ครั้งแรกในไทย ม.มหิดล-พันธมิตร วิจัยพัฒนาปลูกถ่าย'ไตหมู สู่ คน'

 กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) และมหาวิทยาลัยมหิดล ผนึกกำลังกับเบทาโกร และบริษัท NZeno Limited จากนิวซีแลนด์ เดินหน้าวิจัยและพัฒนาสุกรดัดแปลงพันธุกรรมในระบบเลี้ยงปลอดเชื้อก่อโรคจำเพาะ โดยมุ่งเป้าสู่การนำ “ไตหมู” มาใช้ปลูกถ่ายในมนุษย์ พร้อมจัดตั้งบริษัท เอ็มยู ไบโอโกร จำกัด ขับเคลื่อนโครงการ T-Xeno Hub วางรากฐานให้ไทยก้าวสู่ศูนย์กลางการปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์แห่งแรกในอาเซียน นับเป็นอีกก้าวของการแพทย์ขั้นสูงที่อาจช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตให้ผู้ป่วย และต่อยอดสู่เศรษฐกิจสุขภาวะในอนาคต

ศ. นพ.ปิยะมิตร ศรีธรา อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายจากจำนวนผู้ป่วยโรคไตที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยข้อมูลจากสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ระบุว่า ปีนี้มีค่าใช้จ่ายสำหรับการบำบัดทดแทนไต  ประมาณ 20,000 ล้านบาท และอาจเพิ่มขึ้นเป็น 57,000 ล้านบาทในอีก 6-7 ปีข้างหน้า ขณะที่ปัจจุบันมีผู้ป่วยไตวายประมาณ 110,000 คน และมีผู้ป่วยที่จำเป็นต้องปลูกถ่ายไตราว 23,000 คนทั่วประเทศ แต่ปีที่ผ่านมาไทยสามารถปลูกถ่ายไตได้เพียง 989 คนเท่านั้น หากทำได้ปีละ 1,000 คน ต้องใช้เวลาถึง 23 ปีจึงจะรองรับผู้ป่วยที่รออยู่ได้ทั้งหมด เมื่อรวมค่าใช้จ่ายด้านการบำบัดทดแทนไตของภาคเอกชนและสวัสดิการข้าราชการ ปัจจุบันประเทศไทยมีภาระค่าใช้จ่ายสูงถึงประมาณ 36,000 ล้านบาท ปัญหาดังกล่าวจึงไม่ใช่เพียงเรื่องการขาดแคลนอวัยวะบริจาค แต่ยังเป็นภาระทางเศรษฐกิจในระยะยาวดังนั้นการศึกษาเทคโนโลยีปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ (Xenotransplantation) โดยเลือกใช้ไตหมูเป็นทางเลือกใหม่ เนื่องจากขนาดอวัยวะและลักษณะเนื้อเยื่อมีความใกล้เคียงกับมนุษย์ หมูสายพันธุ์ที่นำมาศึกษามีน้ำหนักประมาณ 60 กว่ากิโลกรัม ซึ่งใกล้เคียงกับน้ำหนักตัวคน แตกต่างจากหมูที่เลี้ยงทั่วไปในไทยซึ่งอาจมีน้ำหนักมากกว่า 200 กิโลกรัม และมีไวรัสบางชนิดแฝงอยู่ในดีเอ็นเอ ซึ่งเมื่อมีการนำอวัยวะของหมูมาใช้กับมนุษย์ ไวรัสเหล่านั้นอาจกระจายตัวออกมาได้

