14 เสียงประกันสังคมก้าวหน้า ผ่าแดนสนธยา 2.9 ล้านล้าน!

ผลการเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคมเมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2569 กลายเป็นจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ เมื่อทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับพรรคประชาชน กวาดที่นั่งผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน 7 คน และฝ่ายนายจ้าง 7 คน รวม 14 จากทั้งหมด 21 ที่นั่ง ตามผลคะแนนอย่างไม่เป็นทางการ

หากได้รับการรับรองผลอย่างเป็นทางการ ทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” จะครองเสียงถึงสองในสามของบอร์ดประกันสังคม เพิ่มขึ้นจากการเลือกตั้งครั้งก่อนที่ได้ผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน 6 ที่นั่ง นับเป็นการเปลี่ยนดุลอำนาจภายในคณะกรรมการอย่างมีนัยสำคัญ

ชัยชนะครั้งนี้ทำให้กลุ่มที่เคยมีบทบาทเป็น “ผู้ตรวจสอบ” คอยตั้งคำถามเรื่องความโปร่งใสในการบริหารเงินและการใช้จ่ายงบประมาณ จนหลายเรื่องกลายเป็นข่าวใหญ่ กำลังจะมีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางขององค์กรที่ตนเองเคยวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก

ปัจจุบันสำนักงานประกันสังคมดูแลเงินกองทุนมูลค่าราว 2.9 ล้านล้านบาท และเกี่ยวข้องกับคนทำงานเกือบ 25 ล้านคน แบ่งเป็นผู้ประกันตน 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ มาตรา 33 ซึ่งเป็นลูกจ้างในสถานประกอบการประมาณ 12 ล้านคน มาตรา 39 ซึ่งเป็นผู้ที่เคยทำงานในระบบและสมัครส่งเงินสมทบต่อเองประมาณ 1.6 ล้านคน และมาตรา 40 ซึ่งเป็นแรงงานนอกระบบและผู้ประกอบอาชีพอิสระอีกประมาณ 11 ล้านคน

ผู้ประกันตนแต่ละกลุ่มมีสิทธิประโยชน์แตกต่างกันตามเงื่อนไขของกฎหมาย แต่ล้วนเกี่ยวข้องกับสำนักงานประกันสังคมในฐานะหน่วยงานที่ดูแลหลักประกันของคนทำงาน

แม้ระบบประกันสังคมจะเกี่ยวข้องกับประชาชนเกือบ 25 ล้านคน แต่การเลือกตั้งบอร์ดครั้งนี้มีผู้มาใช้สิทธิประมาณ 6.7 แสนคน จากฐานผู้มีสิทธิราว 11 ล้านคน โดยผู้ประกันตนมาตรา 40 ไม่ได้อยู่ในฐานผู้มีสิทธิเลือกตั้งผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตนตามหลักเกณฑ์เดียวกับมาตรา 33 และมาตรา 39

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนช่องว่างระหว่างจำนวนคนที่อยู่ในระบบประกันสังคมกับผู้ที่เข้ามามีส่วนร่วมในการเลือกตั้งผู้แทน แม้จำนวนผู้ใช้สิทธิจะเพิ่มขึ้นจากการเลือกตั้งครั้งก่อนก็ตาม

ถึงกระนั้น ผลคะแนนที่ออกมาก็แสดงให้เห็นถึงการสนับสนุนทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” อย่างชัดเจนจากผู้มาใช้สิทธิ และทำให้การเลือกตั้งครั้งนี้มีความหมายมากกว่าการเปลี่ยนตัวกรรมการตามวาระ

เพราะเบื้องหน้าของทีมที่กำลังจะครองเสียงข้างมาก คือสำนักงานประกันสังคมซึ่งมีปัญหาสะสมและข้อสงสัยเกี่ยวกับการบริหารเงินมายาวนาน จนเปรียบได้กับ “แดนสนธยา” ที่หลายเรื่องยังอยู่ในเงามืด ขาดความชัดเจน และรอการตรวจสอบให้กระจ่าง

ข้อสงสัยเกี่ยวกับสำนักงานประกันสังคมครอบคลุมทั้งเรื่องการบริหารเงินลงทุน การใช้จ่ายงบประมาณ และคุณภาพการบริการที่กระทบชีวิตผู้ประกันตน

กรณีการลงทุนในอาคาร “SKYY9 Centre” มูลค่าหลายพันล้านบาท เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ทำให้สังคมตั้งคำถามถึงความเหมาะสมของการลงทุนและกระบวนการตรวจสอบการใช้เงินกองทุน

ขณะที่เรื่องการจัดทำ “ปฏิทินประกันสังคม” ตลอดจนโครงการจัดซื้อจัดจ้างและการพัฒนาระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ ก็ถูกตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับความจำเป็นและความคุ้มค่าของงบประมาณเช่นกัน

แม้สำนักงานประกันสังคมจะเผยแพร่รายงานทางการเงินและผลการดำเนินงาน แต่รายละเอียดเกี่ยวกับขั้นตอนการพิจารณาและเหตุผลประกอบการตัดสินใจในโครงการต่างๆ ยังเป็นข้อมูลที่ประชาชนทั่วไปเข้าถึงและทำความเข้าใจได้ยาก

ช่องว่างนี้ทำให้เกิดคำถามว่า ผู้ประกันตนซึ่งส่งเงินสมทบเข้ากองทุนทุกเดือนมีโอกาสรับรู้และตรวจสอบการบริหารเงินของตนเองมากน้อยเพียงใด

