วิกฤตรัฐคอมมิวนิสต์ ทายาทตระกูล ‘คาสโตร’ กำลังรอโอกาสอยู่ในคิวบา

ปฏิบัติการของสหรัฐฯ ต่อผู้นำเวเนซุเอลา นิโกลัส มาดูโร ส่งผลกระทบต่อคิวบาด้วย เกาะในทะเลแคริบเบียนแห่งนี้กำลังเผชิญกับวิกฤตเศรษฐกิจอย่างรุนแรงนับตั้งแต่นั้นมา และเวลานี้ ชื่อของตระกูลที่คุ้นเคยอาจกลับมามีบทบาทอีกครั้ง

คิวบากำลังเผชิญกับวิกฤตเศรษฐกิจที่เลวร้ายที่สุดครั้งหนึ่งนับตั้งแต่การปฏิวัติปี 1959 ปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ ในเวเนซุเอลาซึ่งเป็นพันธมิตรกัน ยิ่งทำให้สถานการณ์ในคิวบาเลวร้ายลงไปอีก คิวบาได้รับผลประโยชน์จากน้ำมันราคาถูกจากแผ่นดินใหญ่ อาจกล่าวได้ว่าคิวบาพึ่งพาน้ำมันจากแผ่นดินใหญ่เป็นอย่างมาก ทว่านับตั้งแต่เดือนธันวาคมเป็นต้นมากลับไม่มีน้ำมันไหลเข้ามาเลย

สถานการณ์ในประเทศแถบทะเลแคริบเบียนที่ปกครองโดยระบอบคอมมิวนิสต์กำลังตึงเครียด ในวิกฤตนี้ดูเหมือนว่าชื่อตระกูลหนึ่งกำลังจะกลับมามีความสำคัญอีกครั้ง นั่นคือตระกูล ‘คาสโตร‘ ฟิเดล คาสโตรเคยเป็นผู้นำการปฏิวัติคิวบาในปี 1959 ต่อมาเขาดำรงตำแหน่งประมุขแห่งรัฐและหัวหน้ารัฐบาลเป็นเวลานานหลายทศวรรษ และเมื่อไม่นานมานี้ ราอูล กิแยร์โม โรดริเกซ คาสโตร-หลานชายของราอูล คาสโตร ซึ่งเป็นน้องชายของผู้นำการปฏิวัติ ได้ก้าวขึ้นมาเป็นจุดสนใจ

รายงานของสื่อสหรัฐฯ ระบุว่า โรดริเกซ คาสโตรปรากฏตัวเคียงข้างประธานาธิบดีมิเกล ดิอาซ-กาเนล ของคิวบา ในงานสาธารณะสองงานเมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา เหตุการณ์นี้ทำให้เกิดคำถามว่า ทายาทตระกูลคาสโตรผู้นี้อาจมีบทบาทอย่างไรในการถ่ายโอนอำนาจที่สหรัฐฯ กำลังต้องการหรือไม่

ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์เคยประกาศว่า หลังจากที่จับกุมประธานาธิบดีนิโกลัส มาดูโร และยุติสงครามกับอิหร่านแล้ว คิวบาจะเป็นเป้าหมายถัดไปของเขา ทรัมป์กล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่ามาหลายสัปดาห์แล้วว่า ประเทศในแถบแคริบเบียนแห่งนี้กำลังใกล้ล่มสลาย และ “การเจรจา” เกี่ยวกับอนาคตของประเทศกำลังดำเนินอยู่ นี่อาจเป็นผลมาจากหลักการของทรัมป์ที่ว่า สหรัฐฯ ต้องรักษาอำนาจควบคุมเหนือสิ่งที่เรียกว่า “ซีกโลกตะวันตก” ซึ่งไม่เพียงแต่กรีนแลนด์และเวเนซุเอลาเท่านั้น แต่ยังรวมถึงเกาะในแถบแคริบเบียนแห่งนี้ด้วย

