หมอ มข. ห่วง Gen Z ติดพยาธิใบไม้ตับเพิ่ม เตือนอีสานป่วยมะเร็งท่อน้ำดีปีละหมื่นราย

นักวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี มข. เผยคนรุ่นใหม่ติดพยาธิใบไม้ตับเพิ่มขึ้นจากพฤติกรรมกินอาหารดิบตามกระแสโซเชียล ชี้ชาวอีสานติดเชื้อเฉลี่ยเกือบ 30% พร้อมเตือนการติดเชื้อซ้ำเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งพบผู้ป่วยในภาคอีสานกว่า 10,000 รายต่อปี

7 กรกฎาคม 2569 - ที่อาคารเวชวิชชาคาร คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) รศ.ดร.วัชรินทร์ ลอยลม รักษาการผู้อำนวยการสถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี มหาวิทยาลัยขอนแก่น เปิดเผยถึงสถานการณ์การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับในภาคตะวันออกเฉียงเหนือว่า ปัจจุบันพบแนวโน้มการติดเชื้อในกลุ่มคนรุ่นใหม่หรือ Gen Z เพิ่มมากขึ้น โดยมีส่วนเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการเสพสื่อสังคมออนไลน์ที่มีการเผยแพร่คอนเทนต์การรับประทานอาหารดิบในรูปแบบต่างๆ

รศ.ดร.วัชรินทร์ กล่าวว่า ปัจจุบันมีสื่อออนไลน์และอินฟลูเอนเซอร์จำนวนมากนำเสนอคลิปการรับประทานปลาดิบ อาหารดิบ รวมถึงการกินปลาร้าดิบในลักษณะบีบมะนาว ใส่พริกป่นแล้วรับประทาน ทำให้เกิดการเลียนแบบในกลุ่มผู้ติดตาม โดยข้อมูลการเฝ้าระวังพบว่าผู้ติดเชื้อมีอายุน้อยลงอย่างต่อเนื่อง

จากการสุ่มตรวจประชาชนในภาคอีสานกว่า 200,000 คน พบอัตราการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับเฉลี่ยอยู่ที่ 28.8% หรือประมาณ 1 ใน 3 ของประชากร โดยเมื่อนำข้อมูลมาวิเคราะห์ตามช่วงอายุ พบว่าคนรุ่นใหม่มีอัตราการติดเชื้อไม่แตกต่างจากคนรุ่นก่อนมากนัก

“หลายคนอาจตกใจเมื่อพบว่านักศึกษามีอัตราการติดเชื้อสูงถึง 30% แต่สำหรับนักวิจัยไม่ได้ถือเป็นเรื่องใหม่ เพราะเราเห็นแนวโน้มลักษณะนี้มานานกว่า 10 ปีแล้ว ตั้งแต่มีการพัฒนาชุดตรวจและเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ จึงเกิดโครงการ Isan Zero-OV ร่วมกับ สสส. เพื่อมุ่งลดการติดเชื้อในกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่เข้าถึงสื่อออนไลน์มากขึ้น” รศ.ดร.วัชรินทร์ กล่าว

รศ.ดร.วัชรินทร์ กล่าวต่อว่า แม้ปัจจุบันจะมีการใช้น้ำปลาร้าต้มสุกบรรจุขวดอย่างแพร่หลาย แต่ยังพบพฤติกรรมเสี่ยงในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะร้านอาหารที่ยังมีปลาร้าตัวลอยอยู่ในน้ำปลาร้า รวมถึงอาหารพื้นบ้านบางชนิด เช่น ปลาส้ม ปลาจ่อม และแจ่วบอง ซึ่งอาจเป็นแหล่งของการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับได้

ทั้งนี้ หากคำนวณจากประชากรภาคอีสานประมาณ 24 ล้านคน จะมีผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับราว 6 ล้านคน หรือประมาณ 1 ใน 3 ของประชากร โดยสิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่เพียงการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับเท่านั้น แต่คือความเสี่ยงในการเกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งในแต่ละปีพบผู้ป่วยในภาคอีสานประมาณ 10,000 ราย

“พยาธิใบไม้ตับรักษาได้ไม่ยาก เพียงรับประทานยาตามคำสั่งแพทย์ก็หายได้ แต่หากยังคงมีพฤติกรรมการรับประทานอาหารแบบเดิม ก็สามารถกลับมาติดเชื้อซ้ำได้อีก และการติดเชื้อซ้ำหลายครั้งจะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีมากขึ้น” รศ.ดร.วัชรินทร์ กล่าว

นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยขอนแก่นยังได้พัฒนาชุดตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับที่มีลักษณะคล้ายชุดตรวจ ATK โดยใช้เวลาวิจัยและพัฒนาต่อเนื่องกว่า 15 ปี และได้รับการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) แล้ว

ปัจจุบันสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ได้บรรจุชุดตรวจดังกล่าวเป็นสิทธิประโยชน์สำหรับประชาชน ผู้มีอายุตั้งแต่ 15 ปีขึ้นไปสามารถตรวจสอบสิทธิผ่านแอปพลิเคชันเป๋าตัง โดยตอบคำถามคัดกรองความเสี่ยง 3 ข้อ หากเข้าเกณฑ์ความเสี่ยงอย่างน้อย 1 ข้อ จะสามารถรับชุดตรวจได้ฟรีปีละ 1 ครั้ง จากร้านขายยาที่เข้าร่วมโครงการกับ สปสช.