สวน'จากภูผาสู่มหานที' แหล่งเรียนรู้พรรณไม้ทรงปลูกกลางกรุง

จากพระราชดำรัสสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง “พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ป่าที่ถวายความจงรักภักดีต่อน้ำ พระเจ้าอยู่หัวสร้างอ่างเก็บน้ำ ฉันจะสร้างป่า”  ณ บ้านถ้ำติ้ว อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ.2525  และแนวพระราชเสาวนีย์ “ปลูกป่าในใจคน” จุดประกายการสร้างสวนสาธารณะแห่งใหม่ใจกลางกรุง ภายใต้ชื่อว่า สวน”จากภูผาสู่มหานที”  

เป็นครั้งแรกในพื้นที่กรุงเทพฯ จะมีสวนที่สื่อถึงความสัมพันธ์ระหว่างป่า น้ำ และผู้คน เป็นสวนพฤกษศาสตร์ขนาดใหญ่ที่รวบรวมพรรณไม้ทรงปลูกในการเสด็จฯ ไปปฏิบัติพระราชกรณียกิจทั่วประเทศจากภาคเหนือสู่ภาคใต้มาจัดแสดง อันเป็นที่มาของชื่อสวนจากภูผาสู่มหานที สวนแห่งนี้มีพื้นที่ 26 ไร่ ตั้งอยู่ที่ถนนกำแพงเพชร 2 เขตจตุจักร เชื่อมต่อกับสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ พื้นที่สีเขียวแหล่งพักผ่อนและออกกำลังกายของคนเมืองทุกเพศทุกวัย  โดยเตรียมจะเปิดให้บริการแก่ประชาชน ภายใต้ความร่วมมือของสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ มูลนิธิสวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ และกรุงเทพมหานคร (กทม.)

ล่าสุด พญ.วันทนีย์ วัฒนะ ปลัดกรุงเทพมหานคร ลงพื้นที่ตรวจติดตามความพร้อมการเตรียมการเฝ้าฯ รับเสด็จฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี ในการเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดสวนจากภูผาสู่มหานที ในวันที่ 25 ก.พ. 2568 ณ สวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ ฯ เขตจตุจักร โอกาสนี้ ปลัด กทม. มอบหมายให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเตรียมความพร้อมของสถานที่ให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อยและสมพระเกียรติ

สำหรับสวนพฤกษศาสตร์แห่งใหม่นี้ได้รับการออกแบบจากทีมผู้เชี่ยวชาญทางภูมิสถาปนิก สถาปนิก วิศวกรโครงสร้าง งานดีไซน์  ภายใต้ทีมที่ปรึกษา ประกอบด้วย นพพร นนทภา  ผู้เชี่ยวชาญด้านวนศาสตร์ ,น.สพ.ดร.บริพัตร ศิริอรุณรัตน์ สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติ BCST, รศ.ดร.พนิต ภู่จินดา ผู้เชี่ยวชาญด้านผังเมือง และ ผศ.ดร.อังสนา บุณโยภาส ผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาที่ดิน Brownfield ที่เคยผ่านการใช้ประโยชน์มาแล้ว เพื่อฟื้นฟูเมือง  นำมาสู่สวนภูผามหานทีที่จะสร้างความเข้าใจให้ผู้คนเรียนรู้อยู่ร่วมกับป่าอย่างยั่งยืน  ผ่านปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้คนและธรรมชาติที่จะเกิดขึ้นในองค์ประกอบทางภูมิทัศน์ต่างๆ  

ใจกลางของสวน คือ ลำธาร “น้ำ” ไหลจากต้นทางในพื้นที่ชุ่มน้ำที่ทำหน้าที่กรองน้ำให้สะอาด ผ่านเข้าสู่ลำธารหลักที่มองเห็นและเข้าถึงได้ง่ายจากทุกพื้นที่ในสวน สองข้างของลำธารประกอบไปด้วยภูมิทัศน์และกิจกรรมที่เปลี่ยนไปตลอดทาง  ล้อมรอบด้วย “ป่า” บนพื้นดินที่ระดับสูงต่ำต่างกันจากการถมด้วยวัสดุที่ได้จากการเปลี่ยนลานดาดแข็งเดิมที่เคยอยู่เต็มพื้นที่ 26 ไร่ ปรับให้เป็นภูมิประเทศที่หลากหลาย ทั้งเนิน ที่ลาด ที่ราบ และที่ลุ่มต่ำน้ำขัง สำหรับเป็นพื้นที่ใช้งานแบบต่างๆ และเป็นพื้นฐานให้ระบบนิเวศฟื้นฟูขึ้นมาอย่างยั่งยืนภายในสวนแห่งนี้

ไฮไลต์เส้นทางพรรณไม้ทรงปลูก จัดแสดงพรรณไม้ที่เพาะพันธุ์จากต้นที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปลูกระหว่างการเสด็จฯ ไปปฏิบัติพระราชกรณียกิจ ยังภูมิภาคต่าง ๆ ทั่วประเทศ ตามลำดับจากภาคเหนือภาคตะวันตก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออกภาคกลาง และภาคใต้ ที่น่าสนใจออกแบบเป็นเส้นทางหลักเชื่อมต่อทางเข้าจากถนนกำแพงเพชร 3 เลียบลำธารผ่านสวนป่าต่างๆ เข้าสู่พื้นที่ภายในสวนสมเด็นพระนางเจ้าสิริกิติ์ รวมทั้งเป็นทางลัดไปยังสวนวชิรเบญจทัศ ถ้าในอนาคตมีการเชื่อมต่อทางสัญจรกับสวนจตุจักรจะเป็นระยะที่สั้นที่สุดที่จะเข้าสู่สวนวชิรเบญจทัศและสวนสมเด็จฯ จากสถานีรถไฟฟ้าและรถไฟใต้ดินอีกด้วย

