เครือข่ายลดบริโภคเค็มเผยผลวิจัยมาตรการให้ความรู้และปรับพฤติกรรมลดเค็ม ได้ผลเฉพาะกลุ่มผู้ป่วย NCDs

เครือข่ายลดบริโภคเค็มเผยผลวิจัยชี้ มาตรการให้ความรู้และปรับพฤติกรรมลดเค็มได้ผลเฉพาะกลุ่มผู้ป่วย NCDs เท่านั้น ขณะที่คนไทยทั่วไปยังกินโซเดียมเกินเกณฑ์ พร้อมเสนอให้ยกระดับมาตรการทางกฎหมายและภาษีโซเดียมเพื่อลดผู้ป่วยรายใหม่

รศ.นพ.สุรศักดิ์ กันตชูเวสศิริ ประธานเครือข่ายลดบริโภคเค็ม เปิดเผยว่า การบริโภคโซเดียมเกินความจำเป็นยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่นำไปสู่วิกฤตโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ในประเทศไทย แม้ที่ผ่านมาจะมีการรณรงค์สร้างความตระหนักรู้แก่ประชาชนอย่างต่อเนื่อง แต่หลักฐานทางวิชาการล่าสุดสะท้อนให้เห็นข้อจำกัดที่สำคัญของแนวทางดังกล่าว ในการศึกษาได้รับการตีพิมพ์ ในวารสาร  Nutrients  https://doi.org/10.3390/nu18223803 โดยภาควิชาเวชศาสตร์ชุมชน คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี ร่วมกับเครือข่ายลดบริโภคเค็ม พบว่าการรณรงค์ให้ความรู้และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในคลินิกและในชุมชน พบว่าสามารถช่วยให้ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงปรับลดการบริโภคโซเดียมและควบคุมระดับความดันโลหิตได้จริง ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลจากการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 (พ.ศ. 2567–2568) ที่พบว่า กลุ่มผู้ป่วยที่มีประวัติโรคหลอดเลือดสมองและโรคไตเรื้อรังระยะลุกลามจะบริโภคโซเดียมลดลง โดยมีการบริโภคโซเดียมต่ำกว่ากลุ่มประชาชนทั่วไปอย่างชัดเจน แต่ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ อ้วนและโรคเบาหวานยังคงมีความเสี่ยงสูง เนื่องจากการบริโภคโซเดียมที่มากเกินไป รวมทั้งกลุ่มคนทั่วไปที่ยังไม่ป่วยกลับยังไม่มีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและยังคงบริโภคโซเดียมสูงเฉลี่ย 3,650.2 มิลลิกรัม/วัน โดยประชากรถึง 88.2% บริโภคเกินเกณฑ์แนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO) ที่กำหนดไว้ไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัม/วัน ตัวเลขนี้แทบไม่ลดลงเมื่อเทียบกับผลสำรวจในปี 2019 (3,636 มิลลิกรัม/วัน)

จากผลการศึกษาดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า มาตรการให้ความรู้และขอความร่วมมือจากภาคอุตสาหกรรมเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการป้องกันไม่ให้เกิดผู้ป่วยรายใหม่ในสังคมไทย จึงจำเป็นต้องยกระดับไปสู่มาตรการเชิงโครงสร้างที่เข้มข้นขึ้น ประกอบด้วย 4 แนวทางหลัก ดังนี้

1.มาตรการทางกฎหมายและภาษี (Taxation) ในผลิตภัณฑ์อาหารแปรรูปและอาหารสำเร็จรูปที่มีปริมาณโซเดียมสูงเกินเกณฑ์มาตรฐาน (เช่น บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ขนมขบเคี้ยว) เพื่อควบคุมปริมาณโซเดียมและผลักดันให้เกิดการปรับเปลี่ยนสูตรเพื่อลดปริมาณโซเดียมในผลิตภัณฑ์อาหาร โดยคิดอัตราภาษีเพิ่มขึ้นตามระดับปริมาณโซเดียม เพื่อสร้างแรงจูงใจให้ภาคอุตสาหกรรมปรับสูตรลดโซเดียม (Reformulation)

