สงครามอิหร่านนำจักรวรรดิอเมริกาล่มสลาย? (2)

ปกป้องช่องแคบตามที่รัฐบาลทรัมป์ร้องขอ ไคยา คาลลัส (Kaja Kallas) ผู้แทนระดับสูงของสหภาพยุโรปด้านกิจการต่างประเทศและนโยบายความมั่นคง กล่าวว่า “ไม่ใช่สงครามของยุโรป แต่มีผลประโยชน์ยุโรปในนั้น”

ภาพ: ทุ่นระเบิดและโดรนใต้น้ำ

เครดิตภาพ: ปัญญาประดิษฐ์

เคียร์ สตาร์เมอร์ (Keir Starmer) นายกรัฐมนตรีอังกฤษ กล่าวว่า “ความเป็นผู้นำของตนคือการยึดมั่นผลประโยชน์ของอังกฤษ ไม่สนใจแรงกดดัน” หากอังกฤษจะเข้าร่วมก็จะเข้าร่วมพร้อมกับประเทศยุโรปอื่นๆ

รัฐบาลฝรั่งเศสกับอิตาลีประกาศไม่ขอส่งกองทัพเข้าร่วมเช่นกัน

การที่นาโตยุโรปไม่เข้าร่วมเพราะไม่เข้าข่ายสนธิสัญญานาโต สงครามอิหร่านคือสหรัฐกับอิสราเอลเข้ารบกับอิหร่าน แม้รัฐบาลสหรัฐพยายามให้เหตุผลที่มาของสงครามหลายรอบ แต่ฟังดูไม่สมเหตุผล

คลังน้ำมันกับสถานีน้ำมันทั้งของอิหร่านกับอาหรับต่างโดนโจมตี น้ำมันที่ผ่านจากช่องแคบลดลงชัดเจน ตลอดเดือนมีนาคมสงครามส่อว่าจะยืดเยื้อ

เรย์ ดาลิโอ คิดว่าตอนนี้ไร้ทางออกทางการทูต ต่อให้ท้ายที่สุดมีการเจรจาและได้ข้อตกลง สถานการณ์โลกจะเลวร้ายมาก สุดท้ายความขัดแย้งยังอยู่ อิหร่านจะคิดว่าตนยังอยู่ในความขัดแย้ง ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลความมั่นคงหรือบัญญัติศาสนา ด้านสหรัฐจะเผชิญผลกระทบจากราคาน้ำมัน และจะส่งผลต่อการเลือกตั้งกลางเทอม

หลายคนคาดว่าอิหร่านใช้ยุทธศาสตร์รบยาวๆ เพื่อให้ฝ่ายสหรัฐทนความสูญเสียไม่ไหว จนต้องยอมแพ้ ทำนองเดียวกับสงครามเวียดนาม

ถ้าสหรัฐสามารถทำลายภัยคุกคามจากอิหร่าน การขนส่งทางเรือกลับสู่ปกติ จะเป็นชัยชนะครั้งใหญ่ของรัฐบาลทรัมป์ ยกชูความเป็นเจ้า (American hegemony) ในทางกลับกันถ้าไม่ชนะ ดอลลาร์จะสูญเสียความนิยม ความเป็นเจ้าสะเทือนหนัก ตอกย้ำว่าอเมริกาถดถอย

ทุกฝ่ายรู้ผลลัพธ์ปลายทาง เป็นสงครามที่แพ้ไม่ได้

“การต่อสู้ครั้งสุดท้าย” (Final Battle):

ในกรอบที่กว้างขึ้น เรย์ ดาลิโอ ใช้คำว่า “การต่อสู้ครั้งสุดท้าย” (Final Battle) ตามวัฏจักรรอบใหญ่ (Big Cycle) เป็นช่วงเวลาที่ความขัดแย้งมาถึงจุดสูงสุด ต้องมี “ผู้ชนะ” และ “ผู้แพ้” ที่ชัดเจน เพื่อกำหนดระเบียบโลกใหม่ จากนี้ไปจะเห็นชัดเจนว่าฝ่ายใดชนะ ถ้าสหรัฐแพ้จะส่งผลรุนแรง ปัญหาใหญ่เรื้อรังจะปะทุขึ้น เช่น เรื่องหนี้สาธารณะ ปัญหาความขัดแย้งภายในประเทศ