ศ. นพ.ปิยะมิตร กล่าวว่า การนำอวัยวะหมูมาใช้กับมนุษย์มีการศึกษามานานกว่า 100 ปี แต่ข้อจำกัดสำคัญคือระบบภูมิคุ้มกันของมนุษย์จะต่อต้านและทำลายอวัยวะที่ได้รับการปลูกถ่าย จึงเกิดแนวคิดการดัดแปลงพันธุกรรมหมูด้วยการกดยีนบางตำแหน่งและเพิ่มยีนที่เกี่ยวข้องกับแอนติเจนของมนุษย์ เพื่อให้อวัยวะมีความเข้ากันได้มากขึ้น ส่วนหมูที่เลือกใช้เป็นสายพันธุ์พิเศษจากเกาะในเขตซับแอนตาร์กติกา ประเทศนิวซีแลนด์ ซึ่งเชื่อว่ามีหมูที่กัปตันเจมส์ คุก นำไปปล่อยไว้เมื่อประมาณ 200 ปีก่อน และขยายพันธุ์ตามธรรมชาติในสภาพอากาศหนาวเย็น รัฐบาลนิวซีแลนด์ได้อนุรักษ์หมูสายพันธุ์นี้ไว้ โดยบริษัท NZeno ได้รับสิทธิในการนำมาใช้เป็นสายพันธุ์ตั้งต้นสำหรับการดัดแปลงพันธุกรรม เนื่องจากมีคุณสมบัติที่เหมาะสมต่อการพัฒนาอวัยวะเพื่อใช้กับมนุษย์

ทั้งนี้ ความก้าวหน้าของงานวิจัยในต่างประเทศเป็นอีกปัจจัยที่ทำให้มหาวิทยาลัยมหิดลสนใจศึกษาเรื่องนี้ โดยทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดร่วมกับบริษัท eGenesis ในสหรัฐอเมริกา ได้พัฒนาหมูที่ผ่านการดัดแปลงพันธุกรรมกว่า 60 ตำแหน่ง ทั้งการยับยั้งยีนและการเพิ่มยีนเข้าไป ไปปลูกถ่ายให้มนุษย์แล้วหลายราย  ผลที่มีการรายงานในขณะนั้นพบว่าอวัยวะสามารถทำงานได้ประมาณ 3 เดือนกว่า

ศ. นพ.ปิยะมิตร ศรีธรา-ศ. นพ. ม.ล.ชาครีย์ กิติยากร 

ขณะที่บริษัท NZeno ใช้แนวทางตัดต่อยีนจำนวนน้อยกว่า ซึ่งมีข้อได้เปรียบด้านการเพาะขยายพันธุ์ต่อเนื่องเป็นรุ่น F1, F2 และ F3 นอกจากนี้ ยังมีงานวิจัยที่มหาวิทยาลัย LMU Munich ประเทศเยอรมนี ซึ่งมีหมูดัดแปลงพันธุกรรมประมาณ 500 ตัว และทดลองปลูกถ่ายหัวใจหมูให้ลิงบาบูนมาแล้วประมาณ 100 ตัว โดยอวัยวะสามารถทำงานในสัตว์ทดลองได้นานเกือบ 2 ปี ส่วนข้อมูลจากจีนมีรายงานอย่างไม่เป็นทางการว่าไตหมูทำงานในร่างกายมนุษย์ได้ประมาณ 250 วัน ขณะที่ข้อมูลจากสหรัฐฯ ที่เผยแพร่แล้วอยู่ที่ประมาณ 4 เดือน

“สำหรับมหาวิทยาลัยมหิดลมีความพร้อมจากความเชี่ยวชาญของคณะสัตวแพทยศาสตร์ที่มีประสบการณ์ด้านเทคโนโลยีการโคลนนิ่งมากกว่า 16 ปี รวมถึงความสามารถด้านการทำ IVF ในสุกร ประกอบกับทีมโคลนนิ่งจากคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล และทีมปลูกถ่ายไตจากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี จึงสามารถผสานความเชี่ยวชาญเพื่อดำเนินโครงการได้อย่างครบวงจร โดยเป็นความร่วมมือแบบ Triple Helix ระหว่างภาครัฐ มหาวิทยาลัย และเอกชน มีบริษัท NZeno รับผิดชอบด้านการดัดแปลงพันธุกรรม ส่วนมหาวิทยาลัยมหิดลร่วมกับศิริราชดำเนินงานด้านการโคลนนิ่ง ผลิตและขยายพันธุ์หมู ปัจจุบันโครงการอยู่ในระดับ TRL 4 และตั้งเป้าพัฒนาสู่ TRL 5 และ 6 ก่อนต่อยอดไปสู่การใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ในอนาคต” ศ. นพ.ปิยะมิตร กล่าว