ส่วนในด้านสิทธิประโยชน์ ผู้ประกันตนยังเผชิญปัญหาในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นระยะเวลารอคอยการรักษาพยาบาล การเข้าถึงแพทย์เฉพาะทาง การส่งต่อผู้ป่วย ความล่าช้าในการจ่ายเงินทดแทนกรณีว่างงาน ไปจนถึงความกังวลเรื่องสูตรคำนวณบำนาญชราภาพของผู้ที่กำลังเข้าสู่วัยเกษียณ

ปัญหาเหล่านี้อาจไม่ได้รับความสนใจเท่ากับกรณีการลงทุนหรือการใช้จ่ายงบประมาณที่เป็นข่าวใหญ่ แต่สำหรับผู้ประกันตนที่กำลังเจ็บป่วย ตกงาน หรือรอรับเงินบำนาญ ล้วนเป็นเรื่องที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อชีวิตและครอบครัว

ที่ผ่านมา สำนักงานประกันสังคมผ่านการเปลี่ยนแปลงผู้บริหารและคณะกรรมการมาแล้วหลายชุด แต่ข้อวิพากษ์วิจารณ์เรื่องความโปร่งใสและคุณภาพการให้บริการยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ท่ามกลางสภาพปัญหาดังกล่าว ทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” ได้สร้างบทบาทจากการเปิดเผยข้อมูลและตั้งคำถามต่อการทำงานของสำนักงานประกันสังคม โดยนำหลายประเด็นที่เคยอยู่ภายในองค์กรออกมาสู่การรับรู้ของสาธารณชน

บทบาทในการตรวจสอบตลอดช่วงที่ผ่านมาเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” ได้รับความสนใจและการสนับสนุนจากผู้ประกันตน ก่อนจะมาถึงชัยชนะในการเลือกตั้งครั้งล่าสุด

ผลการเลือกตั้งครั้งนี้ทำให้สถานะของทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” เปลี่ยนไปอย่างสำคัญ จากกลุ่มผู้แทนที่มีบทบาทตรวจสอบและตั้งคำถามต่อฝ่ายบริหาร กำลังจะกลายเป็นกลุ่มที่มีเสียงข้างมากในคณะกรรมการ และมีโอกาสผลักดันแนวทางที่เคยเสนอไว้ได้มากกว่าเดิม

ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้ “นโยบาย 77 ข้อ” ที่ทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” ประกาศว่าจะผลักดันภายใน 2 ปี กลับมาเป็นประเด็นที่น่าจับตา ทั้งเรื่องความโปร่งใสในการบริหารกองทุน การตรวจสอบการใช้จ่ายงบประมาณ และการปรับปรุงสิทธิประโยชน์ของผู้ประกันตน

ที่ผ่านมา ทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” เคยเผชิญข้อจำกัดเรื่องจำนวนเสียงในคณะกรรมการ แต่ผลการเลือกตั้งครั้งล่าสุดกำลังทำให้ข้อจำกัดดังกล่าวเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก

อย่างไรก็ตาม การครองเสียงข้างมากในบอร์ดไม่ได้หมายความว่าจะสามารถเปลี่ยนแปลงทุกเรื่องได้ทันที เพราะสำนักงานประกันสังคมยังอยู่ภายใต้กฎหมาย ระเบียบ และโครงสร้างการบริหารที่เกี่ยวข้องกับกระทรวงแรงงานและหน่วยงานอื่น

นี่เป็นข้อเท็จจริงที่ทำให้การทำงานภายในคณะกรรมการแตกต่างจากการรณรงค์หาเสียงหรือการตรวจสอบจากภายนอก และเป็นสถานการณ์ที่ทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” กำลังจะเผชิญหลังได้รับชัยชนะครั้งสำคัญ

ขณะเดียวกัน ผลการเลือกตั้งยังมีนัยทางการเมืองเชื่อมโยงไปถึง “พรรคประชาชน” ซึ่งมีความสัมพันธ์กับทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” โดยเฉพาะแนวคิดเรื่องการปฏิรูประบบราชการและการสร้างความโปร่งใสในการบริหารงานภาครัฐที่ถูกนำเสนอมาอย่างต่อเนื่อง

การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมจึงกลายเป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่สังคมจะได้ติดตามว่า แนวคิดเหล่านั้นเมื่อนำเข้าสู่กระบวนการทำงานจริงจะเกิดผลอย่างไร

สำหรับทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” ชัยชนะครั้งนี้เปิดโอกาสให้เข้าไปมีบทบาทในองค์กรที่เคยตั้งคำถามและวิพากษ์วิจารณ์มาโดยตลอด ขณะที่ผู้ประกันตนก็มีโอกาสติดตามการทำงานของทีมซึ่งเคยประกาศว่าจะเข้ามาเปลี่ยนแปลงสำนักงานประกันสังคมอย่างใกล้ชิดมากขึ้น

การเลือกตั้งสามารถเปลี่ยนตัวผู้แทนในคณะกรรมการได้ แต่ภาพลักษณ์ “แดนสนธยา” ที่สะสมมาหลายปีจะเปลี่ยนไปด้วยหรือไม่ ยังไม่มีใครให้คำตอบได้ในเวลานี้

ถึงเวลาพิสูจน์แล้วว่า ทีม “ประกันสังคมก้าวหน้า” จะสามารถส่องไฟเข้าไปใน “แดนสนธยา” ของประกันสังคมได้จริงอย่างที่พูดไว้หรือไม่.