ไฟเขียวขึ้นบัญชี 18 มรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรมชาติปี 66

บอร์ด ICH เห็นชอบขึ้นบัญชี 18 มรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรมระดับชาติ ภาษาโส้ โนราควน เสี่ยงสูญหาย มีข้าวหมูแดงนครปฐม ข้าวแคบ ขุดเรือยาว เครื่องถมนคร ว่าวแอก ติดโผ

15 ธ.ค.2566 – นายเสริมศักดิ์ พงษ์พานิช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม(รมว.วธ.) ประธานกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเปิดเผยภายหลังการประชุมคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาฯครั้งที่ 1/2566  ว่า ที่ประชุมรับทราบความคืบหน้าการเสนอ การเสนอผ้าขาวม้า : ผ้าอเนกประสงค์ในวิถีชีวิตไทย และรายการมรดกร่วม เคบายา (Kebaya) เป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ
(The Representative List of the IntangibleCultural Heritage of Humanity) ต่อองค์การยูเนสโก ซึ่งคณะรัฐมนตรีได้ลงมติเห็นชอบให้เสนอทั้ง 2 รายการ ซึ่งกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ได้ดำเนินการเสนอเอกสารต่อองค์การยูเนสโกเรียบร้อยแล้ว ซึ่งรายการ เคบายา รายการที่เสนอร่วมกับสหพันธรัฐมาเลเซีย เนการาบรูไน ดารุสซาลาม สาธารณรัฐอินโดนีเซีย และสาธารณรัฐสิงคโปร์ ทั้งนี้ ในช่วงปลายปีหน้า วันที่ 2-7 ธันวาคม 2567  รายการต้มยำกุ้ง กับ เคบายา จะเข้ารับการพิจารณาขึ้นทะเบียนเป็นรายการต่อไป

นายเสริมศักดิ์ เปิดเผยต่อว่า ที่ประชุมคณะกรรมการ ICH ครั้งนี้ ยังได้ทราบถึงผลการประเมินเอกสารขอขึ้นทะเบียน “สงกรานต์ในประเทศไทย (Songkran in Thailand, traditional Thai New Year Festival)” ที่องค์การยูเนสโก ได้ประกาศรับรองเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม ที่ผ่านมา ณ สาธารณรัฐบอตสวานา นั้น ได้รับการชื่นชมจากคณะผู้ประเมิน (Evaluation Body) โดยชมเชยว่า ได้มีการจัดเตรียมข้อมูลเป็นอย่างดี ในการให้ชุมชน กลุ่มบุคคล และปัจเจกบุคคที่เกี่ยวข้อง เข้ามามีส่วนร่วมอย่างชัดเจน ในกระบวนการเสนอขอขึ้นทะเบียนโดยรวม และยังชมเชยเพิ่มเติมต่อรัฐภาคีที่เน้นย้ำถึงภัยคุกคามและเสนอมาตรการปกป้องเพื่อแก้ไขปัญหา ซึ่งคณะผู้ประเมินได้ให้ความเห็นว่า เอกสารของไทยเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ดี (good examples) สำหรับรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติในแง่ลักษณะเฉพาะ (Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity – Specific Aspects) ที่แสดงถึงความชัดเจนและโปร่งใสเกี่ยวกับภัยคุกคามต่าง ๆ เผชิญอยู่ และแสดงให้เห็นว่ารัฐภาคีวางแผนที่จะจัดการกับภัยคุกคามเหล่านี้อย่างไร นอกจากนี้ ยังมีกระบวนการจัดทำบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ดีพร้อมแนวทางการปรับปรุงให้เป็นปัจจุบันที่ชัดเจน อีกด้วย

