“คนจนทั่วประเทศ”  รวมพลังแก้ปัญหาที่ดิน-ที่อยู่อาศัย วันที่อยู่อาศัยโลก ปี 2569

ปัญหาการขาดแคลนที่อยู่อาศัยหรือมีที่อยู่อาศัยไม่เหมาะสมเป็นปัญหาที่สำคัญของผู้คนทั่วโลก  UN-Habitat  หรือ ‘โครงการตั้งถิ่นฐานมนุษย์แห่งสหประชาชาติ’  เริ่มรณรงค์ให้ประเทศสมาชิกทั่วโลกให้ความสำคัญกับปัญหานี้ตั้งแต่ปี 2528  โดยกำหนดให้วันจันทร์แรกของเดือนตุลาคมทุกปีเป็น ‘วันที่อยู่อาศัยโลก’ หรือ ‘World Habitat Day’  เพื่อให้ประเทศต่าง ๆ ในโลกให้ความสำคัญกับสถานการณ์การขาดแคลนที่อยู่อาศัย  กว่า 2,800 ล้านคน ตลอดจนตระหนักถึงสิทธิพื้นฐานของการมีที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมของประชากรทุกคนบนโลก

ปีนี้วันที่อยู่อาศัยโลกตรงกับวันจันทร์ที่ 5 ตุลาคม พ.ศ 2569  UN – HABITAT กำหนดคำขวัญว่า “ADEQUATE HOUSING FOR ALL” หรือ “ที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมสำหรับทุกคน”  ทั้งนี้ที่ผ่านมา  ภาคประชาชนและองค์กรพัฒนาเอกชนหรือ NGOs  ทั่วโลก  จะจัดกิจกรรมรณรงค์เนื่องในวันที่อยู่อาศัยโลกทุกปี  เพื่อให้รัฐบาลในประเทศนั้นๆ  แก้ไขปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย  รวมทั้งการพัฒนาคุณภาพชีวิตคนจน

เครือข่ายคนจนทั่วประเทศ รวมพลังแก้ปัญหาที่ดิน-ที่อยู่อาศัย

กรุงเทพฯ/5 ตุลาคม 2569-ขบวนคนจนเพื่อสิทธิที่ดินและที่อยู่อาศัย (ชพศ.) เป็นการรวมกลุ่มองค์กรของชาวชุมชน - หมู่บ้าน ที่ไม่มีความมั่นคงในด้านที่อยู่อาศัย ที่ทำกิน จำนวน 12 องค์กร คือ เครือข่ายสลัม 4 ภาค  เครือข่ายชุมชนคนเมืองผู้ได้รับผลกระทบรถไฟ  เครือข่ายริมรางเมืองย่าโม  ขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม  เครือข่ายบ้านมั่นคงชุมชนริมรางรถไฟ  เครือข่ายที่อยู่อาศัยคลองเตย  เครือข่ายพัฒนาที่ดินและที่อยู่อาศัย ๕ ภาค  เครือข่ายพัฒนาชุมชนและสิ่งแวดล้อมคูคลอง  ขบวนสภาริมรางเมืองขอนแก่น, สมาพันธ์คนไร้บ้านไทย  มูลนิธิดวงประทีป และมูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย และประชาชนที่เดือดร้อนเรื่องที่ดินและที่อยู่อาศัยทั่วประเทศ  กว่า 3,000 คน ร่วมเดินขบวนเนื่องในวันที่อยู่อาศัยโลก World Habitat Day ได้รวมตัวกันเดินทางไปยื่นหนังสือข้อเรียกร้องการแก้ไขปัญหาที่สำนักงาน UN ประจำประเทศไทย  ทำเนียบรัฐบาล และกระทรวงคมนาคม

แถลงการณ์เนื่องในวันที่อยู่อาศัยโลก ประจำปี 2569

ขบวนคนจนเพื่อสิทธิที่ดินและที่อยู่อาศัย (ขพศ.) คือกลุ่มองค์กรของชาวชุมชน - หมู่บ้าน ที่ไม่มีความมั่นคงในด้านที่อยู่อาศัย ที่ทำกิน 12 องค์กร เพื่อขับเคลื่อนให้คนจนได้เข้าถึงที่ดิน ที่อยู่อาศัยที่มั่นคง โดยเฉพาะด้านที่อยู่อาศัยซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยสี่ที่สำคัญของมนุษยชาติ ก่อนอื่นเราขอแสดงความเสียใจ และมีความกังวลใจต่อสถานการณ์น้ำท่วมในหลายจังหวัดของประเทศไทย อันที่เกิดมาจากการบริหารน้ำอย่างผิดพลาด และเราขอส่งกำลังใจให้กับพี่น้องประชาชนชาวไทยทุกคนที่กำลังเผชิญต่อวิกฤตอุทกภัยมา ณ โอกาสนี้