2.มาตรการจำกัดการตลาด (Marketing Restrictions) การควบคุมการโฆษณาและส่งเสริมการขายในกลุ่มเยาวชนและวัยทำงาน โดยออกกฎหมายห้ามโฆษณาผลิตภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มที่มีโซเดียมสูงเกินเกณฑ์ในสื่อที่เข้าถึงเด็ก เยาวชน และคนรุ่นใหม่ รวมถึงการจำกัดการทำตลาดผ่านอินฟลูเอนเซอร์และแพลตฟอร์มออนไลน์

3.การกำหนดปริมาณโซเดียม โดยเฉพาะในกลุ่มอาหารสำเร็จรูป (Maximum Sodium Limits) ถ้าเกินปริมาณที่กำหนด นอกจากมีเกณฑ์ภาษีคอยควบคุมแล้ว ยังต้องมีฉลากคำเตือน เพื่อเป็นการแจ้งข้อมูลให้ผู้บริโภคได้รับรู้  นอกจากนี้ในฉลากคำเตือนบนบรรจุภัณฑ์สำหรับอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ (Front-of-Package Warning Labels)  นั้น การใช้ฉลากเตือนจะต้องเข้าใจง่ายและชัดเจน มีการออก "ฉลากเตือน" ที่ระบุข้อความชัดเจนว่า "โซเดียมสูง" เมื่อผลิตภัณฑ์นั้นมีปริมาณโซเดียมเกินเกณฑ์ที่กำหนด

4.นโยบายการจัดซื้อจัดจ้างเพื่อให้มีอาหารเพื่อสุขภาพในองค์กร (Healthy Food Procurement Policies) การปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมทางอาหาร ออกระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ กำหนดให้โรงอาหาร การจัดเลี้ยงประชุม และร้านค้าสวัสดิการในโรงพยาบาล โรงเรียน มหาวิทยาลัย และสถานที่ราชการ ต้องจัดหาอาหารและเครื่องดื่มที่ผ่านเกณฑ์โซเดียมต่ำ มีเมนูผักและผลไม้ที่อุดมด้วยโพแทสเซียมในสัดส่วนที่เหมาะสม และห้ามจำหน่ายหรือเสิร์ฟผลิตภัณฑ์ที่มีฉลากเตือน "โซเดียมสูง"

ทั้งนี้แนวทางข้อเสนอทั้งหมด จะเป็นการสร้างบรรทัดฐานใหม่ในสังคมได้ โดยการผลักดันมาตรฐานรสชาติอาหารในสังคมไทยภายใต้แนวคิด "เค็มน้อยอร่อยได้" ให้เป็นที่ยอมรับในวงกว้าง  โดยงานวิจัยยังพบว่า มีกลุ่มเสี่ยงที่บริโภคโซเดียมสูง โดยกลุ่มอายุ 30-44 ปี บริโภคโซเดียมเฉลี่ยสูงสุดตามช่วงวัย (3,956.4 มิลลิกรัม/วัน) ผู้ที่มีภาวะอ้วนระดับ 2 (BMI ≥ 30 กก./ตร.ม.) บริโภคเฉลี่ยสูงถึง 4,195.3 มิลลิกรัม/วัน และผู้ที่มีระดับการศึกษาสูงกว่า (มัธยมศึกษาและอุดมศึกษา) มีความเสี่ยงในการบริโภคโซเดียมเกินเกณฑ์สูงกว่ากลุ่มประถมศึกษา

นอกจากนี้ในเรื่องของความแตกต่างตามรายภูมิภาค โดยเฉพาะภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีปริมาณการบริโภคโซเดียมเฉลี่ยสูงสุดในประเทศ (3,727.8 และ 3,727.7 มิลลิกรัม/วัน ตามลำดับ) ขณะที่ภาคกลางมีความเสี่ยงต่อการบริโภคเกินเกณฑ์และมีความไม่สมดุลของอัตราส่วน Na/K สูงที่สุด (5.1) ส่วนภาคใต้มีค่าเฉลี่ยต่ำที่สุด (3,397.5 มิลลิกรัม/วัน) และสำหรับผู้ที่มีความดันโลหิตอยู่ในเกณฑ์เสี่ยง (130–139 / 80–89 mmHg) ผู้ป่วยเบาหวาน และผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจ ยังคงมีสัดส่วนการบริโภคโซเดียมเกินเกณฑ์สูงมาก ในทางกลับกัน ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3-5 และผู้ที่มีประวัติโรคหลอดเลือดสมองมีแนวโน้มบริโภคโซเดียมลดลงอย่างมีนัยสำคัญ แต่ค่าเฉลี่ยก็ยังคงสูงกว่า 2,000 มิลลิกรัม/วัน อยู่ดี

