นอกจากไทย จีน-อินเดียก็ เฝ้ามองพม่าด้วยความกังวลยิ่ง

แต่สถานการณ์ก็ไม่ได้เป็นไปตามความต้องการของเพื่อนบ้านเสมอไป

ยิ่งวันเรื่องราวในพม่าก็ยิ่งมีความซับซ้อนมากขึ้น เพราะการสู้รบได้แพร่กระจายกว้างขึ้นทุกขณะ

เพราะกองกำลังของรัฐบาลทหารตกอยู่ภายใต้แรงกดดันที่รุนแรงมากขึ้นจากฝ่ายต่อต้านที่มีความสามารถในการสู้รบสูงขึ้นทุกวัน

ถึงจุดที่ฝ่ายกองทัพเริ่มมีอาการเพลี่ยงพล้ำอย่างชัดเจน และถูกฝ่ายต่อต้านรุกคืบหนักขึ้นอย่างปฏิเสธไม่ได้

จีนกับอินเดียเป็นสองยักษ์ใหญ่แห่งเอเชียที่มีความขัดแย้งมายาวนานตรงชายแดนหิมาลัย

นั่นก็เพิ่มมิติแห่งความขัดแย้งเพิ่มเติมอย่างไม่ต้องสงสัย และเป็นส่วนหนึ่งของสมการแห่งอำนาจอย่างปราศจากความสงสัย

จีนขยับตัวอย่างเปิดเผยเพื่อปกป้องผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและยุทธศาสตร์

ด้วยการพยายามพูดคุยกับทั้งรัฐบาลเผด็จการทหารและกลุ่มต่อต้าน

โดยเฉพาะทางภาคเหนือของพม่าที่มีพรมแดนติดกับจีน

เดือนที่แล้ว องค์การสหประชาชาติประเมินว่าสงครามกลางเมืองพม่าได้ส่งผู้ลี้ภัยหลายพันคนหลบหนีไปยังประเทศเพื่อนบ้าน และทำให้ผู้คนเกือบ 2 ล้านคนในเมียนมาต้องกลายเป็นผู้พลัดถิ่น

สถานการณ์ในเมียนมาที่เสียหายจากสงครามยังคงเสื่อมทรุดลงตามลำดับ...ไม่ว่าจะมีหรือไม่มีการแข่งขันระหว่างอินเดียและจีน

แต่การแก้ปัญหาความขัดแย้งในพม่าอาจยังกำหนดความสมดุลทางอำนาจของภูมิภาคอีกด้านหนึ่งได้เช่นกัน

อินเดียเรียกร้องให้มีการฟื้นฟูประชาธิปไตยในพม่า

แต่หลังฉากแล้ว อินเดียก็ยังคงพัวพันกับความสัมพันธ์อันซับซ้อนในการเมืองของพม่า

รายงานของสหประชาชาติอีกฉบับเมื่อเดือนพฤษภาคมปีที่แล้ว ระบุว่า หน่วยงานของอินเดียได้ส่งออกสินค้าที่เกี่ยวข้องกับการทหารไปยังเมียนมามูลค่าไม่น้อยกว่า 1,800 ล้านบาท นับตั้งแต่รัฐบาลเผด็จการทหารเข้ายึดอำนาจ

ไม่นานมานี้ นิตยสาร Frontier Myanmar ในย่างกุ้ง ระบุว่า บริษัท อินเดียน ออยล์ คอร์ป ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจและเป็นที่รู้จักกันดีว่าเคยส่งเสบียงให้กับกองทัพเมียนมามาตลอด ได้ขายน้ำมันเชื้อเพลิงมูลค่ากว่า 130 ล้านบาท ซึ่งรวมถึงน้ำมันดีเซลเกรดกองทัพเรือมากกว่า 52 ล้านบาทให้กับผู้ที่ใช้ชื่อพม่าว่า "ท่านอาจารย์"

นับตั้งแต่บริษัทในเครือข่ายนี้เชื่อมโยงทางการค้ากับเมียนมาเริ่มตั้งแต่ปี 2560 ได้มีการจัดส่งเชื้อเพลิง น้ำมัน น้ำมันเบนซิน และวัสดุที่เกี่ยวข้องมูลค่าเกือบ 10,000 ล้านบาทไปยังพม่า

โดยมีบริษัทปลายทางชื่อเมียนมาเคมีและเครื่องจักรกล

ซึ่งเป็นบริษัทที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นนายหน้าค้าอาวุธให้กับรัฐบาลเผด็จการทหารและพลเอกอาวุโสมิน อ่อง หล่าย

เป็นที่มาของการที่บริษัทนี้ถูกสหรัฐฯ แคนาดา และอังกฤษคว่ำบาตรมาตั้งแต่ปี 2565

บริษัท อินเดียน ออยล์ คอร์ป หยุดจัดส่งผลิตภัณฑ์กลั่นน้ำมันให้กับบริษัทเมียนมาไม่นานหลังจากการประกาศคว่ำบาตร แต่แหล่งข่าวภายในแจ้งว่าก็ยังคงส่งน้ำมันเชื้อเพลิงต่อไป

