เปิดงานวิจัย 'เห็ดเมา' รักษาโรคซึมเศร้าอย่างรุนแรง

2 มี.ค. 2569 – ศ นพ ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา ศาสตราจารย์เชี่ยวชาญทางอายุรกรรมและสมอง ประธานศูนย์ความเป็นเลิศด้านการแพทย์บูรณาการ และสาธารณสุข มหาวิทยาลัยรังสิต โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กเรื่อง สถานะของเห็ดเมา การรักษาโรคซึมเศร้าอย่างรุนแรง โดยระบุว่า

“psilocybin-assisted therapy” (ให้ไซโลไซบินร่วมกับการดูแลเชิงจิตบำบัดแบบมีโครงสร้าง) ในภาวะซึมเศร้า โดยเน้น “ซึมเศร้ารุนแรง/ดื้อการรักษา” และสถานะการ “ขึ้นทะเบียน/อนุญาตให้ใช้” ล่าสุด (อ้างอิงตามข้อมูลสาธารณะ ณ 2 มี.ค. 2026)

1) งานวิจัย: ได้ผลแค่ไหน และอยู่นานแค่ไหนในซึมเศร้า?

กลุ่ม Major Depressive Disorder (MDD)

-RCT ใน JAMA Psychiatry (ทีม Johns Hopkins): psilocybin + therapy ให้ผลลดอาการซึมเศร้า “เร็ว” และ “คงอยู่หลายสัปดาห์” เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม

-มีข้อมูลติดตามระยะยาวถึง ~12 เดือนในบางงาน (เช่น cohort/longer follow-up) ว่าบางส่วนยังคงดีขึ้นได้ยาวนาน

กลุ่ม Treatment-Resistant Depression (TRD)

-การทดลองขนาดใหญ่ Phase 2 (NEJM) ของ COMP360: “ครั้งเดียว” (เช่น 25 mg) + psychological support มีสัญญาณประสิทธิผลในช่วงสัปดาห์แรก ๆ และติดตามได้ถึง ~12 สัปดาห์ (เป็นหลักฐานสำคัญที่สุดชุดหนึ่งใน TRD ตอนนี้)

เปรียบเทียบกับ SSRI ยาลดอาการหดหู่ซึมเศร้า

-RCT เปรียบเทียบ psilocybin กับ escitalopram (NEJM 2021): ผลลัพธ์หลัก “ไม่ต่างอย่างมีนัยสำคัญ” ในกลุ่มที่คัดเลือกเฉพาะ (แต่มีบางตัวชี้วัดรองที่แตกต่าง)

-มีการติดตาม 6 เดือนของชุดนี้ตีพิมพ์ต่อมา (ช่วยตอบคำถามเรื่อง “ความคงทนของผล”)

ภาพรวม: งานวิจัยจำนวนมากชี้ว่า psilocybin-assisted therapy ทำให้อาการดีขึ้นได้ “เร็ว” (มักภายในวัน-สัปดาห์) และในผู้ป่วยบางส่วน “อยู่นาน” ระดับสัปดาห์ถึงหลายเดือน และบางงานรายงานได้ถึงราว 12 เดือนในบางกลุ่ม/บางโปรโตคอล

แต่ยังมีข้อจำกัดสำคัญ: ขนาดตัวอย่าง, การปกปิดการรักษาทำได้ยาก, โปรโตคอลจิตบำบัดแตกต่างกัน, และการคัดเลือกผู้ป่วยค่อนข้างเข้ม (ไม่รวมผู้มีความเสี่ยงโรคจิต/ไบโพลาร์จำนวนมาก)

2) ทำไม “ออกฤทธิ์ได้นาน” ทั้งที่ยาอยู่ในร่างกายไม่นาน?