การปรากฏตัวของโรดริเกซ คาสโตรในการประชุมคณะรัฐมนตรีและการแถลงข่าวกำลังสร้างความฮือฮา ส่วนหนึ่งเป็นเพราะสื่อสหรัฐฯ รายงานเมื่อสัปดาห์ที่แล้วเกี่ยวกับการเจรจาระหว่างคาสโตรและวอชิงตัน ที่ปรึกษาของรัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ-มาร์โก รูบิโอ ได้พบกับโรดริเกซ คาสโตรเมื่อปลายเดือนกุมภาพันธ์ นอกรอบการประชุมสุดยอดที่เซนต์คิตส์และเนวิส ที่จริงแล้วเขาถือเป็นองครักษ์และคนสนิทที่สุดของราอูล คาสโตร-ปู่ของเขา ซึ่งเป็นผู้นำคนสำคัญที่เหลืออยู่จากยุคของกองกำลังกองโจร

ความสัมพันธ์ระหว่างฮาวานาและวอชิงตันตึงเครียดมาตั้งแต่การปฏิวัติภายใต้การนำของฟิเดล คาสโตรในปี 1959 ยังไม่แน่ชัดว่าความสัมพันธ์นี้จะเปลี่ยนแปลงไปอย่างถาวรหรือไม่ แต่ที่แน่ ๆ คิวบายืนยันว่ากำลังมีการเจรจา ประธานาธิบดีมิเกล ดิอาซ-กาเนล กล่าวว่า การเจรจาอยู่ระหว่างดำเนินการ “เพื่อหาทางออกที่เป็นไปได้สำหรับความขัดแย้งทวิภาคีที่มีอยู่ระหว่างสองประเทศ” เขากล่าวเสริมด้วยว่า การแลกเปลี่ยนกับวอชิงตันได้รับการอำนวยความสะดวกโดย “ผู้มีบทบาทในระดับนานาชาติ” แต่ไม่ได้ให้รายละเอียดเพิ่มเติม

เนื่องจากแรงกดดันต่อฮาวานากำลังเพิ่มสูงขึ้น ไม่เพียงจากทรัมป์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงจากภายในประเทศด้วย เมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมาสื่อต่าง ๆ พากันรายงานเกี่ยวกับการประท้วงอย่างรุนแรง โดยมีรายงานว่าผู้ประท้วงบุกทำลายสำนักงานของพรรคคอมมิวนิสต์ในเมืองโมรอน ทางตะวันออกของเมืองหลวงฮาวานา วิดีโอที่เผยแพร่ทางออนไลน์แสดงให้เห็นผู้ประท้วงบุกเข้าไปในสำนักงานพรรคในเมืองโมรอนในเวลากลางคืน ลากเอาเอกสาร คอมพิวเตอร์ และเฟอร์นิเจอร์ออกมาบนถนนแล้วจุดไฟเผา

“เราเข้าใจได้ถึงความไม่พอใจของประชาชนต่อปัญหาไฟฟ้าดับที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง” ดิอาซ-กาเนลแถลง “แต่สิ่งที่ไม่อาจเข้าใจหรือหาเหตุผลมาอธิบายได้คือ ความรุนแรง” เขากล่าวเสริม โดยอ้างถึงเหตุจลาจลในเมืองโมรอน ตั้งแต่ปลายปีที่แล้วมีไฟฟ้าดับทั่วประเทศหลายครั้ง บางครั้งกินเวลานานหลายวัน ประชาชนต้องเผชิญกับไฟฟ้าดับเป็นช่วงสั้น ๆ แทบทุกวัน

สหรัฐฯ ถือว่าลาตินอเมริกาอยู่ในเขตอิทธิพลของตนมาโดยตลอด นโยบายนี้เริ่มต้นเมื่อ 200 ปีที่แล้ว ด้วยหลักการที่โดนัลด์ ทรัมป์นำมาอ้างในปัจจุบัน.