สืบสานปีใหม่เมือง หนุน’สงกรานต์’ขึ้นมรดกโลก

เป็นภารกิจที่ชาวไทยต้องร่วมขับเคลื่อนอย่างจริงจัง เมื่อองค์การยูเนสโก (UNESCO )   อนุมัติให้ ”ประเพณีสงกรานต์ไทย” (Songkran in Thailand, traditional Thai New Year festival) เข้าสู่บัญชีรายชื่อเบื้องต้น Tentative list เพื่อพิจารณาในที่ประชุมในช่วงปลายปี 2566  ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ( Intangible Cultural Heritage – ICH) ลำดับที่ 4 ของประเทศไทย   

ก่อนหน้านี้ ไทยเคยได้รับการขึ้นทะเบียนมรดกโลกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมมาแล้ว ได้แก่ โขน ขึ้นทะเบียนปี 2561 นวดไทย ขึ้นทะเบียนปี 2562 และรำโนราห์ของภาคใต้ ขึ้นทะเบียนปี 2564 

ทั้งนี้ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม เป็นหมวดหมู่ในวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ หมายถึง การปฏิบัติ การแสดงออก ความรู้ ทักษะ ตลอดจนเครื่องมือ วัตถุ สิ่งประดิษฐ์ และพื้นที่ทางวัฒนธรรม ทั้งนี้ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทย ยังมีอีกหลายรายการเตรียมพิจารณาลงทะเบียนกับ  UNESCO

ประเพณีสงกรานต์ เป็นขนบธรรมเนียมที่งดงามของไทยและมีชื่อเสียงไปทั่วโลก ได้รับพิจารณาให้เข้าสู่ Tentative list  สะท้อนว่าทั่วโลกให้ความสำคัญและเป็นที่ยอมรับระดับสากล โดยตระหนักถึงคุณค่าและเอกลักษณ์ที่โดดเด่นของวัฒนธรรมไทย ซึ่งสงกรานต์แต่ละภาคของไทยมีอัตลักษณ์ต่างกัน ซึ่งทางกรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.)  กระทรวงวัฒนธรรม มีบทบาทจัดทำข้อมูลตามหลักเกณฑ์และนำเสนอ ตลอดจนทางกรมส่งเสริมวัฒนธรรมเผยแพร่คุณค่าความสำคัญ รวมทั้งแสวงหาความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพื่อให้เกิดการดำรงรักษาประเพณีสงกรานต์

ล่าสุด นายโกวิท ผกามาศ อธิบดี สวธ. พร้อมด้วยนางสาววราพรรณ ชัยชนะศิริ  รองอธิบดี สวธ. ลงพื้นที่ภาคเหนือเชียงราย-พะเยา โดยพบปะกับพระเมธีวชิโรดม ผู้ใช้ภาษาไทยดีเด่น ประจำปี 2555  ผู้ก่อตั้งศูนย์วิปัสสนาสากลไร่เชิญตะวัน จ.เชียงราย นางสุภาพรรณ หมั่นเจริญ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย และว่าที่ร้อยตรี ณรงค์ โรจนโสทร ผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยา เพื่อหารือแนวทางการจัดงานประเพณีสงกรานต์ของชาวเหนือหรือชาวล้านนา

นายโกวิท กล่าวว่า แนวทางการส่งเสริมประเพณีสงกรานต์ ปี 2566 จะเน้นสร้างการรับรู้คุณค่าและสาระของประเพณีสงกรานต์ และแนวปฏิบัติทางสังคม  แต่ละภาคแตกต่างกัน ซึ่งในพื้นที่ล้านนาประเพณีปีใหม่เมืองจะมีวันยาวนานกว่าสงกรานต์ภาคอื่น ๆ โดยจะเริ่มตั้งแต่วันสังขารล่อง เป็นวันส่งท้ายศักราชเก่า  วันเนาหรือวันเน่า  วันพญาวัน วันปากปี วันปากเดือน และวันปากวัน แต่ละวันจะมีพิธีและความเชื่อตามวิถีวัฒนธรรมล้านนา ตลอดจนแสดงถึงวิถีชีวิตที่ผูกพันกับสายน้ำของประเทศไทย   ซึ่งผู้ว่าฯ 2 จังหวัดยินดีที่จะให้ความร่วมมือในการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ผ่านหน่วยงานภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชนให้มากขึ้น

“ การท่องเที่ยวมีความสำคัญกับประเทศไทย นักท่องเที่ยวที่มาเที่ยวสงกรานต์ล้านนาปีนี้ สิ่งที่จะได้กลับไปเป็นเนื้อหาสาระของประเพณีสงกรานต์ล้านนา นำมาสู่ความเข้าใจคุณค่าและร่วมรักษาประเพณีนี้ ไม่ใช่รู้จักแต่ Water Festival  Thailand อาจจะจัดทำสื่อประชาสัมพันธ์สองภาษาเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ ขอความร่วมมือหน่วยงานภาคีเครือข่าย  อาทิ  สภาวัฒนธรรมจังหวัด   สภาวัฒนธรรมอำเภอ  เผยแพร่คุณค่าสาระดั้งเดิมของประเพณีปีใหม่เมือง ทั้ง 15 อำเภอของ จ.เชียงราย และ 9 อำเภอของจ.พะเยา เตรียมนำเสนออัตลักษณ์สงกรานต์ของชุมชน หลังเสร็จสิ้นสงกรานต์แล้ว เทศกาลประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ต่างๆ ของจังหวัด จะสร้างการรับรู้คุณค่าเช่นกัน  อย่างพะเยา ตนยังหารือแนวทางการจัดงานเวียนเทียนกลางน้ำเนื่องในวันมาฆบูชา วันวิสาขบูชาและวันอาสาฬหบูชา ประจำปี 2566 ด้วย    “ นายโกวิท กล่าว

การเดินหน้าเผยแพร่คุณค่าที่แท้จริงของประเพณีสงกรานต์ไทยนั้น  ถือเป็นการเตรียมความพร้อมจดทะเบียนสงกรานต์ขึ้นมรดกโลก อธิบดี สวธ. กล่าวเพิ่มเติมว่า ก่อนที่ประชุมคณะกรรมการว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้องค์การยูเนสโกจะมีการประชุมเพื่อพิจารณาสงกรานต์ของประเทศไทยในช่วงปลายปี ระหว่างวันที่  4-9 ธ.ค. นี้ ณ สาธารณรัฐบอตสวานา    “  หากยูเนสโกพิจารณาให้ความเห็นชอบขึ้นทะเบียนสงกรานต์มรดกทางวัฒนธรรมแล้ว จะส่งผลให้จำนวนนักท่องเที่ยวเดินทางมาร่วมประเพณีสงกรานต์ของไทยในปี 2567 เพิ่มขึ้น ปีนี้เราต้องเตรียมความพร้อมและส่งเสริมภาพลักษณ์ที่ดีวัฒนธรรมประเพณีที่มีเอกลักษณ์  ป้องกันการทำลายคุณค่าวัฒนธรรมไทย ซึ่งตรงกับเป้าหมายยูเนสโกที่สนับสนุนให้รักษา สืบสานประเพณี ไม่ส่งเสริมด้านธุรกิจท่องเที่ยวอย่างเดียว  เชื่อมั่นทุกประเพณี เทศกาล การละเล่นพื้นบ้านของไทยมีคุณค่า สามารถต่อยอดความสำเร็จ ผ่านการสืบสาน พัฒนา สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้ในอนาคต “  อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กล่าวในท้าย