วันนี้ คือวันจันทร์แรกของเดือนตุลาคม ซึ่งในทุกปี องค์การสหประชาชาติ (ยูเอ็น) ได้ประกาศให้เป็นที่อยู่อาศัยโลก (Word Habitat Day) เพื่อให้สังคมโลกได้ตระหนักถึงความสำคัญ "ที่อยู่อาศัย" ที่เป็นหนึ่งในปัจจัยสี่ที่สำคัญของมนุษยชาติ จากสถิติของยูเอ็นพบว่า ทั่วโลกมีผู้คนไร้ที่อยู่อาศัยกว่า 2,800 ล้านคน ถือเป็นวิตอันตรายที่สังคมโลกกำลังประสบ ในปีนี้ 2569โครงการที่อยู่อาศัยของสหประชาชาติ (UN-Habitat) ได้กำหนดสาระสำคัญในวันที่อยู่อาศัยโลกไว้ว่า "Adequate Housing for All" หรือในภาษาไทยที่กล่าวว่า "ที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมสำหรับทุกคน" ที่มุ่งเน้นให้ความสำคัญในความหลากหลายการจัดที่อยู่อาศัยสำหรับทุกกลุ่มคน ซึ่งถือว่าเป็นแนวคิด และทิศทางในการจัดที่อยู่อาศัยที่สอดคล้องกับบริบทในแต่ละประเทศ ที่มีความหลากหลายของวิถีชีวิตในหลายกลุ่มคน

พวกเรา ในฐานะขบวนชุมชนที่ขับเคลื่อนเพื่อให้เกิดการแก้ปัญหาที่ดิน ที่อยู่อาศัยกันมาอย่างยาวนานจึงขอเรียกร้องมายังองค์การสหประชาชาติ ให้ดำเนินการสื่อสารถึงรัฐบาลไทยให้เคารพถึงสิทธิที่อยู่อาศัย ที่ยังมีประชากรในไทยมีที่อยู่อาศัยไม่มั่นคงกว่า 2.7 ล้านครัวเรือน แต่รัฐบาลไทยยังมีปรากฏการณ์การไล่รื้อชุมชน ขับไล่ รื้อถอน ที่อยู่อาศัยของประชาชนอย่างไร้ซึ่งมนุษยธรรม โดยรูปธรรมจากที่เห็นชัดในสื่อต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการขับไล่ชุมชนริมคลอง การยกเลิกนโยบายการกระจายการถือครองที่ดิน คือ การยุบสำนักงานโฉนดชุมชมชน การยุบสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) ซึ่งเป็นนโยบายสำคัญที่ประชาชนผลักดันขึ้นมาสำหรับแก้ปัญหาที่ดิน ที่อยู่อาศัย อีกทั้งนโยบายด้านที่อยู่อาศัยในปัจจุบันของรัฐบาล ยังไม่สามารถทำให้ผู้ที่ไม่มีที่อยู่อยู่อาศัยเข้าถึงที่อยู่อาศัยได้

เราคาดหวังว่าองค์การสหประชาชาติ จะหยุดเป็นเสือกระดาษของสังคมโลก และมาดำเนินการอย่างเอาจริงเอาจัง โดยเฉพาะต่อรัฐบาลไทยมีนโยบายที่อยู่อาศัยให้เกิดผลเป็นรูปธรรม เพื่อให้ประชาชนชาวไทยสามารถเข้าถึงที่ดินทำกิน และที่อยู่อาศัยได้อย่างมีศักดิ์ศรี  ด้วยความเชื่อมั่น ในพลังของขบวนชุมชน 5 ตุลาคม พ.ศ. 2569

นายกฯอนุทิน รับหนังสือข้อเรียกร้องด้วยตนเอง รับปากทุกข้อเรียกร้อง

การยื่นหนังสือในครั้งนี้ นายกรัฐมนตรีนายอนุทิน ชาญวีรกูล พร้อมด้วย รองนายกรัฐมนตรี นายทรงศักดิ์ ทองศรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมคือ นายสุชาติ ชมกลิ่น และรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช

ในส่วนของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) นำโดย นายชนินทร์ รุ่งธนเกียรติ ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวง พม., นางเตือนใจ คงสมบัติ รองปลัดกระทรวง พม., นางสาวเฉลิมศรี ระดากูล รักษาการแทนผู้อำนวยการสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. และ นายศราวุธ มูลโพธิ์ รองอธิบดีกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ(พส.)

นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี  กล่าวว่า สำหรับข้อเรียกร้องหลักของขบวนคนจนเพื่อสิทธิที่ดินและที่อยู่อาศัย “รัฐต้องสร้างหลักประกันขั้นพื้นฐานในที่อยู่อาศัยให้กับทุกคน“ ซึ่งในเรื่องดังกล่าวเป็นเรื่องที่หลายหน่วยงานให้การสนับสนุนการดำเนินการตามข้อเรียกร้อง ไม่ว่าเป็นกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กระทรวงคมนาคม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ เป็นต้น ซึ่งการในการดังกล่าวมีความคืบหน้าและอยู่ในระหว่างการดำเนินดำเนินการเพื่อแก้ไขปัญหาให้กับพี่น้องประชาชน และมีหลายหน่วยงานที่จะประชุมในช่วงบ่ายเพื่อคลี่คลายปัญหาตามข้อเรียกร้องดังกล่าวด้วย