ท้ายที่สุดการแก้ไขปัญหาการบริโภคโซเดียมเกินในสังคมไทยไม่ควรเป็นเพียงการเรียกร้องให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรม แต่ต้องมุ่งปรับเปลี่ยนระบบอาหารที่ประชาชนต้องเผชิญในชีวิตประจำวัน จากการรณรงค์ให้คนเลือกกินเค็มน้อย ไปสู่การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีสุขภาพดี โดยรัฐต้องมีบทบาทสำคัญในการเพิ่มการเข้าถึงอาหารโซเดียมต่ำ รวมถึงกำกับดูแลอุตสาหกรรมอาหารผ่านมาตรการทางกฎหมาย ภาษี และกลไกเชิงนโยบายที่เป็นรูปธรรม เพื่อให้การลดโซเดียมไม่ใช่เพียงทางเลือกของผู้บริโภค แต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกภาคส่วน เพราะการป้องกันโรค NCDs ที่ยั่งยืนไม่ใช่แค่ทำให้ประชาชนรู้จักเลือกอาหารที่ดีต่อสุขภาพ แต่ต้องทำให้อาหารที่ดีต่อสุขภาพเป็นทางเลือกที่เข้าถึงได้ง่ายและเป็นมาตรฐานของสังคม ดังนั้นคณะผู้วิจัยชี้ให้เห็นว่าการรณรงค์ให้ความรู้เพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอที่จะบรรลุเป้าหมายลดโซเดียมของประเทศลง 30% จึงเสนอให้ใช้มาตรการทางนโยบายอาหารที่เข้มข้นขึ้น เช่น การจัดเก็บภาษีอาหารที่มีโซเดียมสูง การจำกัดการโฆษณา การกำหนดเพดานปริมาณโซเดียมสูงสุดในอาหารแปรรูป การติดฉลากเตือนด้านหน้าบรรจุภัณฑ์ รวมถึงการส่งเสริมให้ประชาชนเข้าถึงผักผลไม้ที่อุดมด้วยโพแทสเซียมและชุดตรวจวัดโซเดียมในอาหารด้วยตนเอง.

เพิ่มเพื่อน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

เครือข่ายลดบริโภคเค็มร่วมงานประชุมวิชาการสุขภาพแห่งชาติครั้งที่ 24 ผลักดันมาตรการภาษีโซเดียมผ่านสินค้าที่มีปริมาณโซเดียมสูง

เครือข่ายลดบริโภคเค็ม ร่วมงานประชุมวิชาการสุขภาพแห่งชาติครั้งที่ 24 (CDoH) ภายใต้สโลแกน “หวาน เค็ม เมา ควัน” เชื่อมั่นภายใน 2-5ปีข้างหน้าเรามีเครื่องมือวัดความเค็ม (Salt Meter) ใช้ทั่วประเทศ

เทศกาลกินเจ 2567 สสส. สานพลัง เครือข่ายลดบริโภคเค็ม ชวนคนรุ่นใหม่ กินเจปลอดภัย ห่างไกล NCDs

น.ส.นิรมล ราศรี ผู้อำนวยการสำนักสร้างเสริมวิถีชีวิตสุขภาวะ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กล่าวว่า เทศกาลกินเจ เป็นเทศกาลแห่งการสั่งสมบุญกุศล ละเว้นเนื้อสัตว์ เพิ่มการกินผัก ผลไม้ ถือเป็นโอกาสดีในการดูแลสุขภาพ แต่อาหารเจส่วนมากมีรสหวาน มัน และเค็มจัด จากการสำรวจการบริโภคโซเดียมในคนไทย ปี 2566 พบว่า