ประชาชนหลายร้อยคนทั่วประเทศญี่ปุ่นได้ยื่นฟ้องรัฐบาลกลาง เพื่อเรียกร้องค่าเสียหายจากการไม่ดำเนินการแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ภายนอกอาคารศาลฎีกาของญี่ปุ่น ซึ่งเป็นศาลสูงสุดของประเทศ ตั้งอยู่ในเขตชิโยดะ ใจกลางกรุงโตเกียว (Photo by Richard A. Brooks / AFP)
เอเอฟพีรายงาน เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 18 ธันวาคม 2568 กล่าวว่าประชาชนหลายร้อยคนทั่วประเทศญี่ปุ่นได้ยื่นฟ้องรัฐบาลโตเกียว เพื่อเรียกร้องค่าเสียหายจากการไม่ดำเนินการแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งถือเป็นการขัดต่อรัฐธรรมนูญ
การฟ้องร้องครั้งแรกของประเทศในลักษณะนี้เปิดเผยการวิพากษ์วิจารณ์การต่อสู้กับวิกฤตสภาพภูมิอากาศของญี่ปุ่นว่า "ไม่เพียงพออย่างยิ่ง" โดยระบุว่าเป็นการคุกคามสุขภาพและการดำรงชีวิตของผู้ฟ้องร้องประมาณ 450 คน
"เราเพิ่งยื่นคำร้องและหลักฐานต่อศาล และคดีของเราได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการแล้ว" อากิฮิโร ชิมะ ทนายความหลักของฝั่งประชาชนกล่าวกับเอเอฟพี
คิอิจิ อากิยามะ ผู้ฟ้องร้องคนหนึ่งซึ่งเป็นคนงานก่อสร้างกล่าวว่า ความร้อนที่รุนแรงทำให้ทีมงานของเขาต้องทำงานช้าลง, ส่งผลให้ธุรกิจของเขาเสียหายอย่างมาก
"นอกจากนี้ยังมีกรณีที่ผู้คนล้มลงกลางคัน หรือเสียชีวิตหลังจากกลับบ้าน" ชายวัย 57 ปีกล่าว
มาซาโกะ อิชิฮาระ ผู้ช่วยศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยเกียวโต ซึ่งติดตามคดีนี้กล่าวว่า ในอดีตเคยมีการฟ้องร้องคดีที่เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศ 5 คดีต่อศาลญี่ปุ่น รวมถึงคดีโรงไฟฟ้าถ่านหินด้วย
แต่ครั้งนี้ถือเป็นครั้งแรกที่มีการเรียกร้องค่าชดเชยจากรัฐบาลเกี่ยวกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ข้อสรุปของคำฟ้องซึ่งสำนักข่าวเอเอฟพีได้รับมาก่อนการยื่นฟ้อง ระบุว่า "มาตรการรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของจำเลยนั้นไม่เพียงพออย่างยิ่ง และส่งผลให้สิทธิของผู้ฟ้องร้องในการใช้ชีวิตอย่างสงบสุขและการมีสภาพอากาศที่คงที่ถูกละเมิด"
ปีนี้ ญี่ปุ่นเผชิญกับฤดูร้อนที่ร้อนที่สุดนับตั้งแต่เริ่มบันทึกสถิติในปี 1898 และผู้ฟ้องร้องโต้แย้งว่าคลื่นความร้อนดังกล่าวทำให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจ, ทำลายพืชผล และทำให้หลายคนเสี่ยงต่อการเป็นลมแดด
มีการดำเนินการทางกฎหมายในลักษณะเดียวกันทั่วโลก รวมถึงในเกาหลีใต้ ซึ่งนักกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อมรุ่นเยาว์ได้รับชัยชนะเป็นคดีแรกในเอเชีย
เมื่อปีที่แล้ว ศาลเกาหลีใต้ตัดสินว่าเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศส่วนใหญ่ของประเทศนั้นขัดต่อรัฐธรรมนูญ ในเยอรมนี ศาลก็ตัดสินว่าเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศไม่เพียงพอและขัดต่อรัฐธรรมนูญในปี 2021 เช่นกัน
สำหรับคดีในญี่ปุ่นมีการเรียกร้องค่าเสียหาย 1,000 เยน ต่อโจทก์หนึ่งราย
ทนายความกล่าวว่า โจทก์ต้องการเน้นที่ "ประเด็นความรับผิดชอบของประเทศ" มากกว่าเรื่องเงินชดเชย
นักวิชาการกล่าวว่า คดีของญี่ปุ่นมีความกล้าหาญกว่าคดีฟ้องร้องก่อนหน้านี้ในประเทศ เนื่องจากพยายามที่จะให้รัฐรับผิดชอบต่อการไม่ดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศโดยตรง และถึงแม้โอกาสที่จะชนะคดีนั้นมีน้อย แต่ถ้าจุดประสงค์คือการสร้างความตระหนักรู้ให้แก่สาธารณชน ก็อาจจะประสบความสำเร็จได้ เพราะข้อความที่เข้าถึงได้ง่าย
โจทก์อีกรายหนึ่ง ซึ่งบอกเพียงนามสกุลว่า ไซโตะ ได้รับแรงกระตุ้นให้ดำเนินการทางกฎหมายเนื่องจากความกังวลเกี่ยวกับลูกชายวัย 6 ขวบของเธอ
เธอกล่าวว่า อุณหภูมิที่สูงเป็นประวัติการณ์เมื่อเร็วๆ นี้ ทำให้ลูกชายของเธอไม่มีโอกาสได้เล่นกลางแจ้ง เนื่องจากสระว่ายน้ำสาธารณะบางแห่งถูกประกาศห้ามเข้าใช้เนื่องจากมีคำเตือนเรื่องโรคลมแดด
"ไม่เฉพาะในสระว่ายน้ำเท่านั้น แต่การเล่นกลางแจ้งโดยทั่วไปก็เริ่มยากขึ้นในฤดูร้อน, อุปกรณ์ในสนามเด็กเล่นร้อนจัด และนั่นทำให้ดิฉันกังวลมาก" เธอกล่าวกับเอเอฟพี
การฟ้องร้องครั้งนี้ได้วิพากษ์วิจารณ์เป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกครั้งล่าสุดของญี่ปุ่นว่าไม่สอดคล้องกับเป้าหมายของข้อตกลงปารีสในการจำกัดภาวะโลกร้อนไว้ที่ 1.5 องศาเซลเซียสจากระดับก่อนยุคอุตสาหกรรม
เป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของญี่ปุ่นตั้งเป้าที่จะลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก 60% ภายในปี 2035 และ 73% ภายในปี 2040 เมื่อเทียบกับระดับปี 2013
"แต่เป้าหมายเหล่านี้ต่ำกว่าเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลกอย่างมากตามที่ระบุไว้ในรายงานการประเมินล่าสุดของคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งสหประชาชาติ (IPCC) และปัญหาคือไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย"
"การละเว้นทางกฎหมายนี้เองจึงขัดต่อรัฐธรรมนูญอย่างชัดเจน" บทสรุปของการฟ้องร้องระบุ.