หนึ่งในความท้าทายสำคัญคือการจัดเตรียมฟาร์มเลี้ยงหมูปลอดเชื้อภายในวิทยาเขตกาญจนบุรี ภายใต้มาตรฐาน Designated Pathogen Free (DPF) ซึ่งต้องควบคุมสภาพแวดล้อมและเชื้อก่อโรคอย่างเข้มงวด  เนื่องจากอวัยวะที่ผลิตขึ้นจะนำไปใช้กับมนุษย์โดยตรง ขณะเดียวกันยังเตรียมสถานที่รองรับงานด้านการแพทย์ที่โรงพยาบาลรามาธิบดีจักรีนฤบดินทร์ โดยจัดห้องผ่าตัดสำหรับการจัดเตรียมอวัยวะหมูโดยเฉพาะ  แยกจากห้องผ่าตัดผู้ป่วยทั่วไป นอกจากนี้ เทคโนโลยี AI โดยเฉพาะด้าน Genetic Sequencing จะเข้ามาช่วยวิเคราะห์ข้อมูลพันธุกรรม ค้นหาตำแหน่งยีนที่เหมาะสม รวมถึงพัฒนาแนวทางออกแบบพันธุกรรมหมูให้มีคุณสมบัติใกล้เคียงกับผู้ป่วยแต่ละรายมากขึ้น โดยโครงการนี้คาดว่าจะต้องใช้เวลาพัฒนาอีกประมาณ 5-10 ปี ส่วนเป้าหมายระยะยาวคือการพัฒนาไตหมูให้สามารถทำงานในร่างกายมนุษย์ได้นานกว่า 2 ปี และลดต้นทุนการปลูกถ่ายให้เหลือประมาณ 1 ล้านบาทต่อไตหนึ่งข้าง จะช่วยเพิ่มทางเลือกให้ผู้ป่วย ที่ไม่สามารถเข้าถึงไตบริจาคได้ หากไตที่ปลูกถ่ายเกิดภาวะปฏิเสธอวัยวะ หลังใช้งาน 3 ปี ก็อาจสามารถนำไตใหม่มาปลูกถ่ายทดแทนได้อีกครั้ง

“ ในอนาคตนวัตกรรมเทคโนโลยีอาจพัฒนาไปถึงขั้นออกแบบพันธุกรรมหมูให้เหมาะกับผู้ป่วยเฉพาะราย โดยใช้ข้อมูลยีนของผู้ป่วยร่วมกับ AI ในการวิเคราะห์ความเข้ากันได้ แม้ความสำเร็จยังต้องใช้เวลา แต่ม.มหิดลกำลังวางรากฐานเทคโนโลยีและแพลตฟอร์มการผลิตอวัยวะสำหรับมนุษย์ ลดการพึ่งพาอวัยวะบริจาค ” ศ. นพ.ปิยะมิตร กล่าว

ศ. นพ. ม.ล.ชาครีย์ กิติยากร แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านอายุรศาสตร์และโรคไต รพ.รามาธิบดี กล่าวว่า การพัฒนาไตหมูเพื่อใช้ปลูกถ่ายในมนุษย์เป็นเทคโนโลยีทางการแพทย์ขั้นสูง  ต้องดำเนินการด้วยความระมัดระวัง  ระยะแรกจะเป็นการศึกษาความเป็นไปได้ ขณะที่ต่างประเทศอย่างนิวซีแลนด์และจีน มีความก้าวหน้าและเริ่มทดลองในลิงแล้ว หากผลการทดลองเป็นที่น่าพอใจ ก็อาจจะทดลองในมนุษย์ได้ภายในปีหน้า สำหรับประเทศไทย หากสามารถนำข้อมูลวิจัยจากต่างประเทศมาประกอบการพัฒนาได้ คาดว่าภายใน 5 ปีจะมีโอกาสสำเร็จ