ที่ประชุมยังเห็นชอบการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับชาติประจำปี พ.ศ.2566 จำนวน 18 รายการจากการเสนอของคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร และคณะกรรมการฯ ประจำจังหวัด และผ่านการพิจารณาคัดเลือกจากคณะอนุกรรมการกลั่นกรองตามลักษณะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม แล้วดังนี้ ประเภทรายการที่เสี่ยงต่อการสูญหายต้องได้รับการส่งเสริมและรักษาอย่างเร่งด่วนประกอบด้วย ด้านวรรณกรรมพื้นบ้านและภาษา ได้แก่ ภาษาโส้  ด้านศิลปะการแสดงได้แก่ ตุ๊บเก่ง  โนราควน ด้านงานช่างฝีมือดั้งเดิม ได้แก่ ผ้ามุกนครพนม  ขุดเรือยาว  ผ้าทอใยกัญชงม้ง  

ประเภทรายการตัวแทนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ประกอบด้วย ด้านศิลปะการแสดง เพลงพวงมาลัย  ด้านแนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม ประเพณี และเทศกาล ได้แก่ ชุดไทยพระราชนิยม ประเพณีแห่พระศรีอริยเมตไตรย วัดไลย์  งานปีผีมด ประเพณีลอยเรืออูรักลาโว้ย  ประเพณีจุดไฟตูมกา ออกพรรษายโสธร  ด้านความรู้ละการปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล ได้แก่ ข้าวแคบ ข้าวหมูแดงนครปฐม  แกงหัวตาล ด้านงานช่างฝีมือดั้งเดิม ได้แก่ ปลาตะเพียนใบลาน  เครื่องถมนคร ด้านการเล่นพื้นบ้าน กีฬาพื้นบ้านและศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว ได้แก่ ว่าวแอก  โดยทางกรมส่งเสริมวัฒนธรรม จะดำเนินการประกาศในราชกิจจานุเบกษา และเผยแพร่คุณค่าสาระความสำคัญ รวมทั้งให้การส่งเสริมสนับสนุนในด้านต่าง ๆ เพื่อให้เกิดการดำรงรักษาต่อไป

นายเสริมศักดิ์ กล่าวอีกว่า ที่ประชุมคณะกรรมการฯ ให้ความเห็น กรณีบริษัทผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ใช้ชื่อ “มวยไทย” ไปเป็นเครื่องหมายเพื่อการค้าการกระทำดังกล่าวอาจส่งผลเสียต่อภาพลักษณ์กีฬามวยไทย ซึ่งกำลังจะเสนอให้เป็นกีฬาในมหกรรมกีฬาโอลิมปิค และเป็นการลดทอนศักดิ์ศรีของกีฬามวยไทยในฐานะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ที่กำลังอยู่ระหว่างการจัดทำข้อมูลเสนอต่อยูเนสโก โดยที่ประชุมได้เห็นชอบ แนวทางการดำเนินการเพื่อป้องกันการกระทำที่อาจจะก่อให้เกิดความเสียหายในอนาคต คือ 1) ขอความร่วมมือในการระงับการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายหรือเป็นการกระทำที่ไม่เหมาะสมต่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมฯ ตาม พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม พ.ศ.2559 มาตรา 22 และ มาตรา 25 เมื่อมีเรื่องร้องเรียนหรือเรื่องที่เกิดขึ้นในสังคมอันเป็นกระแสที่ประชาชนให้ความสนใจ  2) หากผู้ประกอบการยังไม่ดำเนินการตามคำแนะนำในข้อ 1 ให้เชิญมาประชุมหารือร่วมกับผู้เกี่ยวข้องเพื่อแก้ไขและหาข้อยุติ และ 3) หากยังไม่สามารถดำเนินการระงับยับยั้งได้ให้กรมส่งเสริมวัฒนธรรมดำเนินการตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม มาตรา 24 ต่อไป

นอกจากนี้ ที่ประชุมคณะกรรมการฯ ยังให้ความเห็น การเตรียมเสนอรายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมต่อยูเนสโก ในปี พ.ศ.2567   ให้ดำเนินการศึกษาจัดทำข้อมูลประกอบด้วย รายการชุดไทยพระราชนิยม รายการลอยกระทง และรายการมวยไทย ตามที่กรมส่งเสริมวัฒนธรรมเสนอ เพื่อเสนอขอความเห็นชอบต่อคณะรัฐมนตรี ในการนำเสนอให้ยูเนสโกพิจารณาภายในปี พ.ศ. 2567  อีกด้วย