กกต.แจง QR Code บัตรเลือกตั้ง ตรวจถึงเลขบัตร ไม่รู้คนกา

กกต.ยืนยัน QR Code และบาร์โค้ดใช้ตรวจสอบและติดตามบัตรเลือกตั้งเพื่อป้องกันปลอมแปลงและบัตรเขย่ง ระบุสแกนได้เพียงเลขบัตร ไม่สามารถรู้ว่าผู้มีสิทธิเลือกใคร เร่งตรวจสอบกรณีภาพบัตรติดต้นขั้วเผยแพร่ในโซเชียล

13 กุมภาพันธ์ 2569 ที่สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) นายวรพงศ์ อนันต์เจริญกิจ ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนการเลือกตั้ง ชี้แจงกรณีการกำหนดบาร์โค้ดและ QR Code บนบัตรเลือกตั้ง สส.แบบแบ่งเขต และแบบบัญชีรายชื่อ ว่าเป็นไปตามระเบียบ กกต. ข้อ 129 ซึ่งให้อำนาจกำหนดรหัสหรือเครื่องหมายเพิ่มเติมบนบัตรเลือกตั้งเพื่อป้องกันการปลอมแปลง

นายวรพงศ์กล่าวว่า บาร์โค้ดและ QR Code เป็นหนึ่งในมาตรการควบคุมความปลอดภัย ใช้ในการบริหารจัดการบัตรเลือกตั้ง ตั้งแต่ขั้นตอนการจัดพิมพ์ สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ว่ามีการพิมพ์เกินจำนวนหรือไม่ รวมถึงใช้ติดตามจำนวนบัตรแต่ละเล่ม โดย 1 เล่มมี 20 ใบ สามารถตรวจสอบได้ว่าเลขต้น–เลขท้ายครบถ้วนก่อนส่งถึงหน่วยเลือกตั้ง เพื่อลดปัญหาบัตรเขย่ง

ในขั้นตอนการกระจายบัตรไปยัง กกต.เขต และคณะกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง หากมีบัตรเล็ดลอดออกนอกระบบ สามารถตรวจสอบได้ว่าจัดสรรอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยใด ทั้งนี้ การสแกนบาร์โค้ดหรือ QR Code จะทราบเพียงเลขที่บัตรเลือกตั้ง ไม่สามารถระบุได้ว่าผู้ใดเป็นผู้ลงคะแนน

กรณีมีภาพบัตรเลือกตั้งติดต้นขั้วเผยแพร่ในโซเชียลมีเดีย นายวรพงศ์ยอมรับว่าเมื่อสแกนจะเห็นเลขประจำบัตร และสามารถตรวจสอบได้ว่าบัตรดังกล่าวอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยใด เนื่องจากยังไม่ได้ฉีกออกจากเล่ม จึงต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงต่อไป พร้อมยืนยันว่า QR Code และบาร์โค้ดไม่ได้ใช้เพื่อติดตามผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

ด้าน ว่าที่ ร.ต.ภาสกร สิริภคยาพร รองเลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้ง กล่าวว่า การออกเสียงลงคะแนนเป็นการใช้สิทธิโดยตรงและลับ ไม่มีขั้นตอนใดที่ทำให้ทราบได้ว่าผู้มีสิทธิลงคะแนนให้ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด แม้จะมีการเผยแพร่ภาพบัตรที่มีบาร์โค้ด ตัวเลขที่ปรากฏก็ไม่สามารถพิสูจน์ตัวบุคคลได้

สำหรับการเก็บรักษาบัตรเลือกตั้งและต้นขั้วบัตร มีการจัดเก็บแยกส่วนและรักษาความปลอดภัยตามขั้นตอน บัตรที่นับคะแนนแล้วจะถูกเก็บรักษาไว้ 2 ปี และไม่สามารถเปิดหีบได้ เว้นแต่ กกต.มีมติสั่งนับคะแนนใหม่หรือเลือกตั้งใหม่ ผู้ใดฝ่าฝืนมีความผิดตามกฎหมาย

เมื่อถูกถามว่าหากนำต้นขั้วบัตรมาเทียบกับบัตรเลือกตั้ง จะสามารถทราบได้หรือไม่ว่าใครลงคะแนนให้ใคร นายวรพงศ์กล่าวว่า กระบวนการจัดเก็บทำในภาพรวมทั้งเขตหรือทั้งจังหวัด มีจำนวนหลายร้อยถึงหลายพันหน่วย การเข้าถึงข้อมูลดังกล่าวทำไม่ได้ หากผู้ใดเปิดหีบบัตรโดยไม่มีมติ กกต. ถือว่าผิดกฎหมายและมีโทษทางวินัยและอาญา

ส่วนประเด็นที่มีข้อสงสัยว่าอาจขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่ ว่าที่ ร.ต.ภาสกรระบุว่า หลักการลงคะแนนโดยลับหมายถึง ไม่มีใครรู้ว่าผู้ใช้สิทธิเลือกใคร ซึ่งกระบวนการที่ดำเนินการอยู่สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญมาตรา 85

นายวรพงศ์กล่าวเพิ่มเติมว่า การใช้บาร์โค้ดและ QR Code ขึ้นอยู่กับเทคนิคการพิมพ์ของแต่ละโรงพิมพ์ และเคยมีการใช้ QR Code ในการเลือกตั้งปี 2566 แล้ว ส่วนบัตรประชามติแม้ไม่มีบาร์โค้ด ก็มีมาตรการควบคุมอื่น แต่ไม่สามารถเปิดเผยรายละเอียดได้

ทั้งนี้ การสแกนบัตรจะใช้กรณีมีเหตุร้องเรียน เช่น การนำบัตรไปใช้ผิดหน่วยหรือผิดเขต โดยตรวจสอบได้ว่าบัตรถูกจัดสรรไปที่ใด แต่ไม่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบตัวผู้ใช้สิทธิ พร้อมยืนยันว่าโอกาสนำข้อมูลไปจัดทำเป็นฐานข้อมูลขนาดใหญ่ไม่มีทางเกิดขึ้น เนื่องจากไม่มีการเปิดหีบบัตรโดยพลการ