“ความท้าทายสำคัญของการปลูกถ่ายไตจากหมูมี 2 เรื่อง คือ ภาวะต่อต้านหรือปฏิเสธอวัยวะ และความเสี่ยงจากการติดเชื้อ ซึ่งปัจจุบันเทคโนโลยีตัดต่อยีนมีความก้าวหน้ามากขึ้น ช่วยลดโอกาสการต่อต้านอวัยวะ ขณะที่ความร่วมมือกับ NZeno ในการพัฒนาสายพันธุ์หมูพิเศษ และเบทาโกรในการพัฒนาระบบ DPF ที่มีมาตรฐานความปลอดภัยทางชีวภาพสูง จะช่วยลดความเสี่ยงด้านการติดเชื้อได้  เป้าหมายสำคัญของการวิจัยคือการเพิ่มแหล่งอวัยวะปลูกถ่าย ช่วยผู้ป่วยโรคไตที่ต้องรอรับการบริจาคและลดภาระจากการฟอกไต ปัจจุบันการปลูกถ่ายไตจากมนุษย์ด้วยกันมีอายุการใช้งานเฉลี่ยประมาณ 10 ปีขึ้นไป ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีคุณภาพชีวิตดีกว่าการฟอกไต  โดยเฉพาะหลังผ่านปีแรกไปแล้ว ส่วนการปลูกถ่ายจากไตหมูยังไม่สามารถระบุอายุการใช้งานได้ชัดเจน  ต้นทุนการรักษาหากปลูกถ่ายไตหมูสู่คนสำเร็จ  ช่วงแรกๆต้นทุนอาจยังไม่ลดลงทันที แต่สามารถเพิ่มจำนวนอวัยวะและขยายการปลูกถ่ายได้ในอนาคต ก็มีโอกาสช่วยลดต้นทุนและภาระงบฯ ประเทศได้”

วสิษฐ แต้ไพสิฐพงษ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า การจัดตั้งบริษัทร่วมทุนระหว่างเบทาโกร มหาวิทยาลัย และพันธมิตร เพื่อขับเคลื่อนงานวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง มุ่งยกระดับประเทศไทยสู่การเป็นศูนย์กลางการวิจัยและถ่ายทอดเทคโนโลยี  ระดับโลก โดยมีบริษัท MU Biogro Co., Ltd. เป็นกลไกหลักในการดำเนินงาน ภายใต้สัดส่วนการถือหุ้นของมหาวิทยาลัย 49% เบทาโกร 49% และมูลนิธิของมหาวิทยาลัยมหิดล 2% สอดคล้องกับแนวคิด Sustainable Life ของเบทาโกร ที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืนด้านอาหาร ความปลอดภัยทางอาหาร และสุขภาพที่ดี ความร่วมมือครั้งนี้เป็นการผสานจุดแข็งของแต่ละฝ่าย โดยเบทาโกรนำประสบการณ์กว่า 59 ปีด้านการผลิตอาหารและการบริหารจัดการปศุสัตว์ รวมถึงองค์ความรู้ด้านฟาร์มปลอดเชื้อและระบบความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosecurity) มาสนับสนุนการพัฒนาฟาร์ม SPF (Specific Pathogen Free) หรือฟาร์มปลอดเชื้อก่อโรคจำเพาะ และ DPF (Designated Pathogen-Free Farm) หรือฟาร์มที่กำหนดและควบคุมเชื้อก่อโรค ขณะที่มหาวิทยาลัยมีความเชี่ยวชาญด้านการวิจัยทางการแพทย์ การทดลองทางคลินิก และห้องปฏิบัติการ ส่วน NZeno สนับสนุนการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการโคลนนิ่งและการปรับแต่งยีน (Gene Editing)

