พฤฒสภา คือ สภาปรีดี จริงหรือ ? (35)

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่ 

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร                                                           

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

ทีนี้ เรามาดูกันว่า สมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นใครและพวกใครบ้าง   และทำไมคนในสมัยนั้นถึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”

พฤฒสภาเต็มไปด้วยคนของปรีดีจริงหรือ ?                     

ในการตอบข้อสงสัยข้างต้น ผู้เขียนจะขอกล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า ใน 54 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 26 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  5 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 10 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 13 ท่าน

ต่อไปคือ  พันเอก หม่อมราชวงศ์ลาภ  หัสดินทร์

ท่านไม่ได้เป็นสมาชิกคณะราษฎร เมื่ออายุได้ 13 ปีในปี พ.ศ. 2564 ท่านได้ถวายตัวให้อยู่ในความอุปการะของสมเด็จพระบรมชนกนาถและสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่ภูมิพลอดุลเดช ณ วังสระปทุม จบโรงเรียนนายร้อยทหารบก สำเร็จการศึกษาโรงเรียนทหารม้าจากประเทศญี่ปุ่น พ.ศ. 2479 [1]  ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2482 ดำรงตำแหน่งรองผู้บังคับการกองพันทหารม้าที่ 1 รักษาพระองค์ ก่อนจะเป็นผู้บังคับการกองพันทหารม้าที่ 1 รักษาพระองค์ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2484 แล้วออกจากราชการเป็นนายทหารกองหนุนมีเบี้ยหวัดในเดือนมกราคม แล้วกลับเข้ารับราชการในตำแหน่งเจ้ากรมเสมียนตราในเดือนตุลาคม ปีเดียวกัน ท่านได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 แทนนายร้อยเอก  หลวงพินิตยุทธศิลป์  (เปรื่อง  พรโสภณ) ที่ลาออกวันที่  13 กรกฎาคม พ.ศ. 2487  หลังจากนั้น ท่านไม่ได้รับตำแหน่งทางการเมืองใดๆอีกจนกระทั่งได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกพฤฒสภาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489 และลาออกเมื่อวันที่ ๑๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๘๙ และออกจากราชการอีกครั้งเมื่อปี พ.ศ. 2491  ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2502 เป็นเลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ในรัฐบาลจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์

จากข้างต้น การแต่งตั้งพันเอก หม่อมราชวงศ์ลาภ  หัสดินทร์ เป็นสมาชิกพฤฒสภาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489 จึงไม่มีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับฉายาว่า “สภาปรีดี” แต่ก็ไม่น่าจะเป็นพวกคณะรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ด้วย จึงจัดให้ท่านอยู่ในกลุ่มที่ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใด

ต่อไปคือ นายเล้ง  ศรีสมวงศ์  */*

คุณเล้ง เป็นสมาชิกคณะราษฎรสายพลเรือน ได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476  ต่อมาได้ลาออกเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2479  ได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลังในคณะรัฐมนตรี คณะที่ 11 (2 สิงหาคม 2487 – 31 สิงหาคม 2488) ที่มีพันตรี ควง อภัยวงศ์ เป็นนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม และ

และในวันที่ 6 มกราคม 2488 พันตรี ควง อภัยวงศ์ พ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง  คุณเล้งก็ได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง  และในวันที่ 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2488 คุณเล้งได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 อีกครั้งแทนพันตรีขุนสุจริตรณการ  (ผ่อง  นาคะนุช) ที่ถึงแก่กรรม

หลังจากที่ท่านได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกพฤฒสภาในวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2489 แต่ในช่วงเวลาไม่ถึงหนึ่งเดือน ท่านก็ได้ลาออกในวันที่  10 มิถุนายน พ.ศ. 2489 หลังรัฐประหาร 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ท่านได้รับแต่งตั้งจากคณะรัฐประหารให้เป็นสมาชิกวุฒิสภาเมื่อวันที่  18  พฤศจิกายน 2490 และลาออกเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2492           

และในครั้งที่ท่านเจ็บป่วยในราวปี พ.ศ. 2523- 2524 ท่านได้เขียนจดหมายไปถึงปรีดี พนมยงค์และขออโหสิกรรม ปรีดี พนมยงค์ก็ได้ตอบจดหมายและอโหสิกรรมให้ท่านในจดหมายลงวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2424[1]  จากข้อมูลข้างต้น ผู้เขียนเห็นว่า การที่คุณเล้งได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภา ไม่น่าจะมีส่วนทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่าเป็น “สภาปรีดี”

ผลล่าสุดคือ

จากที่ศึกษาภูมิหลังสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้น 55 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 26 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี  5 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 10 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 14 ท่าน

(โปรดติดตามตอนต่อไป)

[1] จดหมายของนายปรีดี พนมยงค์ ถึงนายเล้ง ศรีสมวงศ์ ใน เล้ง ศรีสมวงศ์, การงานแห่งชีวิต การทำงานด้านการคลัง และการธนาคาร  สถาบันปรีดี พนมยงค์ https://pridi.or.th/th/content/2024/09/2124