต่างประเทศ ซึ่งรวมถึงสหรัฐฯ ซึ่งเป็นพันธมิตรหลักของเขาด้วย

ในขณะเดียวกัน กลุ่มฮามาสก็ได้รับความสูญเสียอย่างหนักนับตั้งแต่การโจมตีอิสราเอลเมื่อวันที่ 7 ตุลาคมซึ่งส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 1,195 ราย แม้จะจับตัวประกันมาได้ 251 คน และปล่อยไปแล้วบางส่วนโดย 116 คนยังคงอยู่ในฉนวนกาซา แต่การตอบโต้ทางทหารของอิสราเอลได้ทำลายชีวิตผู้คนในฉนวนกาซาไปแล้วอย่างน้อย 38,243 ราย ขณะที่ผู้คนที่เหลือกำลังใช้ชีวิตอย่างยากลำบาก

ผู้นำสหรัฐกล่าวว่า อิสราเอลกำลังเสนอแผนงาน 3 ระยะเพื่อการหยุดยิงที่ยั่งยืน ตลอดจนการปล่อยตัวตัวประกันทั้งหมด

โดยระยะที่ 1 หรือระยะ 6 สัปดาห์แรก จะมีการหยุดยิงโดยสมบูรณ์, การถอนกำลังอิสราเอลออกจากพื้นที่ที่มีประชากรอาศัยอยู่ทุกแห่งในฉนวนกาซา, การปล่อยตัวตัวประกันจำนวนหนึ่ง รวมทั้งผู้หญิง คนชรา และผู้บาดเจ็บ เพื่อแลกกับการปล่อยตัวนักโทษชาวปาเลสไตน์หลายร้อยคน

ในระยะที่ 2 หากทั้งสองฝ่ายตกลงกันได้ พวกเขาจะเข้าสู่การเจรจายุติความเป็นปรปักษ์อย่างถาวร ซึ่งจะรวมถึงการปล่อยตัวตัวประกันที่มีชีวิตทั้งหมด และกองกำลังอิสราเอลจะถอนตัวออกจากฉนวนกาซา

ในระยะที่ 3 จะเป็นการทำงานร่วมกันของหลายฝ่ายเพื่อให้เกิดแผนฟื้นฟูฉนวนกาซาครั้งใหญ่ รวมไปถึงการส่งศพตัวประกันที่เสียชีวิตกลับสู่มาตุภูมิ ซึ่งในระยะนี้สหรัฐอเมริกาสัญญาว่าจะมีส่วนร่วม เช่นเดียวกับกลุ่มประเทศอ่าวเปอร์เซีย

เจตนาสำคัญของบรรดาผู้ไกล่เกลี่ยนั้น ต้องการมุ่งเน้นไปที่การยุติสงครามอย่างถาวร, การแลกเปลี่ยนตัวประกัน และการให้ความช่วยเหลือผู้คนในฉนวนกาซา

เจ้าหน้าที่ทางการทูตระหว่างประเทศหลายคนไม่คาดหวังว่าข้อตกลงหยุดยิงจะสำเร็จได้ง่าย แค่เห็นคู่ขัดแย้งยอมเปิดเส้นทางการเจรจาก็ถือเป็นสัญญาณที่ดีแล้ว แม้ในทางปฏิบัติจะยังยิงตอบโต้กันไปมาอยู่ก็ตาม

"เมื่อคำนึงถึงความเกลียดชังและความไม่ไว้วางใจระหว่างทั้งสองฝ่าย ความท้าทายที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคือการทำให้พวกเขาเข้าสู่การเจรจา" นักการทูตคนหนึ่งกล่าวไว้

ทำเนียบขาวส่งมือดีอย่างวิลเลียม เบิร์นส์ ผู้อำนวยการสำนักข่าวกรองกลางของสหรัฐฯ หรือซีไอเอ เข้าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเจรจา ซึ่งเขาได้ไปเยือนทั้งอียิปต์และกาตาร์มาแล้ว

สำหรับผลเบื้องต้นของการเจรจาเท่าที่ได้รับข้อมูลมา ผู้นำอิสราเอลยังคงรักษาข้อเรียกร้องที่ยากลำบาก และสนใจเพียงการบรรลุวัตถุประสงค์ทั้งหมดของตนเอง นั่นคือการกำจัดกลุ่มฮามาสให้สิ้นซาก

เงื่อนไขอื่นๆที่อิสราเอลจะยอมรับคือ ต้องมีการรับประกันว่าจะไม่มีการลักลอบขนอาวุธจากอียิปต์ไปยังกลุ่มฮามาส และจะไม่มีการส่งผู้ก่อการร้ายติดอาวุธหลายพันคนกลับไปยังฉนวนกาซาตอนเหนือ

ขณะที่กลุ่มฮามาสซึ่งต้องการให้อิสราเอลถอนกำลังทหารทั้งหมด แต่ผ่อนคลายข้อเรียกร้องเหลือเพียงแค่ให้อิสราเอลหยุดยิงถาวร ทว่าเงื่อนไขของเนทันยาฮูทำให้กลุ่มฮามาสยิ่งไม่พอใจและกล่าวหาว่าอิสราเอลเป็นฝ่ายยึกยัก

อิสมาอิล ฮานีเยห์ ผู้นำทางการเมืองของกลุ่มฮามาส เตือนว่าการโจมตีล่าสุดของอิสราเอลในกาซาซิตี้และราฟาห์ เสี่ยงต่อการสิ้นสุดของกระบวนการเจรจา

หากสงครามเนิ่นนานต่อไป ทั้งสองฝ่ายมีเรื่องต้องสูญเสียมากมาย ทำให้ผู้นำสหรัฐเตือนพันธมิตรของเขาว่า "สงครามที่มุ่งแสวงหาชัยชนะแต่เพียงฝ่ายเดียวจะมีแต่ทำให้อิสราเอลและฉนวนกาซาต้องพังทลาย, เปลืองทรัพยากรทางเศรษฐกิจ, การทหาร และชีวิตมนุษย์ และยิ่งทำให้อิสราเอลโดดเดี่ยวในโลกนี้มากขึ้นไปอีก"

ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญตะวันออกกลางจากกลุ่มคลังสมองของสภาแอตแลนติกกล่าวว่า อิสราเอลจะไม่สามารถกวาดล้างกลุ่มฮามาสได้ เพราะกลุ่มดังกล่าวต่อสู้เพื่อการดำรงอยู่ของตัวเอง พวกเขาแค่ต้องการมีชีวิตอยู่ต่อ ไม่ได้ทำสงครามเพื่อเอาชนะทางการเมืองหรือยึดดินแดน.