“นอกจากนั้น เรายังพัฒนาฟาร์ม DPF จะนำเทคโนโลยีขั้นสูงมาใช้ ทั้งระบบกรองอากาศ ระบบฆ่าเชื้อ การควบคุมเชื้อก่อโรค และการจัดการฟาร์มด้วยระบบดิจิทัล เพื่อยกระดับมาตรฐานการผลิตและลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อนของเชื้อโรค โดยต่อยอดจากองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงปศุสัตว์ปลอดเชื้อที่เบทาโกรสั่งสมมาอย่างต่อเนื่อง เพื่อเพิ่มขีดความสามารถประเทศในการพัฒนาเทคโนโลยีชีวภาพและสุขภาพในอนาคต”

เพิ่มเพื่อน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

เบทาโกร เผยนวัตกรรมสุดล้ำ ‘SPY EGG’ ชูนวัตกรรมด้านเกษตรและอาหาร ลดความสูญเสียไข่ไก่กว่า 8 ล้านฟองต่อปี

บริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน) หรือ BTG บริษัทอาหารครบวงจรชั้นนำของไทย ผุดนวัตกรรม ‘SPY EGG ไข่สายลับอัจฉริยะ’ นวัตกรรมชีวเลียนแบบ (Biomimetic Innovation) ที่ออกแบบไข่ไก่จำลองอัจฉริยะให้เดินทางไปพร้อมกับไข่ไก่จริงตั้งแต่ต้นจนถึงระบบขนส่ง เพื่อประเมินและวิเคราะห์แรงกระแทก แรงกดทับ และความเคลื่อนไหวผ่านเซนเซอร์อัจฉริยะและระบบ IoT เปลี่ยนจุดเสี่ยงที่ตาเปล่ามองไม่เห็นให้เป็นข้อมูลแบบเรียลไทม์ ช่วยยกระดับการจัดการไข่ทั้งระบบได้อย่างแม่นยำ

เบทาโกร จับมือศิริราชวิทยวิจัย ร่วมเปิดตัว ‘INSPIRED care’ รุกตลาดอาหารเพื่อสุขภาพเฉพาะทาง ตอบโจทย์ผู้บริโภคกลุ่ม NCDs

บริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน) หรือ BTG บริษัทอาหารครบวงจรชั้นนำของไทย ร่วมกับ ศิริราชวิทยวิจัย เปิดตัว ‘INSPIRED care (อินสปาย แคร์)’

เบทาโกรย้ำมาตรฐานองค์กรโปร่งใส และมีธรรมาภิบาล คว้าผลประเมินการกำกับดูแลกิจการระดับ 'ดีเลิศ' 5 ดาว 2 ปีซ้อน

บริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน) หรือ “BTG” บริษัทอาหารครบวงจรชั้นนำของไทย ได้รับการประเมินการกำกับดูแลกิจการ (CGR) ประจำปี 2568 ระดับ 5 ดาว หรือ "ดีเลิศ“ ต่อเนื่องเป็นปีที่ 2 จากสมาคมส่งเสริมสถาบันกรรมการบริษัทไทย (IOD) ภายใต้การสนับสนุนจากตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

เบทาโกร ขับเคลื่อนความยั่งยืนทางอาหาร ผ่านงาน ‘BETAGRO SD DAY 2025’ ภายใต้แนวคิด “Smart Sustainability for Sustainable Growth”

3 พฤศจิกายน 2568 – บริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน) หรือ BTG บริษัทอาหารครบวงจรชั้นนำของไทย จัดงาน “Betagro SD Day 2025” ภายใต้แนวคิด “Smart Sustainability for Sustainable