พฤฒสภา คือ สภาปรีดี จริงหรือ ? (37)

ไชยันต์ ไชยพร

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่ 

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร                                                           

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

ทีนี้ เรามาดูกันว่า สมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นใครและพวกใครบ้าง      และทำไมคนในสมัยนั้นถึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”  พฤฒสภาเต็มไปด้วยคนของปรีดีจริงหรือ ?              

ในการตอบข้อสงสัยข้างต้น ผู้เขียนจะขอกล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า ใน 59 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 28 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  6 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 11 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 14 ท่าน

ต่อไปคือ ร้อยโท  วิริยะ  วิริยะเหิรหาว    

ร้อยโทวิริยะ เหิรหาว ไม่ได้เป็นสมาชิกคณะราษฎร และไม่ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2  แต่ในปี พ.ศ. 2481 ท่านลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นผู้แทนราษฎรจังหวัดนครปฐม และได้รับเลือกตั้งเป็นผู้แทนราษฎร และได้ทำหน้าที่ผู้แทนราษฎรจังหวัดนครปฐมจนสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ครบวาระ และได้มีการต่ออายุไปอีกเนื่องจากอยู่ในภาวะสงครามโลกครั้งที่ 2  ท่านจึงทำหน้าที่ผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ไปจนถึงวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2488 หลังจากนั้นในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489 ท่านจึงได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภาจนกระทั่งเกิดรัฐประหารวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 หลังจากนั้น ท่านมิได้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองใดๆอีก จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2500 ท่านได้ลงรับสมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรอีกครั้งโดยสังกัดพรรคเศรษฐกร  ข้อมูลเกี่ยวกับพรรคเศรษฐกิจในฐานข้อมูลสถาบันพระปกเกล้ากล่าวถึงพรรคเศรษฐกรไว้ว่า “พรรคเศรษฐกรจดทะเบียนตั้งพรรคเมื่อวันที่ 4 ตุลาตม 2498 โดยมีนายเทพ โชตินุชิต เป็นหัวหน้าพรรค นายทิม ภูริพัฒน์ เป็นรองหัวหน้าพรรค และนายแคล้ว นรปิติ เป็นเลขาธิการพรรค

พรรคเศรษฐกรเป็นพรรคที่สืบทอดแนวทางสังคมนิยมต่อจากพรรคสหชีพที่ถูกกวาดล้างอย่างรุนแรงภายหลังจอมพล ป.พิบูลย์สงครามขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในเดือนเมษายน พ.ศ.2491 อันเป็นเหตุการณ์สืบเนื่องจากการรัฐประหาร 2490 ที่นำโดยพล.โท.ผิณ ชุณหวัณ และ น.อ.หลวงกาจสงคราม ผู้ก่อตั้งพรรคคนสำคัญอย่างนายเทพ โชตินุชิตนั้นเคยดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาที่จังหวัดนครพนมและนครราชสีมา ซึ่งการที่เขาได้ใช้ชีวิตอยู่ในภาคอีสานเป็นเวลานานได้หล่อหลอมให้เขารู้สึกรู้สมเห็นใจในความเป็นอยู่ที่อัตคัตขัดสนของผู้คนในภาคนี้ ครั้นปี 2490 นายเทพก็ลาออกจากตำแหน่งราชการและลงสมัครรับเลือกตั้งส.ส.ในนามพรรคประชาธิปัตย์แต่ก็มีความขัดแย้งกับนายควง อภัยวงศ์หัวหน้าพรรค ดังนั้นเมื่อจอมพลป. พิบูลย์สงครามจัดตั้งรัฐบาลใหม่ในปี 2492 นายเทพจึงลาออกจากพรรคประชาธิปัตย์และได้เข้าร่วมรัฐบาลมาเป็นรัฐมนตรีลอย แต่ต่อมาไม่นาน ด้วยการมีแนวคิดแบบสังคมนิยม นายเทพจึงถูกกลุ่มส.ส.ยื่นเรื่องสอบสวนว่าเป็นผู้ที่ฝักใฝ่ลัทธิคอมมิวนิสต์ หลังจากการรัฐประหาร 2494 เขาจึงไม่ได้เข้าร่วมรัฐบาล และเมื่อมีการเลือกตั้งใหม่ปี 2495 นายเทพได้รับเลือกกลับมาเป็นส.ส.อีกครั้งแต่หันมาอยู่ซีกฝ่ายค้านและก็พัฒนาไปสู่การริเริ่มการตั้งพรรคเศรษฐกรเมื่อปี พ.ศ. 2498 ในที่สุด”

ขณะเดียวกัน ในช่วงที่ท่านดำรงตำแหน่งสมาชิกพฤฒสภา ท่านได้ตั้งกระทู้ถามรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเกี่ยวกับประเด็นเศรษฐกิจในสมัยนั้น เช่น การรับซื้อธนบัตร โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังขณะนั้น คือ คุณวิจิตร ลุลิตานนท์ ซึ่งเป็นอดีตเสรีไทยและมีความใกล้ชิดกับท่านปรีดี พนมยงค์ [1] แต่การที่ท่านตั้งกระทู้ถามรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังฯที่มีความสนิทสนมกับท่านปรีดี  ก็มิได้จะต้องมีความหมายว่า ท่านอยู่ฝั่งตรงกันข้ามกับท่านปรีดี เพราะสมาชิกพฤฒสภาอีกหลายท่านที่มีความสนิทสนมอย่างยิ่งกับท่านปรีดี ก็ยังตั้งกระทู้ถามรัฐบาลตามหน้าที่ที่สมาชิกพฤฒสภาพึงกระทำ

จากข้อมูลข้างต้น การที่ท่านร้อยโท  วิริยะ  วิริยะเหิรหาว ได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภา น่าจะมีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี” เพราะแม้ท่านจะเป็ทหาร แต่ก็มิได้มีประวัติที่แสดงว่าท่านสนิทสนมกับฝ่ายจอมพล ป. พิบูลสงคราม อีกทั้งท่านยังตัดสินใจลงสมัครรับเลือกตั้งตามวิถีทางประชาธิปไตย และก็ยังคงจิตวิญญาณเช่นนั้นลงสมัครรับเลือกตั้งอีกในปี พ.ศ. 2500 ในนามของพรรคเศรษฐกิจ ที่มีแนวคิดสืบสานมาจากพรรคสหชีพที่สนับสนุนท่านปรีดี พนมยงค์

ผลล่าสุดคือ

จากที่ศึกษาภูมิหลังสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้น 60 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 29 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  6 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 11 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 14 ท่าน

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

[1] https://prt.parliament.go.th/server/api/core/bitstreams/5597b941-f0e2-4d46-a49f-de03287f5c94/content