หลีกหนีไม่พ้นว่าเมียนมาเสี่ยงต่อการตกเป็นเบี้ยในการแข่งขันหมากรุกเชิงภูมิรัฐศาสตร์ที่มี “ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย”

นักวิเคราะห์บางสำนักมองว่าอินเดียจะรุกคืบด้านต่างๆ ในพม่าเพียงใดก็ขึ้นอยู่กับว่าจีนจะมีความคึกคักในพม่าเพียงใดเช่นกัน

เพราะต่างฝ่ายต่างก็เฝ้ามองอีกฝ่ายหนึ่งอย่างใกล้ชิดตลอดเวลา

แต่ตัวแปรสำคัญนั้นคือสถานการณ์สู้รบในภาคสนามระหว่างฝ่ายกองทัพกับฝ่ายต่อต้าน

และในหลายๆ กรณีทั้งจีนและอินเดียก็ไม่ได้อยู่ในฐานะที่จะกำหนดได้มากนัก

ที่สำคัญคือรัฐบาลทหารไม่สามารถปกป้องผลประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์ การเมือง และเศรษฐกิจของอินเดียในเมียนมา รวมถึงตามแนวชายแดนด้วยแต่อย่างใด

อินเดียอาจจะกำลังพิจารณาเปิดช่องทางติดต่อกับฝ่ายต่อต้าน หลังจากเห็นจีนเข้ามาเล่นบทเป็น “คนกลาง” ระหว่างฝ่ายรัฐบาลและต่อต้านในพม่า

และอาจจะต้องถอยห่างจากรัฐบาลทหารพม่าให้มากขึ้น

เพราะไหนๆ อินเดียก็เป็นประเทศประชาธิปไตยที่มีประชากรมากที่สุดในโลก การสนับสนุนฝ่ายต่อต้านเผด็จการในพม่าย่อมจะสร้างความน่าเชื่อถือได้มากกว่า

ฝ่ายจีนนั้น บทบาทในพม่าชัดมากขึ้นทุกวัน

แต่การสนับสนุนของปักกิ่งต่อรัฐบาลทหารพม่าใช่จะไร้เงื่อนไขเสียเลยทีเดียว

หากฝ่ายใดแสดงความพร้อมที่จะปกป้องผลประโยชน์ของจีนในพม่า ฝ่ายนั้นย่อมจะได้รับความเห็นใจจากปักกิ่งเพิ่มขึ้นอย่างปฏิเสธไม่ได้

นั่นไม่ได้หมายความว่าจีนพร้อมจะยืนข้างเดียวกับฝ่ายต่อต้าน เพราะอย่างไรเสียปักกิ่งก็ยังไม่เห็นประโยชน์ของการผลักไสให้มิน อ่อง หล่าย ตกจากเก้าอี้...ตราบที่เขายังพูดภาษาเดียวกับจีน

ในอีกแง่หนึ่ง จีนอาจไม่ได้มองอินเดียไปคู่แข่งในกรณีพม่ามากเท่าสหรัฐฯ ด้วยซ้ำไป

แต่ประเด็นที่เพื่อนบ้านพม่าทุกประเทศมีความกังวลตรงกันคือ นอกจากผู้ลี้ภัยแล้วยังมีการพบเห็นกองทหารของรัฐบาลทหารพม่าหลบหนีเข้าอินเดีย จีน และไทยอีกด้วย

ในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา สถานการณ์บริเวณชายแดนพม่าติดกับอินเดียย่ำแย่ลงอย่างรวดเร็ว ท่ามกลางการต่อสู้ที่ดุเดือดในเดือนพฤศจิกายน

นิวเดลีแจ้งคนอินเดียหลีกเลี่ยงการเยือนเมียนมาโดยไม่จำเป็น และเตือนชาวอินเดียที่อาศัยอยู่ในประเทศอยู่แล้วให้หลีกเลี่ยงพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากความรุนแรง

เมื่อเร็วๆ นี้ เครื่องบินทหารของเมียนมาลำหนึ่งบินเกินรันเวย์ที่สนามบินเลงปุย ในรัฐมิโซรัม ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอินเดีย ส่งผลให้มีผู้ได้รับบาดเจ็บอย่างน้อย 14 คนบนเครื่อง เครื่องบินลำดังนี้ไปปรากฏที่นั่นเพื่อส่งทหารที่หลบหนีออกจากเขตความขัดแย้งกลับประเทศ

ตามรายงานของสำนักข่าวท้องถิ่นของเมียนมา ทหารกว่า 250 นายได้ข้ามเข้าไปในอินเดียในเดือนมกราคมเพียงเดือนเดียว หลังจากกลุ่มต่อต้านติดอาวุธเข้ายึดการควบคุมด่านหน้าของทหารใกล้ชายแดน

รัฐบาลอินเดียจึงมีภารกิจต้องส่งกลับพม่าไป

จะเห็นว่าจีนและอินเดียต้องวางกลยุทธ์ต่อพม่าด้วยสายตาที่ต้องเหลือบไปเฝ้าติดตามความเคลื่อนไหวของจีนตลอดเวลาเช่นกัน

ความหมายของคำว่า “ภูมิรัฐศาสตร์” ไม่มีอะไรชัดเท่านี้แล้ว.