'หาดทิพย์ 'เปิดเส้นทางต้นน้ำ-ปลายน้ำ   ขับเคลื่อนห่วงโซ่รีไซเคิล rPET

ขวดพลาสติกที่ดื่มหมดแล้วไม่ได้หมายความว่าจะหมดหน้าที่ลงเพียงเท่านั้น หากได้รับการคัดแยกอย่างถูกวิธี ขวด PET ที่ใช้แล้วก็สามารถกลับเข้าสู่กระบวนการผลิต กลายเป็นบรรจุภัณฑ์ใบใหม่ได้อีกครั้ง แต่กว่าจะเดินทางกลับไปถึงจุดนั้น ต้องผ่านการจัดเก็บ คัดแยก ทำความสะอาด และตรวจสอบคุณภาพหลายขั้นตอน โดยเฉพาะการสร้างระบบจัดการขยะตั้งแต่ต้นทาง ซึ่งต้องอาศัยทั้งความร่วมมือของชุมชนและภาคอุตสาหกรรม

เส้นทางรีไซเคิลขวด PET แบบ Bottle-to-Bottle เป็นสิ่งที่ บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) หรือ HTC ผู้ผลิตและจัดจำหน่ายเครื่องดื่มในเครือโคคา-โคล่าในพื้นที่ 14 จังหวัดภาคใต้ ร่วมกับบริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด และบริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด พยายามผลักดันให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม ผ่านโครงการ “พันธมิตรเพื่อการรีไซเคิลในภาคใต้” ที่เชื่อมโยงการทำงานตั้งแต่ชุมชนบนเกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา แหล่งคัดแยกและแปรรูปขวด PET ในจังหวัดกระบี่ โรงงานผลิตเม็ดพลาสติกรีไซเคิล หรือ rPET ที่จังหวัดนครปฐม ไปจนถึงโรงงานผลิตบรรจุภัณฑ์ที่อำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เพื่อให้ขวดที่ผ่านการใช้งานแล้วมีโอกาสกลับมาเป็นขวดใหม่ได้อีกครั้ง

จากจุดเริ่มต้นที่เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา ซึ่งชุมชนมีระบบคัดแยกบรรจุภัณฑ์ใช้แล้ว รวมถึงขวดพลาสติก PET ออกจากขยะทั่วไป ก่อนส่งเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล แนวทางนี้เริ่มขึ้นตั้งแต่ปี 2561 จากความร่วมมือของมูลนิธิโคคา-โคล่า และองค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) ที่ริเริ่มโครงการจัดการขยะอย่างยั่งยืนบนพื้นที่เกาะยาว ก่อนที่หาดทิพย์จะเข้ามารับช่วงดูแลต่อในปัจจุบัน

สิ่งที่น่าสนใจคือ การรวบรวมขยะของชุมชนไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะบรรจุภัณฑ์จากผลิตภัณฑ์ของหาดทิพย์เท่านั้น แต่ยังครอบคลุมขยะจากแหล่งอื่นที่เกิดขึ้นบนเกาะด้วย  หนึ่งในจุดรวบรวมขวด PET อยู่ที่บ้านของประธานอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) หมู่ที่ 1 เขตเทศบาลตำบลเกาะยาว ที่นี่มีเครือข่าย อสม. ช่วยประสานงานและแจกถุงตาข่ายขนาดใหญ่ให้แต่ละครัวเรือนแขวนไว้หน้าบ้าน สำหรับใส่บรรจุภัณฑ์ที่คัดแยกแล้ว เมื่อถึงวันนัดหมาย อสม. จะรวบรวมขวดจากแต่ละบ้านมาตรวจสอบความสะอาด ก่อนเตรียมขนส่งออกจากเกาะ โดยขวดที่รวบรวมได้จะถูกขนขึ้นแพข้ามไปยังท่าเทียบเรืออ่าวท่าเลน จังหวัดกระบี่ แล้วส่งต่อให้บริษัทอ๊อกซิเทค กระบวนการนี้ยังช่วยสร้างรายได้และเงินออมเข้าสู่กองทุนหมู่บ้านจากการขายบรรจุภัณฑ์ที่รวบรวมได้

จากเกาะยาวน้อย ขวด PET จะเดินทางต่อมายังจุดรวบรวมของบริษัทอ๊อกซิเทค ในอำเภอเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการแปรรูป โดยขวดจะถูกคัดแยกตามคุณภาพ แกะฉลากและแยกฝาออก ก่อนอัดรวมเป็นก้อน (Bale) แล้วส่งไปยังโรงบดในอำเภอเขาพนม เพื่อคัดแยกอย่างละเอียดอีกครั้ง จากนั้นจึงนำเข้าเครื่องบดให้กลายเป็นเกล็ดพลาสติก (Flakes) ก่อนเข้าสู่กระบวนการล้างด้วยหม้อต้มน้ำร้อนเพื่อขจัดคราบกาว แล้วล้างซ้ำด้วยน้ำสะอาดที่มีมาตรฐานเทียบเท่าน้ำดื่ม

