พฤฒสภา คือ สภาปรีดี จริงหรือ ? (38)

ไชยันต์ ไชยพร

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่ 

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร                                                           

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489                                                                           

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

ทีนี้ เรามาดูกันว่า สมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นใครและพวกใครบ้าง

และทำไมคนในสมัยนั้นถึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”   พฤฒสภาเต็มไปด้วยคนของปรีดีจริงหรือ ?                     

ในการตอบข้อสงสัยข้างต้น ผู้เขียนจะขอกล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า ใน 60 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 29 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  6 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 11 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 14 ท่าน

ต่อไปคือ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร

พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร ไม่ได้เป็นสมาชิกคณะราษฎร แต่ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นที่ปรึกษาด้านกฎหมายและการเมืองของนายกรัฐมนตรีเริ่มตั้งแต่ปี พ.ศ. 2476 เป็นต้นมา ถือว่าท่านเป็นเจ้านายที่มีใจต่อคณะราษฎรในการเปลี่ยนแปลงการปกครอง  ทั้งปรีดี พนมยงค์ จอมพล ป. พิบูลสงคราม และจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ต่างต้องอาศัยภูมิปัญญาความรู้ของท่านในการบริหารราชการและแก้ปัญหาต่างๆให้ลุล่วงไป ไม่สามารถกล่าวได้ว่า ท่านมีจุดยืนสนับสนุนปรีดี หรือจอมพล ป. หรือจอมพล สฤษดิ์ ผู้ใดผู้หนึ่งโดยเฉพาะ แต่ท่านให้ความช่วยเหลือทุกรัฐบาลให้สามารถทำงานลุล่วงไปได้

การที่ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489 และลาออกเมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. 2490 นั้น ไม่ได้มีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี” และผู้เขียนขอจัดให้ท่านอยู่ในกลุ่ม “ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใด”

ต่อไปคือ สงวน  จูฑะเตมีย์ 

คุณสงวน จูฑะเตมีย์ (หลวงนฤเบศร์มานิต) เป็นสมาชิกคณะราษฎรสายพลเรือน ได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรชั่วคราว และดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีไม่ประจำกระทรวงในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มีพันเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา เป็นนายกรัฐมนตรี และคณะรัฐมนตรีคณะนี้เป็นคณะที่แต่งตั้งโดยคณะรัฐประหารวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2476 ที่มีพันเอกพระยาพหลฯ เป็นหัวหน้าคณะรัฐประหาร และคณะรัฐมนตรีคณะนี้ได้แต่งตั้งตัวเองให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 จำนวน 13 คน ซึ่งมีชื่อของคุณสงวน จูฑะเตมีย์ (หลวงนฤเบศร์มานิต) รวมอยู่ด้วย

ต่อมา ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีไม่ประจำกระทรวงในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 5, 6, 8 ที่มีพันเอกพระยาพหลฯเป็นนายกรัฐมนตรี และคณะที่ 9 ที่มีพันเอก หลวงพิบูลสงครามเป็นนายกรัฐมนตรี และได้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง วันที่ 13 เมษายน 2482 และดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 15 ที่มีปรีดี พนมยงค์เป็นนายกรัฐมนตรี

ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ตามที่คุณวิลาศ โอสถานนท์ได้กล่าวไว้ คุณสงวนได้เข้าร่วมในขบวนการเสรีไทย หลังจากที่ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489  ในวันที่ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2489 ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นหนึ่งในคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ชั่วคราวตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2489 มาตรา 11

หลังรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ท่านไม่ได้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองใดๆอีก

จากข้างต้น กล่าวได้ว่า การที่ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภา มีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี”                                          

ผลล่าสุดคือ

จากที่ศึกษาภูมิหลังสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้น 62 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 30 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  6 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 11 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 15 ท่าน

(โปรดติดตามตอนต่อไป)