อดีตผู้พิพากษาอาวุโสถอดรหัสคดีโกงสอบท้องถิ่น ภาค 2

14 ต.ค.2569 - นายวัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ อดีตผู้พิพากษาอาวุโสในศาลฎีกา โพสต์เฟซบุ๊กในหัวข้อ “ถอดรหัสคดีโกงสอบท้องถิ่น (ภาค 2): เคลียร์ชัดปมปล่อยตัว 84 วัน พิสูจน์พยาน 8 แสนแผ่น อายัดร้อยล้าน สาวลึกถึงระดับ “อธิบดี””ระบุว่า ต่อเนื่องจากบทความเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 2569 กรณีเรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานครปล่อยตัว 3 ผู้ต้องหาคนสำคัญ ได้แก่ “จ่าพิชิต”, “ดร.วิน” และ น.ส.ศตพร หลังครบกำหนดฝากขังสูงสุด 84 วัน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อาญา) จนเกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์ในสังคมอย่างกว้างขวางว่า “คดีสิ้นสุดแล้วหรือไม่?” หรือ “เป็นการปล่อยให้ตัวการทุจริตลอยนวลหรือไม่?”

ล่าสุดเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2569 สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) โดย นายนิติพันธุ์ ประจวบเหมาะ เลขาธิการคณะกรรมการ ป.ป.ช. และ นายเกียรติศักดิ์ พุฒพันธุ์ รองเลขาธิการ ป.ป.ช. ได้เปิดโต๊ะแถลงข่าวด่วน เพื่อตอบคำถามสังคม คลายข้อสงสัย และเปิดเผยความคืบหน้าในการไต่สวนคดีทุจริตสอบแข่งขันบรรจุข้าราชการส่วนท้องถิ่น ปี 2568 อย่างเป็นทางการ

บทความนี้จะนำร่องจากคำแถลงของ ป.ป.ช. พร้อมวิเคราะห์เจาะลึกข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย จุดอ่อนเชิงโครงสร้าง และแนวโน้มคดีที่คุณต้องจับตามองอย่างใกล้ชิด!

1.ตอบคำถามสังคม: ทำไม ป.ป.ช. ไม่สรุปสำนวนให้ทัน 84 วัน?

คำชี้แจงจาก ป.ป.ช. ยืนยันตรงกับหลักการทางกฎหมายว่า "การปล่อยตัวเมื่อครบฝากขัง 84 วัน เป็นไปตามหลักนิติรัฐและบทสันนิษฐานความบริสุทธิ์ (Presumption of Innocence) ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 29 วรรคสอง" ที่ไม่อาจคุมขังบุคคลใดเกินกว่าที่ ป.วิ.อาญา มาตรา 87 กำหนดไว้ได้ หากยังไม่มีการยื่นฟ้องต่อศาล แต่เหตุผลสำคัญในทางยุทธศาสตร์คดีที่ ป.ป.ช. หยิบยกขึ้นมา คือ "ความเสี่ยงของการตัดตอนคดี (ตัดหัว ตัวไม่ผิด)"

• หากเร่งรัดทำสำนวนรวบรัด: เพื่อให้ทันกรอบเวลาฝากขัง 84 วัน โดยส่งฟ้องเฉพาะผู้ต้องหา 3 รายแรกที่ถูกจับกุม อาจทำให้รูปคดีเสียหาย ข้อหาขาดความสมบูรณ์ และเปิดช่องให้ตัวการใหญ่เบื้องหลังใช้เป็นข้อต่อสู้หลุดรอดไปได้

• ธรรมชาติของคดีซับซ้อน: คดีนี้มีพฤติการณ์ร่วมกันแก้ไขคะแนนสอบและเรียกรับเงินอย่างเป็นขบวนการใหญ่ มีพยานบุคคลที่เกี่ยวข้องกว่า 1,000 ราย, เครือข่ายนายหน้าถึง 110 สาย และผู้สมัครสอบที่มีส่วนรู้เห็นกว่า 6,000 ราย
การสืบสวนมูลเหตุจูงใจและเจตนาจึงต้องอาศัยความรอบคอบสูงสุด

2. หลักฐานแน่นหนา: พิสูจน์นิติวิทยาศาสตร์ 8 แสนแผ่น & อายัดทรัพย์ร้อยล้าน
ป.ป.ช. ได้เปิดเผยหมุดหมายสำคัญในการรวบรวมพยานหลักฐาน ซึ่งแสดงให้เห็นว่ากระบวนการไต่สวนไม่ได้หยุดนิ่ง:

• หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ (กระดาษคำตอบ 8 แสนแผ่น): ป.ป.ช. เตรียมนำผู้เชี่ยวชาญเข้าดำเนินการตรวจสอบกระดาษคำตอบของผู้เข้าสอบจำนวนกว่า 800,000 แผ่น ภายในกรอบเวลา 10 วันนับจากวันแถลงข่าว เพื่อใช้เป็นพยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มัดแน่นในชั้นศาล

• มาตรการทางทรัพย์สิน (อายัดร้อยล้าน): จากการแกะรอยเส้นทางการเงินที่มีความซับซ้อนกระจายตัวเป็นใยแมงมุม ป.ป.ช. ได้บูรณาการร่วมกับสำนักงาน ปปง. ดำเนินการ อายัดทรัพย์สินที่เกี่ยวข้องไปแล้วในระดับ "หลักร้อยล้านบาท" ซึ่งย้ำว่าเป็นการปราบปรามทั้งตัวบุคคลและยึดทรัพย์ที่ได้จากการกระทำความผิด

3. เปิดหน้าตัวการใหญ่: หลักฐานมัดถึงระดับ "อธิบดี"

ประเด็นที่สร้างความฮือฮาที่สุดในการแถลงข่าว คือ การระบุถึงระดับของผู้กระทำความผิด:

ป.ป.ช. ยืนยันว่า ณ วันนี้ พยานหลักฐานยังเชื่อมโยงไม่ถึงระดับนักการเมือง (รัฐมนตรี หรือ ส.ส.) แต่พยานหลักฐานที่มีความสมบูรณ์และชัดเจนแล้วนั้น ได้สาวไปถึงระดับหัวหน้าหน่วยงาน หรือ "ระดับอธิบดี" เป็นที่เรียบร้อยแล้ว และพบว่ามี มากกว่า 1 ราย! สิ่งนี้สะท้อนว่าคดีไม่ได้หยุดอยู่เพียงแค่กลุ่มนายหน้าหรือข้าราชการระดับปฏิบัติการ 3 รายที่ได้รับการปล่อยตัว แต่เป็นการสะเทือนถึงผู้บริหารระดับสูงของหน่วยงานของรัฐ!

4. เจาะลึกเชิงวิเคราะห์: จุดอ่อนเชิงโครงสร้างการส่งต่อคดี ระหว่าง ตำรวจ กับ ป.ป.ช.

หากพิจารณากระบวนการทำงานอย่างถี่ถ้วน คดีนี้ได้สะท้อนให้เห็น "ข้อสังเกตและจุดอ่อนเชิงโครงสร้าง" ในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทยอย่างน่าสนใจ:

ปัญหาการนับเวลาฝากขังต่อ (ตำรวจ - ป.ป.ช.)

คดีนี้พนักงานสอบสวน (บก.ปปป.) ดำเนินการขอออกหมายจับและขอฝากขังผู้ต้องหาทั้ง 3 รายไว้ก่อน พร้อมทั้งส่งมอบสำนวนให้ ป.ป.ช. ดำเนินการต่อ ภายใน 30 วันนับแต่วันที่มีการร้องทุกข์กล่าวโทษ ตาม พ.ร.ป. ป.ป.ช. มาตรา 61 วรรคหนึ่ง

• เมื่อ ป.ป.ช. รับเรื่องมาไต่สวนต่อ เวลาฝากขังเดิมที่ถูกใช้ไปแล้วในชั้นตำรวจ (4 ผลัด 48 วัน) ยังคงถูกนับรวมต่อเนื่องตาม ป.วิ.อาญา มาตรา 87 ทำให้ ป.ป.ช. เหลือเวลาฝากขังอีกเพียง 36 วัน (3 ผลัด) ซึ่งไม่เพียงพอต่อการรวบรวมพยานหลักฐานในคดีซับซ้อน จึงนำไปสู่การปล่อยตัวหลังครบกำหนด 84 วันในที่สุด

การต้องตั้งหลักไต่สวนคดีเครือข่ายขนาดใหญ่ที่มีพยานนับพันคนและเอกสารนับแสนแผ่นภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ จึงทำให้ ป.ป.ช. ชนเพดานกรอบเวลาฝากขัง 84 วันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

หากคดีเริ่มจาก ป.ป.ช. ตั้งแต่แรก รูปคดีจะต่างออกไปอย่างไร?