หลังจากนั้น เกล็ดพลาสติกจะผ่านการคัดแยกสิ่งแปลกปลอมอีกหลายขั้นตอน ก่อนส่งตรวจสอบคุณภาพในห้องปฏิบัติการ เพื่อให้ได้มาตรฐานสำหรับนำไปผลิตเป็นเม็ดพลาสติกรีไซเคิลเกรดสัมผัสอาหาร และกส่งไปยังโรงงานผลิตเม็ด rPET ที่จังหวัดนครปฐม ส่วน PET ที่ไม่ผ่านเกณฑ์จะถูกแยกไปใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมอื่น โดยนำไปผลิตเป็นเส้นใยโพลีเอสเตอร์สำหรับอุตสาหกรรมสิ่งทอต่อไป

สายสนิท พงศ์สุวรรณ มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต กล่าวว่า  จากการศึกษาปริมาณบรรจุภัณฑ์ที่นำเข้าและนำออกจากพื้นที่เกาะยาว ครอบคลุม 3 ตำบล ได้แก่ เกาะยาวน้อย เกาะยาวใหญ่ และพรุใน โดยสำรวจสถานประกอบการประเภทโรงแรม รีสอร์ต และร้านอาหาร 140 แห่ง จากทั้งหมดประมาณ 256 แห่ง ในช่วงเดือนตุลาคม-ธันวาคม 2568 พร้อมสัมภาษณ์ผู้รับซื้อของเก่าและผู้เกี่ยวข้องกับการจัดการขยะ พบว่าผลิตภัณฑ์หาดทิพย์ที่นำเข้าสู่พื้นที่มี 22 รายการ จาก 6 แบรนด์ รวมบรรจุภัณฑ์ 3 ประเภท ได้แก่ ขวดพลาสติก PET กระป๋องอะลูมิเนียม และขวดแก้ว

ผลการศึกษาพบว่า ปี 2568 มีบรรจุภัณฑ์รวมนำเข้าสู่เกาะยาวประมาณ 1.64 ล้านขวด น้ำหนักรวม 37 ตัน โดย 70% นำเข้าผ่านหาดทิพย์ และอีก 30% มาจากผู้จัดหารายอื่น ขวดพลาสติก PET มีสัดส่วนมากที่สุด คิดเป็น 64% ขณะที่กลไกจัดการขยะในเกาะยาวพัฒนาจากการทิ้งรวมและคัดแยกปลายทาง สู่การคัดแยกตั้งแต่ครัวเรือนผ่านถุงตาข่ายและจุดรวบรวมของหมู่บ้าน รวมถึงการจัดตลาดนัดรีไซเคิล ก่อนส่งต่อให้ผู้รับซื้อ และนำรายได้เข้าสู่กองทุนหมู่บ้าน นับเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยนำวัสดุรีไซเคิลออกจากเกาะ

“โดยชุมชนสามารถรวบรวมวัสดุรีไซเคิลออกจากพื้นที่ได้ถึง 100 ตันต่อปี ในจำนวนนี้เป็นขวด PET ที่นำเข้าประมาณ 21-22 ตัน แต่รวบรวมออกไปได้ประมาณ 60 ตัน เนื่องจากชุมชนไม่ได้จำกัดการคัดแยกเฉพาะผลิตภัณฑ์หาดทิพย์ แต่รวบรวมทุกยี่ห้อที่รีไซเคิลได้ ทั้งนี้การถอดบทเรียนชุมชนต้นแบบ จัดทำคู่มือ พัฒนาฐานข้อมูลกลางและระบบบันทึกปริมาณวัสดุ พร้อมส่งเสริมบทบาทท้องถิ่นและผู้รับซื้อในการสนับสนุนและควบคุมคุณภาพวัสดุรีไซเคิล” สายสนิท กล่าว

