บทบาทนายกฯ จีน : เหมือน ปีนเขาสูงที่อากาศเบาบาง

ความจริง คำประกาศลงจากตำแหน่งครั้งนี้ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจนัก เพราะบรรดาผู้นำระดับสูงของจีนมักอยู่ในตำแหน่งไม่เกิน 2 เทอม เทอมจะ 5 ปี    เทอมที่ 2 ของนายกฯ หลี่ จะครบวาระในปีหน้า

บรรดารัฐบาลต่างชาติและบริษัทข้ามชาติต่างจับตามองการเปลี่ยนแปลงในระดับผู้นำครั้งนี้อย่างใกล้ชิด เพื่อวิเคราะห์ทิศทางทางเศรษฐกิจและการเมืองของจีนต่อจากนี้ ภายใต้แรงกดดันทางเศรษฐกิจจากวิกฤตในยูเครน

ในการแถลงข่าวเมื่อเร็วๆ นี้หลังการประชุมใหญ่ของสภาประชาชนแห่งชาติและสภาที่ปรึกษาฯ นายกฯ หลี่ เค่อเฉียง ยอมรับถึงความยากลำบากในการบรรลุตามเป้าหมายทางเศรษฐกิจของจีนท่ามกลางความท้าทายมากมาย

นายกฯ หลี่เปรียบให้ฟังว่า

 "หากคุณปีนเขาสูง 1,000 เมตร แล้วต้องการปีนขึ้นไปอีก 10% คือ 100 เมตร นั่นไม่ใช่เรื่องใหญ่ แต่หากคุณปีนเขาสูง 3,000 เมตรแล้วต้องการปีนขึ้นไปอีก 5% นั่นเท่ากับ 150 เมตร ซึ่งปัจจัยต่างๆ จะเปลี่ยนไป เนื่องจากแรงดันอากาศที่ลดลงและออกซิเจนที่เบาบางลง"

รัฐบาลจีนคาดการณ์ว่า เศรษฐกิจจีนในปีนี้จะเติบโต 5.5% ขณะที่สถาบันการเงิน มอร์แกน สแตนลีย์ คาดว่าจะขยายตัว 5.3% และธนาคารไอเอ็นจี คาดว่าจะขยายตัว 4.8%

ความตึงเครียดทางการค้าของสหรัฐฯ การเติบโตทางเศรษฐกิจที่ชะลอตัวย่อมส่งผลกระทบต่อการเลือกผู้สืบทอดตำแหน่งต่อจากนายหลี่ไม่น้อย

ใครเป็นผู้ที่อยู่ในฐานะจะมานั่งเก้าอี้นายกฯ ต่อจากหลี่ เค่อเฉียง เป็นคำถามสำคัญที่หลายฝ่ายกำลังพยายามจับตาเพื่อหาคำตอบอยู่

ณ วันนี้ แวดวงนักวิเคราะห์การเมืองจีนมองเห็น 3 คน

ในภาพจากซ้าย : เลขาธิการพรรคประจำเซี่ยงไฮ้ Li Qiang

ประธานคณะที่ปรึกษาระดับสูง Wang Yang และรองนายกรัฐมนตรี Hu Chunhua

หลังจบสิ้นการประชุมสภาประชาชนแห่งชาติ ความสนใจก็เปลี่ยนไปเป็นคำถามที่ว่าใครจะมาบริหารเศรษฐกิจของจีนแทนหลี่ เค่อเฉียง

และใครที่จะได้รับเลือกนั้นจะโยงกับ “ดุลแห่งของอำนาจ” ในระดับบนของพรรคคอมมิวนิสต์จีนอย่างไร

หลังจากเข้ารับตำแหน่งในปี 2556 หลี่ได้วางกลยุทธ์ทางเศรษฐกิจที่ถูกเรียกขานว่าเป็น "ลิโคโนมิกส์" หรือแนวทางที่เป็นโมเดลเฉพาะของนายกฯ คนนี้

นั่นคือความพยายามที่จะเปลี่ยนเศรษฐกิจของจีนจากการเติบโตอย่างรวดเร็วไปสู่ความมั่นคงที่มากขึ้น

แนวทางของนายกฯ หลี่บางส่วนคืบหน้าไปบ้าง เช่น การเปิดเสรีตลาดรถยนต์และการเปิดเสรีด้านการเงินบางด้าน

แต่ต่อมาในปี 2559 สี จิ้นผิง ก็เข้ามาทำเรื่องเศรษฐกิจมากขึ้น โดยทำงานผ่านรองนายกรัฐมนตรีหลิว เห่อ ซึ่งมีความใกล้ชิดกับท่านประธานาธิบดีไม่น้อยในหลายๆ เรื่อง