หากเป็นคดีที่ ป.ป.ช. เริ่มต้นไต่สวนเองตั้งแต่แรก ป.ป.ช. จะใช้ระบบไต่สวนตาม พ.ร.ป. ป.ป.ช. ซึ่งมักจะใช้วิธี "ออกหมายเรียก" ผู้ถูกกล่าวหามารับทราบข้อกล่าวหาในวันที่พยานหลักฐานตกผลึกและพร้อมแจ้งข้อกล่าวหาแล้ว มากกว่าการไปขอศาลออกหมายจับและฝากขังคุกตั้งแต่วันแรก ๆ ซึ่งจะไม่ถูกบีบด้วยกรอบเวลาฝากขัง 84 วัน และจะไม่เกิดภาพการปล่อยตัวผู้ต้องหาให้สังคมคลางแคลงใจ

ความล่าช้าโดยธรรมชาติในชั้น อสส. และ "คณะกรรมการร่วม"

นอกจากนี้ กระบวนการหลังจาก ป.ป.ช. ไต่สวนเสร็จยังต้องส่งสำนวนให้ อัยการสูงสุด (อสส.) พิจารณาฟ้องคดีภายใน 180 วัน หากมีความเห็นไม่ตรงกัน ก็ต้องตั้ง "คณะกรรมการร่วม" ตามมาตรา 93 ซึ่งใช้เวลาเพิ่มอีกอย่างน้อย 90 วัน กระบวนการหลายขั้นตอนเหล่านี้จึงกลายเป็นโจทย์ใหญ่เรื่องความรวดเร็วในการอำนวยความยุติธรรม

5. ไทม์ไลน์สำคัญนับจากนี้: ปักหมุด "ต้นเดือนพฤศจิกายน 2569"

จากคำแถลงของ ป.ป.ช. ได้มีการวางกำหนดการดำเนินงานในขั้นตอนต่อไปไว้อย่างชัดเจน ดังนี้:

• ปลายเดือนตุลาคม 2569: คณะกรรมการไต่สวนจะสรุปสำนวนและพยานหลักฐานทั้งหมด เข้าสู่ที่ประชุมคณะกรรมการ ป.ป.ช. ชุดใหญ่ เพื่อวางแนวทางและเคาะรายชื่อผู้ถูกกล่าวหา

• ต้นเดือนพฤศจิกายน 2569: ป.ป.ช. คาดว่าจะสามารถเริ่มทยอย "แจ้งข้อกล่าวหาล็อตใหญ่" แก่กลุ่มผู้กระทำความผิดในคดีทุจริตสอบท้องถิ่น

• การคุมตัวในอนาคต: หากมีการแจ้งข้อกล่าวหาแล้ว และปรากฏหลักฐานว่าผู้ถูกกล่าวหามีพฤติการณ์จะหลบหนี ยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐาน หรือไม่มารายงานตัวตามนัด ป.ป.ช. มีอำนาจยื่นขอให้ออก หมายจับใหม่ ได้ตาม พ.ร.ป. ป.ป.ช. มาตรา 39 ประกอบ ป.วิ.อาญา มาตรา 66 โดยระยะเวลาที่หลบหนีจะไม่ถูกนับรวมในอายุความ (อายุความสะดุดหยุดลง) ตามกฎหมาย

บทสรุป

การแถลงข่าวของ ป.ป.ช. เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2569 ถือเป็นการยืนยันโครงสร้างข้อกฎหมายและแนวทางที่สังคมจับตาว่า "การปล่อยตัว 84 วัน ไม่ใช่การปล่อยให้พ้นผิด" แต่เป็นไปตามหลักนิติรัฐเพื่อคุ้มครองสิทธิมนุษยชน

อย่างไรก็ดี บทพิสูจน์ที่แท้จริงของ ป.ป.ช. และกระบวนการยุติธรรมไทยจะไม่ได้อยู่ที่คำแถลงชี้แจง แต่อยู่ที่ "ต้นเดือนพฤศจิกายน 2569" ว่าจะสามารถแจ้งข้อกล่าวหาล็อตใหญ่ สาวไปถึงตัวการระดับอธิบดี และนำตัวผู้กระทำความผิดทุกคนมาเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมได้อย่างรวดเร็ว รัดกุม และเป็นธรรม สมดังที่ประชาชนตั้งคาดหวังไว้หรือไม่!