เรย์ ดาลิโอ ฟันธงแพ้ชนะอยู่ที่การควบคุมช่องแคบเพียงเรื่องเดียว คิดว่าตอนนี้ฝ่ายสหรัฐกำลังเสียเปรียบอย่างหนัก ไม่ต่างจากการที่มหาอำนาจอังกฤษกับฝรั่งเศสที่เสียการควบคุมคลองสุเอซแก่สหรัฐกับสหภาพโซเวียต ผลคือเงินดอลลาร์จะอ่อนค่าหนักเมื่อเทียบกับทองคำ เป็นข้อสรุปว่าสหรัฐสูญเสียความเป็นมหาอำนาจ

ข้อวิพากษ์: เรย์ ดาลิโอ ยึดหลักประวัติศาสตร์จะซ้ำรอย อาณาจักรที่รุ่งเรืองมีวันล่มสลายเป็นวัฏจักร แต่นักวิเคราะห์บางคนเห็นว่าประวัติศาสตร์ไม่ได้ซ้ำรอยเหมือนเดิมเสมอไป ยุคปัจจุบันไม่เน้นการยึดดินแดน เศรษฐกิจสหรัฐอาจเข้าสู่วิกฤตแต่ไม่ถึงขั้นประเทศล้มหายตายจาก อิทธิพลอำนาจอาจลดลงแต่ยังเป็นมหาอำนาจระดับภูมิภาค สามารถควบคุมประเทศในย่านทวีปอเมริกา เป็นโลกหลายขั้ว

อุปสรรคในการรักษาช่องแคบฮอร์มุซ:

ช่องแคบฮอร์มุซสำคัญจริงและอิหร่านได้เปรียบดังนี้

ประการแรก ภูมิศาสตร์ที่เจ้าบ้านได้เปรียบ

ช่องแคบฮอร์มุซมีความกว้างประมาณ 33-54 กิโลเมตร แต่ร่องน้ำที่เรือบรรทุกน้ำมันขนาดใหญ่ใช้เดินเรือจริงมีความกว้างเพียง 3 กิโลเมตรในแต่ละฝั่งเท่านั้น ชายฝั่งทางเหนือทั้งหมดเป็นของอิหร่าน ซึ่งมีลักษณะเป็นอ่าวและเกาะแก่งมากมาย (เช่น เกาะ Qeshm และ Hormuz) เหมาะสำหรับเป็นที่ซ่อนตัวของเรือเร็วและฐานยิงจรวด

ด้วยความแคบนี้ทำให้อาวุธราคาถูกอย่างปืนใหญ่ชายฝั่ง หรือจรวดประทับบ่าก็สามารถสร้างความเสียหายให้กับเรือสินค้ามูลค่ามหาศาลได้แล้ว

ประการที่ 2 ยุทธศาสตร์อสมมาตร

กรณีที่สหรัฐใช้กองเรือคุ้มกัน อิหร่านใช้โดรนราคาถูกจำนวนมากเข้าโจมตีพร้อมกัน ระบบป้องกันภัยทางอากาศราคาแพงอย่าง Aegis หรือ Patriot อาจสกัดไม่หมด แต่ถ้าหลุดมาเพียง 1-2 ลำก็เพียงพอที่จะทำให้เรือน้ำมันเสียหาย

ทุ่นระเบิดและโดรนใต้น้ำ (UUV) ตรวจจับป้องกันยาก สามารถใช้เรือประมงหรือเรือเล็กวางทุ่นใต้น้ำ ทุ่นระเบิดมีหลายประเภท บางชนิดระเบิดเมื่อกระทบ บางชนิดระเบิดด้วยการจุดระเบิดจากระยะไกล การวางทุ่นระเบิดเพียงไม่กี่ลูกในร่องน้ำเดินเรือ จะทำให้การจราจรหยุดชะงักทันที โดรนใต้น้ำรุ่นใหม่มีขนาดเล็กและเสียงเงียบสามารถเข้าโจมตีโดยที่โซนาร์ตรวจจับยาก

ผู้เชี่ยวชาญสหประชาชาติเตือน แม้มีการกวาดทุ่นระเบิดแล้ว ในทางปฏิบัติจะต้องมีเรือรบคุ้มกันเสมอเมื่อจะแล่นผ่าน

อิหร่านไม่จำต้องโจมตีเรือทุกลำ แค่บางลำเสียหายก็ไม่มีเรือลำใดกล้าผ่านช่องทางนี้แล้ว ดังนั้น แม้สหรัฐจะทุ่มเทกองเรือรบ หน่วยรบมากมายเข้าคุ้มกัน ไม่รับประกันว่าจะคุ้มกันได้ทั้งหมด