พื้นที่เรียนรู้ใหม่ของคนกรุง ชวนมาเล่นสนุกกับธรรมชาติกับพื้นที่ชุ่มน้ำ นิเวศจำลองของพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีพืชพรรณไม้หลายชนิด ทำหน้าที่กรองสารปนเปื้อนออกจากน้ำ ให้มีความปลอดภัยสำหรับการสัมผัสก่อนที่จะไหลลงสู่ลำธาร ถัดมาป่าเศรษฐกิจ เป็นป่าปลูกจำลองธรรมชาติสังคมพืชหลายชั้นเรือนยอด สัตว์ จุลินทรีย์ และรา ไมคอร์ไรซา

ที่พึ่งพาอาศัยกันตามธรรมชาติเพื่อการใช้ประโยชน์ที่หลากหลายตลอดอายุไขของการปลูก ในระยะสั้นผลิตอาหารและสมุนไพร ระยะกลาง คือ เนื้อไม้  ระยะยาวช่วยเกื้อกูลต่อระบบนิเวศ

นอกจากนี้ ชวนมาเพลิดเพลินกับเนินทุ่งดอกหญ้า จุดชมวิวที่ชั้นล่างเกิดจากการถมเศษวัสดุก่อสร้างที่ถูกรื้อจากลานจอดรถเดิมก่อนที่จะเป็นสวนสวยแห่งนี้ ชั้นบนถมทับด้วยหน้าดินและปล่อยให้หญ้าขึ้นตามธรรมชาติ โซนป่าฟื้นฟู
เป็นส่วนที่จะแสดงให้เห็นการเติบโตและการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของป่า ผสมผสานระดับชั้นเรือนยอดของพรรณไม้ที่หลากหลายที่จะก่อให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศในอนาคต

คนเที่ยวสวนยังสามารถมาชมนกสวนป่าในเมืองคอนกรีตที่สวนดูนก ซึ่งสร้างภูมิทัศน์ที่เป็นแหล่งอาหารและที่พักของนกนานาชนิด โดยมี หอดูนกเพื่อสังเกตพฤติกรรมนกตามธรรมชาติในระดับความสูงต่าง ๆ แวะบ่อเป็ด บ่อน้ำตื้นที่เปลี่ยนแปลงไปตามฤดูกาล เป็นแหล่งขยายพันธุ์และหาอาหารของแมลง สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ สัตว์ขนาดเล็ก และสัตว์ปีกชนิดต่างๆ ใครชอบสำรวจสิ่งมีชีวิตต้องห้ามพลาด สวนแห่งนี้จัดทำชลประทานจำลอง พื้นที่เล่นและทดลอง ด้วยการ ปิดเปิด กั้น และเปลี่ยนทิศทาง เพื่อควบคุมการไหลของน้ำ

 ส่วนลานเล่นของน้องๆ หนูๆ เน้นกระตุ้นให้เกิดการเล่นกับเนินหญ้า ลำธาร บ่อทราย ช่วยส่งเสริมพัฒนาการทางกายของเด็กทุกวัยผ่านการใช้กล้ามเนื้อต่างๆ ใช้ประสาทสัมผัส ได้สังเกตสิ่งแวดล้อม และได้เรียนรู้ทักษะการเข้าสังคมผ่านการเล่นทั้งแบบกลุ่มและแบบเดี่ยว ครอบครัวจูงลูกจูงหลานมาไม่ผิดหวัง แล้วยังพื้นที่ลุยน้ำ พื้นที่น้ำตื้นสำหรับการเล่น โดยน้ำในลำธารได้รับการบำบัดจากพื้นที่ชุ่มน้าจนมีคุณภาพที่ปลอดภัยสำหรับการสัมผัส ขอบลำธารและความลึกของน้ำออกแบบให้เข้าถึงได้ทั้งคนทัวไปและผู้ที่มีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว มีอัฒจันทร์หญ้ารองรับกิจกรรมนันทนาการเอนกประสงค์ อัฒจันทร์ริมน้ำ

อีกแลนด์มาร์คเป็นสะพานคนเดินอยู่ในตำแหน่งเชื่อมโยงทางเข้าพาเดินชิลๆ ข้ามลำธารเข้าสู่เส้นทางอุโมงค์ต้นรวงผึ้งต่อเนื่องไปถึงลานบัวภายในสวนสมเด็จ เป็นที่สูงที่จะทำให้เห็นภาพรวมของสวนจากภูผาสู่มหานทีที่สวยงามน่าชม ภายในพื้นที่ยังมีหอชมวิว อาคารฝึกอบรม และอาคารอเนกประสงค์ รองรับการจัดกิจกรรมพัฒนาคุณภาพชีวิตคนเมือง กิจกรรมสร้างสรรค์ รวมถึงพื้นที่สำหรับฝึกอบรมเยาวชนเกี่ยวกับการปลูกป่า

สวนแห่งนี้ถือเป็นโมเดลการพลิกฟื้นพื้นที่ให้กลายเป็นสวนสาธารณะผสานนิเวศธรรมชาติ มีการเข้าถึงที่สะดวกปลอดภัย และมีกิจกรรมหลากหลายรูปแบบทำให้สวนจากภูผาสู่มหานที เป็นพื้นที่ของทุกๆ คน