ดร.เศกสันต์ อุดมศรี ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด กล่าวว่า ขวดพลาสติก PET ที่รวบรวมได้จากพื้นที่เกาะยาว จะถูกส่งเข้าสู่กระบวนการจัดการ โดยเริ่มจากการคัดแยกตามประเภทและคุณภาพของวัสดุ ทั้งกลุ่ม Fiber Grade และ Food Grade ส่วนที่ไม่เหมาะกับการแปรรูปในโรงงานจะถูกอัดเป็นก้อน (Bale) เพื่อส่งต่อให้ผู้รับซื้อหรือโรงงานปลายทางดำเนินการต่อ ปัจจุบันการรวบรวมและผลิตสำหรับ Food Grade อยู่ที่ประมาณ 300 ตันต่อเดือนภายในปีนี้ มีแผนขยายกำลังการผลิตเป็น 600–800 ตันต่อเดือน และตั้งเป้าพัฒนาการผลิต Food Grade ให้ได้ประมาณ 1,000-1,500 ตันต่อเดือนภายใน 2 ปี โดยจะทำงานร่วมกับหาดทิพย์และพันธมิตรเพื่อรองรับปริมาณวัตถุดิบที่เพิ่มขึ้น หากโรงงานมีกำลังการผลิตไม่เพียงพอ จะส่งพลาสติกแบบ Baleไปให้พันธมิตรแปรรูปเป็น Flakes ก่อนส่งต่อเข้าสู่กระบวนการผลิตเม็ดพลาสติกรีไซเคิล

ธัชวัช เตชะมงคลจิต ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด กล่าวว่า อุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์ โดยเฉพาะเครื่องดื่ม เป็นกลุ่มที่ใช้ขวด PET ในปริมาณมากและมีศักยภาพนำกลับมารีไซเคิล บริษัทจึงเลือกใช้เทคโนโลยีจากประเทศออสเตรีย ซึ่งเป็นระบบครบวงจรในการผลิตเม็ดพลาสติกรีไซเคิลให้ได้คุณภาพระดับ Food Grade โดยนำขวด PET ที่ผ่านการคัดแยกจากบริษัทอ๊อกซิเทคเข้าสู่กระบวนการ Purification เพื่อกำจัดสิ่งปนเปื้อนและยกระดับความบริสุทธิ์ของวัตถุดิบ ก่อนตรวจสอบคุณภาพทั้งสี ค่าความหนืด (IV) และทดสอบตามมาตรฐานความปลอดภัย รวมถึงควบคุมสภาพแวดล้อมภายในโรงงานอย่างเข้มงวด เพื่อให้เม็ดพลาสติกที่ได้เหมาะสำหรับผลิตบรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่ม

“การใช้ rPET ยังช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ประมาณ 79% เมื่อเทียบกับ Virgin PET โดยลดจาก 2.15 เหลือ 0.4 กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อพลาสติก 1 กิโลกรัม ขณะที่โครงการพันธมิตรเพื่อการรีไซเคิลในภาคใต้เป็นการเชื่อมโยงความร่วมมือระหว่างแบรนด์สินค้า ผู้ค้าปลีก ผู้บริโภค และผู้ประกอบการในห่วงโซ่รีไซเคิล ตั้งแต่การรวบรวม คัดแยก ไปจนถึงการผลิตเม็ดพลาสติกใหม่ พร้อมใช้ระบบ Traceability ตรวจสอบแหล่งที่มาและเส้นทางของวัสดุ เพื่อยืนยันว่ามีการรีไซเคิลจริง โดยชุมชนยังมีส่วนร่วมสร้างงานและรายได้ ก่อนที่เม็ดพลาสติก rPET จะถูกนำไปผลิตเป็นขวดใหม่และหมุนเวียนกลับเข้าสู่ระบบ Bottle to Bottle อีกครั้ง” ธัชวัช กล่าว

นันทิวัต ธรรมหทัย รองประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายปฏิบัติการ องค์กรสัมพันธ์และการสื่อสาร บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า ปัจจุบันโคคา-โคล่านำ rPET มาใช้เป็นส่วนหนึ่งในการผลิตบรรจุภัณฑ์ขวดขนาด 1 ลิตร โดยมีสัดส่วนการใช้ประมาณ 2% จากปริมาณการผลิตทั้งหมด 58% เหตุผลที่เลือกใช้กับขวดขนาด 1 ลิตร เนื่องจากต้องพิจารณาปริมาณ rPET ที่สามารถจัดหาได้อย่างต่อเนื่อง ให้เพียงพอและเหมาะสมกับกำลังการผลิต

นันทิวัต กล่าวต่อว่า สำหรับเป้าหมายด้านบรรจุภัณฑ์ โคคา-โคล่าได้ปรับกรอบเวลาและสัดส่วนเป้าหมายใหม่ โดยกำหนดให้จัดเก็บบรรจุภัณฑ์กลับคืนให้ได้ 70–75% และใช้บรรจุภัณฑ์รีไซเคิลในสัดส่วน 35–40% ภายในปี 2035 จากเดิมที่ตั้งเป้าไว้ 100% และ 50% ภายในปี 2030 ตามลำดับ ขณะที่บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) ยังคงดำเนินงานตามเป้าหมายเดิม คือ จัดเก็บบรรจุภัณฑ์กลับคืนให้ได้ 100% และใช้บรรจุภัณฑ์รีไซเคิลให้ได้ 50% ภายในปี 2030