ด้านหลักประกันสุขภาพ สิทธิประโยชน์ด้านการประกันสุขภาพจะต้องไม่ถูกปรับลด และจะพัฒนาให้มีความครอบคลุมมากยิ่งขึ้น เพื่อสร้างหลักประกันในการดำรงชีวิตของประชาชนตั้งแต่เกิด แก่ เจ็บ และเสียชีวิต โดยยกระดับมาตรฐานการดูแลให้สูงขึ้น นายอนุทิน กล่าวย้ำในตอนท้าย

‘บ้านมั่นคง’ แก้ปัญหาที่อยู่อาศัยคนจนกว่า 1 ล้านครัวเรือน

ประเทศไทยมีครัวเรือนทั้งหมดประมาณ 21 ล้านครัวเรือน  ไม่มีกรรมสิทธิ์ในที่อยู่อาศัยเกือบ  6  ล้านครัวเรือน  เป็นครัวเรือนที่มีรายได้น้อยและต้องการที่อยู่อาศัยประมาณ  3.5  ล้านครัวเรือน  จากปัญหาการขาดแคลนที่อยู่อาศัยดังกล่าว  รัฐบาลจึงมอบหมายให้กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) จัดทำแผนแม่บทการพัฒนาที่อยู่อาศัยระยะ 20 ปี (พ.ศ.2560-2579)  มีเป้าหมายกว่า 3.5 ล้านครัวเรือนมีวิสัยทัศน์ “คนไทยมีที่อยู่อาศัยถ้วนทั่วและมีคุณภาพชีวิตที่ดีในปี 2579”

กระทรวง พม.มอบหมายให้สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนฯ หรือ พอช. จัดทำแผนดำเนินการ  จำนวน 1.3 ล้าน ครัวเรือน   กลุ่มเป้าหมายเป็นชุมชนที่มีรายได้น้อยที่ไม่มีที่ดินและที่อยู่อาศัยที่มั่นคงทั่วประเทศ  เช่น  ชุมชนในที่ดินเช่าหรือบุกรุก  และการเคหะแห่งชาติ  ดำเนินการประมาณ 2.2 ล้านครัวเรือน  ในลักษณะให้ประชาชนเช่า  และเช่าซื้อ

พอช. ได้ดำเนินการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนผู้มีรายได้น้อยทั่วประเทศ  ทั้งในเมืองและชนบท  เช่น  โครงการบ้านมั่นคง  โครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยชุมชนริมคลองลาดพร้าว  คลองเปรมประชากร  โครงการบ้านพอเพียง  (สนับสนุนการซ่อมแซมบ้านเรือนที่ยากจน  สภาพทรุดโทรม  ไม่ปลอดภัย)  กลุ่มคนไร้บ้าน ชุมชนริมทางรถไฟ ชุมชนริมแม่น้ำ ชุมชนที่โดนไฟไหม้  ไล่รื้อ  (บ้านพักชั่วคราว)  ฯลฯ  ได้แก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยชุมชนผู้มีรายได้น้อยตามโครงการ ‘บ้านมั่นคง’ ตั้งแต่ปี 2546 เป็นต้นมา  มีแนวทางดำเนินงานที่สำคัญคือ “ให้ชุมชนที่เดือดร้อนรวมตัวกันแก้ไขปัญหา  ส่วน พอช.ทำหน้าที่สนับสนุน”  ถือเป็นการพัฒนาชุมชนแนวใหม่ที่ให้ผู้เดือดร้อนเป็นแกนหลักในการแก้ไขปัญหา  นำไปสู่การมีที่อยู่อาศัยที่มั่นคง  ไม่ต้องอยู่ในที่ดินบุกรุก  สภาพแออัด  เสื่อมโทรม  หรือถูกขับไล่อีกต่อไป

พอช. จะมีบทบาทเป็นพี่เลี้ยงหรือฝ่ายสนับสนุน    ส่งเจ้าหน้าที่เข้าไปสนับสนุนการรวมกลุ่ม  การจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์  มีสถาปนิกชุมชนให้คำแนะนำการออกแบบบ้านและผังชุมชน  สนับสนุนสินเชื่อระยะยาวเพื่อก่อสร้างบ้านหรือซื้อที่ดินแปลงใหม่  สนับสนุนงบด้านสาธารณูปโภคส่วนกลางและเงินอุดหนุนการก่อสร้างบ้าน (บางส่วน)   เมื่อก่อสร้างบ้านเสร็จแล้ว  พอช.จะสนับสนุนแผนการพัฒนาชุมชน  เช่น  การพัฒนาอาชีพ  การจัดการสิ่งแวดล้อม  ฯลฯ

นอกจากจะมีเป้าหมายให้ประชาชนมีที่ดินที่อยู่อาศัยที่มั่นคงแล้ว  พอช.ยังสนับสนุนให้ชุมชนมีความเข้มแข็งสามารถแก้ไขปัญหาและพัฒนาคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของสมาชิกในชุมชนต่อไปได้