กางแผนป้องกันไฟป่า ปี 69 รับมือเอลนีโญ ร้อนจัด-แล้งรุนแรง

ตลอดสัปดาห์ที่ผ่านมาเกิดไฟป่าในพื้นที่ภาคเหนือและภาคอีสานในพื้นที่ป่าอนุรักษ์และพื้นที่เกษตร สร้างความเสียหายต่อผืนป่าและก่อให้เกิดปัญหาควันพิษและฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5  ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน  ไม่รวมกรณีเพลิงไหม้ทุ่งนาใน อ.ปากพลี จ.นครนายก ความเสียหายครอบคลุมพื้นที่กว่า 9,500 ไร่ ผลกระทบฝุ่นควันลอยข้ามจังหวัด ทำให้ฝุ่นพิษห่มคลุมกรุงเทพมหานคร ส่งผลต่อคุณภาพอากาศในกรุงเทพฯ

ล่าสุด คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบมาตรการรับมือสถานการณ์ไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละออง PM2.5 ประจำปี 2569 ตามที่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเสนอ พร้อมมอบหมายหน่วยงานที่เกี่ยวข้องบูรณาการดำเนินการอย่างเข้มข้น เพื่อป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพประชาชนก่อนเข้าสู่ช่วงวิกฤตฝุ่นละออง โดยมาตรการปี 2569 มุ่งควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษในทุกมิติ ทั้งพื้นที่ป่า พื้นที่เกษตร และเขตเมือง ตั้งเป้าลดพื้นที่เผาไหม้ในป่าและเกษตรอย่างเป็นรูปธรรม ควบคู่การกำกับยานพาหนะ โรงงานอุตสาหกรรม และสถานประกอบกิจการให้ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด รวมถึงเพิ่มกลุ่มเป้าหมายควบคุมการระบายฝุ่นในเขตเมือง และยกระดับการจัดการหมอกควันข้ามแดนผ่านความร่วมมือระดับทวิภาคี ไตรภาคี และอาเซียน

การดำเนินงานแบ่งออกเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ระยะเตรียมการ เน้นจัดทำแผนที่พื้นที่เสี่ยงเผา วางแผนจัดการไฟป่า สนับสนุนเครื่องจักรกลการเกษตรเพื่อส่งเสริมการทำเกษตรแบบไม่เผา ขึ้นทะเบียนเกษตรกรที่จำเป็นต้องใช้ไฟ ควบคุมรถควันดำ โรงงาน และกิจการเป้าหมาย รวมถึงเตรียมระบบแจ้งเตือนล่วงหน้า

ระยะปฏิบัติการ ในช่วงสถานการณ์วิกฤตจะเพิ่มความเข้มข้นการบังคับใช้กฎหมาย ประกาศปิดป่าในช่วงเวลาที่เหมาะสม ตั้งจุดเฝ้าระวังพื้นที่เสี่ยง จำกัดรถบรรทุกขนาดใหญ่เข้าเขตเมือง ควบคุมการนำเข้าพืชอาหารสัตว์ให้เป็นไปตามมาตรการปลอดการเผา พร้อมจัดตั้งศูนย์สั่งการทุกระดับและดูแลกลุ่มเปราะบางผ่านการจัดหาห้องปลอดฝุ่นและอุปกรณ์ป้องกัน

นอกจากนี้ ยังมีการกำหนดเป้าหมายผลลัพธ์ด้านคุณภาพอากาศ โดยตั้งเป้าลดค่าเฉลี่ย PM2.5 และจำนวนวันที่ฝุ่นเกินมาตรฐานในพื้นที่เสี่ยงสำคัญ อาทิ กรุงเทพฯ และปริมณฑล ภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคตะวันตก พร้อมยกระดับระบบแจ้งเตือนภัยผ่าน Cell Broadcast เพื่อให้ประชาชนได้รับข้อมูลอย่างทันท่วงที โดยมาตรการดังกล่าวอยู่ภายใต้การกำกับของคณะกรรมการอำนวยการเพื่อการจัดการปัญหามลพิษทางอากาศ โดยมีกรมควบคุมมลพิษเป็นหน่วยประสานงานหลัก

ดร.รวีวรรณ ภูริเดช ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.)  กล่าวว่า  มาตรการรับมือสถานการณ์ไฟป่า หมอกควัน และฝุ่น PM2.5  ทส.  หารือร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง มีการตรวจสอบติดตามจุดความร้อน หรือ hotspot เป็นประจำ และเตรียมความพร้อม พร้อมทั้งเตรียมความพร้อมเฮลิคอปเตอร์ติดตั้งอุปกรณ์ตักน้ำ (Bucket) เข้าดำเนินการทิ้งน้ำดับไฟจากอากาศ ควบคู่กับการปฏิบัติงานของกำลังเจ้าหน้าที่ภาคพื้นของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช อย่างใกล้ชิด ช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา มีเหตุการณ์ไฟป่าเกิดขึ้นหลายจุด แม้สามารถดับไฟป่าลงได้ แต่ส่งผลให้พื้นที่ป่าเสียหาย เฉพาะกรณีไฟไหม้ทุ่งลุกลามป่า มีรายงานพื้นที่ป่าเสียหายถึง 650 ไร่  ซึ่งมีความกังวลกับสถานการณ์ไฟป่า