-psilocybin ถูกเปลี่ยนเป็น psilocin กระตุ้น serotonin receptor (โดยเฉพาะ 5-HT2A) แล้วเกิด “ภาวะเปลี่ยนแปลงสภาวะจิต” หลายชั่วโมง

-ผลที่ยาวนานมักอธิบายร่วมกัน 2 ส่วน:

1.การเปลี่ยนรูปแบบการคิด/อารมณ์อย่างลึก (psychological “reset/reframing”) เมื่อมีการเตรียมตัว-ดูแลระหว่าง session-และ integration หลัง session

2.การเปลี่ยนแปลงวงจรสมอง/พลาสติกซิตี้ที่อาจยืดเยื้อเป็นสัปดาห์ในบางงานวิจัย (ยังเป็นพื้นที่วิจัยต่อเนื่อง)

3) ความปลอดภัย/ข้อควรระวังที่งานวิจัยใช้คัดกรองเข้มมาก

ประเด็นที่ทีมวิจัยให้ความสำคัญ (เพื่อความปลอดภัย):

-คัดกรอง ประวัติไบโพลาร์/โรคจิต/ครอบครัวสายตรง, active substance use disorder, suicidal risk ที่ไม่เสถียร

-ระหว่าง session อาจมี anxiety/panic ชั่วคราว, คลื่นไส้, ความดัน-ชีพจรขึ้น, ปวดศีรษะหลังยา (พบบ่อยในงานวิจัย)

-หลัง session ต้องมี integration และติดตามอาการ โดยเฉพาะเรื่อง suicidality, mania/hypomania ในคนที่มีความเสี่ยง

หมายเหตุ: นอกงานวิจัย “ไม่แนะนำให้ใช้เอง” เพราะความเสี่ยงการเกิด panic/อุบัติเหตุ/กระตุ้นอาการทางจิตรุนแรง และปัญหากฎหมาย/คุณภาพสาร

4) “ปัจจุบันขึ้นทะเบียน/อนุญาตให้ใช้” ในโรคอะไรบ้าง?

4.1 ออสเตรเลีย (ชัดที่สุดในเชิง “ใช้รักษาได้แบบถูกกฎหมายภายใต้ระบบยา”)

-ตั้งแต่ 1 ก.ค. 2023 หน่วยงานกำกับ (TGA) เปิดทางให้ จิตแพทย์ที่ได้รับอนุญาต (Authorised Prescriber) สามารถสั่งใช้ psilocybin สำหรับ treatment-resistant depression (TRD) ภายใต้ข้อกำกับเข้มงวด

จุดสำคัญ: นี่เป็น “การเข้าถึงยาที่ ยังไม่ขึ้นทะเบียนทั่วไป” ผ่านช่องทางกำกับ (unapproved good access pathway) ไม่ใช่ยาที่แพทย์ทั่วไปสั่งได้เสรีเหมือน antidepressant มาตรฐาน

4.2 สหรัฐอเมริกา

-ยังไม่มีการอนุมัติจาก FDA ให้ psilocybin เป็นยารักษาโรคซึมเศร้าตามมาตรฐานทั่วประเทศ (ณ ตอนนี้)

-แต่มี Breakthrough Therapy Designation สำหรับ psilocybin ใน TRD (2018) และ MDD (2019) ซึ่งเป็นสถานะเร่งพัฒนา ไม่ใช่ “อนุมัติให้ขาย/ใช้ทั่วไป”

-ระดับรัฐ: Oregon/Colorado มีระบบ “psilocybin services” แบบกำกับเพื่อการใช้ภายใต้ผู้ให้บริการที่ได้รับใบอนุญาต (เป็นคนละเรื่องกับการอนุมัติยาโดย FDA)

4.3 สหภาพยุโรป (EU) / EMA

-โดยรวม ยังไม่มีการอนุมัติผลิตภัณฑ์ psilocybin เป็นยามาตรฐานระดับ EU แต่ EMA มีการขยับเชิงกรอบกำกับ/เวทีหารือเรื่อง psychedelics

4.4 เยอรมนี (การใช้แบบ Compassionate Use)

-มีการอนุมัติ Compassionate Use Programme สำหรับ psilocybin ใน TRD (กรณีพิเศษ นอกการทดลอง) ตั้งแต่ 11 ก.ค. 2025

4.5 แคนาดา (การเข้าถึงแบบ Special Access Program)

-แคนาดามีช่องทาง Special Access Program (SAP) ให้แพทย์ “ขอใช้ยา/สารที่ยังไม่อนุมัติขายทั่วไป” ในกรณีจำเป็น พร้อมแนวทางกำกับเฉพาะสำหรับ psychedelic-assisted psychotherapy

สรุปจากข้อมูลที่คุยกับ ChatGPT 2/3/2026.