ประการที่ 3 สงครามจิตวิทยาและผลกระทบทางเศรษฐกิจ

แค่มีข่าวเรือลำหนึ่งโดนโจมตีเสียหาย ค่าประกันภัยทางเรือจะขึ้นสูงมากทันที จนการขนส่งน้ำมันอาจไม่คุ้มทุน ในทางปฏิบัติบริษัทเดินเรือจะเลี่ยงเส้นทางทันทีที่มีเรือลำใดลำหนึ่งเกิดเหตุหรือเสี่ยงภัยมาก บริษัทเอกชนจะมองว่า “ได้ไม่คุ้มเสีย”

แม้น้ำมันที่ส่งผ่านช่องแคบเท่ากับ 20% ของปริมาณน้ำมันที่ส่งขายทั่วโลก แต่ตลาดน้ำมันดิบโลกเชื่อมโยงกันและอ่อนไหวมาก มีการเก็งกำไร ปัจจัยทางจิตวิทยาเข้ามาเกี่ยวข้อง ลำพังช่องแคบมีปัญหาจะดันราคาน้ำมันพุ่งสูงลิบลิ่วดังที่เห็น กระทบตลาดพลังงานทั้งระบบ ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกในวงกว้าง

Jamie Dimon CEO JPMorgan เตือน ถ้าน้ำมันแพงอยู่อย่างนี้จะทำให้เศรษฐกิจถดถอย ตลาดหุ้นอ่อนตัวเข้าสู่ตลาดหมี นักวิเคราะห์บางคนชี้ว่าต้องโทษทรัมป์ที่ก่อสงคราม

ถ้ามองภาพกว้าง สงครามนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของอิหร่าน สหรัฐ และอิสราเอลเท่านั้น ความสูญเสียไม่ได้เกิดกับ 3 ประเทศนี้เท่านั้นแต่เสียหายทั้งโลก

ไม่ลืมเป้าหมายสุดท้าย:

เมื่อกลางสัปดาห์แรกของเดือนเมษายน สหรัฐกับอิหร่านบรรลุข้อตกลงหยุดยิงชั่วคราว 2 สัปดาห์ อิหร่านจะเปิดช่องแคบด้วยเงื่อนไขบางอย่าง ในช่วง 2 สัปดาห์ที่หยุดยิง ทั้งสองฝ่ายจะเจรจาต่อที่ประเทศปากีสถาน เพื่อพิจารณาข้อเสนอ 10 ข้อของอิหร่าน (ผลคือหยุดยิงชั่วคราว 2 สัปดาห์)

ที่นำเสนอข้างต้นมองกรอบระยะสั้น ถ้ายึดเป้าหมายยุทธศาสตร์ระยะยาว ทั้งรัฐบาลเนทันยาฮูกับสหรัฐตั้งใจทำลายล้างระบอบอิหร่าน การหยุดยิงไม่ใช่สันติภาพชั่วคราวสู่สันติภาพถาวร แต่เป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์สงคราม ที่ต่างฝ่ายต่างต้องเตรียมเสบียง เสริมอาวุธ ให้ทหารพักรบ ควบคุมผลกระทบทางเศรษฐกิจกับทางการเมืองเพื่อที่จะรบรอบต่อไป

กลยุทธ์แบบนี้เคยใช้กับสงครามฮามาส-อิสราเอล 2023 สหรัฐกับอิสราเอลใช้หลายเหตุผลเพื่อหยุดยิง มีการหยุดยิงชั่วคราวจริง แต่สุดท้ายคือกลับไปทำลายล้างพวกฮามาส ทุกวันนี้กองทัพอิสราเอลยังกวาดล้างฮามาสเหมือนเดิม ไม่มีทีท่าคิดหยุดยิงอีก

ถ้ารัฐบาลทรัมป์กับเนทันยาฮูต้องการทำลายระบอบอิหร่าน ก็ต้องรบต่อไป แต่เป็นลักษณะรบบ้างหยุดบ้าง รบไปเรื่อยๆ จนทำลายสิ้น ถ้าเป็นเช่นนั้นก็คงพอจะคาดเดาราคาน้ำมัน อัตราเงินเฟ้อในอนาคต

ส่วนจะสำเร็จดังหวังหรือไม่ เป็นเรื่องเก่าที่สามารถติดตามตั้งแต่ปี 1979 แล้ว.