สี จิ้นผิง หันมาเน้น “กลยุทธ์การหมุนเวียนแบบคู่” หรือ Dual Circulation ที่ประกาศในปี 2563

เป็นนโยบายที่เน้นอุปสงค์ภายในประเทศในขณะที่เจาะตลาดต่างประเทศด้วย

เพราะได้บทเรียนราคาแพงจากวิกฤตโควิดที่ทำให้ตลาดโลกหดตัวและระบบการขนส่ง หรือ logistics ระหว่างประเทศถูกขัดขวางอย่างรุนแรง

ต่อมา สี จิ้นผิง พยายามผลักดันนโยบายลดช่องว่างระหว่างคนมีกับคนจนด้วยนโยบาย “รุ่งเรืองร่วมกัน” หรือ Common Prosperity 

ใครจะมารับช่วงนโยบายเหล่านี้ต่อ?

ในบรรดาแคนดิเดตระดับต้นๆ คือ หลี่ เฉียง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์แห่งเซี่ยงไฮ้ เขาเป็นผู้สนับสนุนสี จิ้นผิง ในตำแหน่งเจ้าหน้าที่ระดับสูงตอนที่เขาดำรงตำแหน่งเลขาธิการพรรคของมณฑลเจ้อเจียง ระหว่างปี 2545 ถึง 2550

นอกเหนือจากความสัมพันธ์ที่มีมายาวนานกับประธานาธิบดีแล้ว ประสบการณ์ของหลี่ในฐานะผู้นำเศรษฐกิจสองประเทศ คือ เซี่ยงไฮ้และมณฑลเจียงซู ช่วยเสริมโอกาสที่จะทำให้เขาได้รับเลือกเป็นนายกฯ ก็มีสูง

คนที่ 2 คือ หวัง หยาง ประธาน “สภาที่ปรึกษาทางการเมืองของประชาชนจีน” ซึ่งเป็นองค์กรที่ปรึกษาระดับสูง และสำคัญอันดับ 4 ในการจัดอันดับบารมีทางการเมืองของพรรค

หวัง หยาง เป็นที่รู้จักเพราะความรู้ลุ่มลึกด้านเศรษฐศาสตร์ และกลายเป็นที่จับตาหลังจากที่ เติ้ง เสี่ยวผิง เยือนจีนตอนใต้เมื่อปี 2535 ที่ตอกย้ำวาระการปฏิรูปและเปิดกว้างของเติ้ง

หวัง หยาง ดำรงตำแหน่งรองเลขาธิการสภาแห่งรัฐ ซึ่งเป็นหน่วยงานบริหารระดับสูงของจีน โดยเริ่มในปี 2546 ภายใต้นายกรัฐมนตรีเหวิน เจียเป่า

เขาเคยเป็นเลขาธิการพรรคในมณฑลกวางตุ้งและเมืองฉงชิ่ง ซึ่งเป็น 2 บันไดสำคัญของการก้าวสู่ตำแหน่งระดับชาติสำหรับผู้นำจีนทุกยุคทุกสมัย

ผู้อยู่ในสายตาอีกคนหนึ่งคือ รองนายกรัฐมนตรีคนปัจจุบัน หู ชุนฮวา ซึ่งได้รับความยอมรับ เพราะความโดดเด่นในฐานะผู้นำสันนิบาตเยาวชนคอมมิวนิสต์

รัฐธรรมนูญของจีนได้รับการแก้ไขเมื่อปีที่แล้ว เพื่อให้มีความยืดหยุ่นมากขึ้นในการแต่งตั้งและถอดถอนรองนายกรัฐมนตรี

การเปลี่ยนแปลงครั้งนั้นถูกมองว่าเป็นหนทางที่จะทำให้สี จิ้นผิง สามารถวางตัวให้คนสนิทและผู้ภักดี เช่น หลี่ เฉียง ก้าวขึ้นเป็นนายกฯ แทนหลี่ เค่อเฉียง ได้

แต่ทั้งหมดนี้เป็นเพียงการคาดการณ์ของผู้สังเกตการณ์จากวงนอกเท่านั้น

โดยเนื้อแท้แล้ว สี จิ้นผิง อาจจะมี “แผนสำรอง” อื่นๆ สำหรับการวางตัวนายกฯ คนต่อไปเพื่อสามารถรับสถานการณ์ที่ปรับเปลี่ยนไปอย่างหนักหน่วงและร้อนแรงที่เกิดจากสงครามยูเครนรอบนี้ก็เป็นได้.