“ ปี 2569 ได้รับรายงานจากกรมควบคุมมลพิษเป็นปีเอลนีโยจะเป็นปีที่แล้งรุนแรงและกำลังจะเข้าสู่ฤดูร้อน สภาพอากาศร้อนจัด แล้งรุนแรง จึงมีโอกาสจุดติดไฟเกิดขึ้นง่าย ต้องเตรียมรับมือภัยร้อน ภัยแล้ง และไฟป่า ขณะนี้เกาะติดสถานการณ์ไฟป่ารายวัน อย่างไรก็ตาม ทส. รอสำนักงบประมาณอนุมัติจัดสรรงบกลางแก้ไขไฟป่าประมาณ 600 ล้านบาทสำหรับขับเคลื่อนมาตรการอาสาสมัครประชาชนเฝ้าระวังป้องกันและดับไฟป่าในระดับพื้นที่   เพราะพื้นที่อนุรักษ์ประชิดกับพื้นที่ชุมชม การป้องกันการเผาต้องอาศัยความร่วมมือจากชุมชน  และเข้าพื้นที่อย่างทันท่วงที ก่อนที่ชุดเคลื่อนที่เร็วของเจ้าหน้าที่จะเข้าลุยดับไฟป่ากับชาวบ้าน  สร้างความร่วมมือไม่ให้เกิดการจุดไฟเผาเก็บหาของป่า เสริมประสิทธิภาพท้องถิ่น รวมถึงเพิ่มประสิทธิภาพการปฏิบัติงานให้แก่หน่วยงานด้านการควบคุมไฟป่า ค่าใช้จ่ายสำหรับลาดตะเวน ตรวจหาไฟ และดับไฟป่า ของศูนย์ปฏิบัติการดับไฟป่า 15 ศูนย์ฯ และ ค่าวัสดุและคุรุภัณ์สำหรับการปฏิบัติงานชุดเพิ่มประสิทธิภาพการดับไฟป่า จัดหาอากาศยานไร้คนขับ และการตั้ง War Room ระดับกรมและระดับ สบอ. รวมถึง 14 กลุ่มป่า และกิจกรรมลาดตะเวนและจัดซื้อวัสดุ อุปกรณ์ดับไฟป่าพื้นที่อนุรักษ์ที่มีความเสี่ยงสูง “ ดร.รวีวรรณ กล่าว

ปลัด ทส.กล่าวว่า มาตรการรับมือสถานการณ์ไฟป่า 69  ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติแล้ว โดยเฉพาะแนวทางการควบคุมไฟป่า การบริหารจัดการไฟในพื้นที่ 14 กลุ่มป่าของกรมอุทยานแห่งชาติ  ในจำนวนนี้  12 กลุ่มป่าอยู่ในภาคเหนือ ข้อมูลผลการดำเนินการพื้นที่เผาไหม้ ปี 2568 ในพื้นที่ 14 กลุ่มป่า รวมพื้นที่ป่าถูกเผาไหม้ 5.2 ล้านไร่ ข้อมูลกรมอุทยานฯในป่าอนุรักษ์ 3.58 ล้านไร่ ลดลงปี 67( 5.09 ล้านไร่) ลดลง 29.69 เปอร์เซ็นต์ ข้อมูลกรมป่าไม้พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ 1.63 ล้านไร่ ลดลงปี 67 (2.10 ล้านไร่) 22.58 เปอร์เซ็นต์ (ข้อมูล 1 ม.ค.-31 พ.ค.68) นอกจากนี้  นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี  ลงนามคำสั่งชุดปฏิบัติการป้องกันไฟป่าและฝุ่น PM2.5 ขึ้นมา 4 ระดับ ประกอบด้วยระดับชาติ  ระดับภาค ระดับจังหวัด และระดับพื้นที่   ซึ่งทำงานบูรณาการร่วมกันและเชื่อมโยงข้อมูลสภาพอากาศกับกรมอุตุนิยมวิทยา  ตลอดจนการทำงานของกรมอุทยานฯ จะมีศูนย์สั่งการและติดตามสถานการณ์ไฟป่าและหมอกควัน (War Room)

“การจัดการป่าไม้ตามหลักวิชาการต้องวางแผนจัดการไฟป่า มีการชิงเผา เพราะเชื้อเพลิงสะสมสุมอยู่ในป่า หากเกิดไฟไหม้จะลุกลาม ควบคุมได้ยาก หากเผาให้เชื้อเพลิงสะสมในป่าลดลง หากเกิดไฟป่าจะจัดการและระงับเหตุได้  ในส่วนภาคเกษตรถ้าจำเป็นต้องใช้ไฟ ต้องกำหนดช่วงเวลาเผาเตรียมแปลง ทิศทางลมที่เหมาะสม มีมาตรการก่อนและหลังเก็บเกี่ยว ให้เงินอุดหนุนอ้อยไม่เผา และเชื้อเพลิงใบอ้อย  ทุกหน่วยงานปฏิบัติตามมาตรการอย่างเคร่งครัด ทส.ก็กำชับจนท. อุทยานฯ จนท.ป่าไม้  อบจ. ประสานผู้ว่าราชการจังหวัด กำหนดมาตรการในพื้นที่  ทุกการจัดการไฟป่าต้องอยู่บนความรู้ ความเชี่ยวชาญ และความพร้อมของอุปกรณ์ หากดับไฟไม่ถูกต้องอันตรายถึงชีวิต อยากผลักดันชุดป้องกันไฟป่าจากรัฐบาลใหม่เพื่อความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่และประชาชนที่เป็นอาสาสมัคร นอกจากนี้ หากลักลอบจุดไฟจะดำเนินคดีตามกฎหมายให้ถึงที่สุด  “  ดร.รวีวรรณ กล่าว

ปัญหาไฟป่าและฝุ่นควันยังต้องจับตาการแก้ปัญหา โดยเฉพาะพื้นที่ป่าแปลงใหญ่และสภาพอากาศที่ร้อนจัด แล้งรุนแรง ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงทำให้วิกฤตไฟป่าปีนี้รุนแรงมากขึ้น