สาเหตุการตายของใครหลายคนในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

ในปีนี้ จำนวนผู้เสียชีวิตจากการพยายามหลบหนีเข้ายุโรปทั่วทะเลเมดิเตอร์เรเนียนนั้นสูงกว่าที่ผ่านมา ตั้งแต่ต้นปีจนถึงกลางเดือนกันยายน 2023 มีผู้เสียชีวิตหรือสูญหายแล้ว 2,356 คน ซึ่งเป็นจำนวนเกือบเท่ากับปีที่แล้วทั้งปี

เส้นทางทะเลเมดิเตอร์เรเนียนถือเป็นเส้นทางหลบหนีที่อันตรายที่สุดในโลก แต่เป็นไปได้อย่างไรที่ผู้คนจำนวนมากต้องมาเสียชีวิตที่ชายแดนด้านนอกของสหภาพยุโรป ซึ่งได้กำหนดสิทธิในการลี้ภัยไว้ในกฎบัตรสิทธิขั้นพื้นฐาน เหตุผลหลักคือ การปิดพรมแดน การปราศจากเส้นทางหลบหนีและการย้ายถิ่นฐานทางกฎหมาย

ผู้ลี้ภัยที่ต้องการยื่นขอลี้ภัยในยุโรปสามารถกระทำได้ก็ต่อเมื่อเดินทางไปถึงดินแดนยุโรปแล้วเท่านั้น นอกจากนี้ขั้นตอนการขอวีซ่ายังมีอุปสรรคสูงอีกด้วย ความจริงที่ว่าปัจจุบันมีผู้คนเสียชีวิตหรือสาบสูญบนเส้นทางเมดิเตอร์เรเนียนมากขึ้นนั้น ส่วนหนึ่งก็เพราะหลายคนต้องการลองใช้เส้นทางนี้ด้วย ตัวเลขของ UNHCR เผยว่า 52 เปอร์เซ็นต์ของผู้ที่ไปถึงชายฝั่งอิตาลีทางทะเลเมดิเตอร์เรเนียนในช่วงครึ่งแรกของปีนี้เริ่มต้นเดินทางจากตูนิเซีย และ 42 เปอร์เซ็นต์มีต้นทางจากลิเบีย เมื่อเทียบกับภูมิหลังนี้ ทำให้เห็นว่าการควบคุมชายแดนที่เข้มงวดขึ้นของหน่วยยามชายฝั่งตูนิเซียและลิเบียก็มีส่วนทำให้มีผู้เสียชีวิตเพิ่มมากขึ้นเช่นกัน

หน่วยยามชายฝั่งทั้งของตูนิเซียและลิเบียต่างได้รับการสนับสนุนจากสหภาพยุโรปและประเทศสมาชิกแต่ละรายในช่วงเดือนและปีที่ผ่านมา อย่างเช่นเรือเร็วที่เจ้าหน้าที่ยามชายฝั่งใช้ติดตามผู้ลี้ภัยนั้นได้รับการสนับสนุนจากอิตาลี ในช่วงครึ่งปีแรกของปีนี้ ผู้ลี้ภัยและผู้อพยพกว่า 40,000 คนถูกหน่วยยามชายฝั่งตูนิเซียและลิเบียสกัดกั้นและส่งตัวกลับประเทศในแอฟริกาเหนือ ขณะพยายามนั่งเรือข้ามทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

ตั้งแต่ปี 2015 สหภาพยุโรปและประเทศสมาชิกได้ลดขนาดการค้นหาเรือในเชิงรุกมากขึ้นเรื่อยๆ และมุ่งเน้นไปที่การต่อสู้กับผู้ลักลอบขนของเถื่อนและการคุ้มครองชายแดน ซึ่งนั่นก็ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนมากขึ้นด้วย เพราะหากทั้งระบบมุ่งเป้าไปที่การขัดขวาง หรือไม่ให้ความช่วยเหลือผู้ลี้ภัย การสูญเสียชีวิตของผู้คนจำนวนมากก็จะเป็นปัญหาไม่จบสิ้น

องค์กรช่วยเหลือทางทะเลภาคประชาสังคมหลายแห่งประกาศเตือนตั้งแต่ต้นเดือนสิงหาคม 2022 แล้วว่า เนื่องจากขาดมาตรการค้นหาและความช่วยเหลือจากรัฐ จึงมีความเสี่ยงสูงที่การเสียชีวิตในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนอาจเพิ่มมากขึ้นอีกในอนาคต

องค์กรช่วยเหลือทางทะเลของพลเรือนจึงมีความสำคัญมากขึ้น รายงานของเครือข่ายประสานงานเพื่อการช่วยเหลือทางทะเลพลเรือน (CMRCC) ระบุว่าพวกเขาช่วยชีวิตผู้คนได้ทั้งหมด 6,134 คนในช่วงครึ่งปีแรก ซึ่งหากไม่มีองค์กรเหล่านี้จำนวนผู้เสียชีวิตจะสูงขึ้นหลายเท่า แต่อย่างไรก็ตาม งานของหน่วยกู้ภัยทางทะเลก็สุ่มเสี่ยงที่จะผิดกฎหมายมากขึ้นเรื่อยๆ เหมือนกัน

เมื่อปลายปี 2022 อิตาลีได้ออกกฤษฎีกาซึ่งจำกัดการส่งเจ้าหน้าที่กู้ภัยทางทะเลพลเรือนในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนอย่างมีนัยสำคัญ บรรดานักวิจารณ์มองว่า อิตาลีมีเจตนามอบหมายให้เจ้าหน้าที่กู้ภัยทางทะเลไปปฏิบัติงานที่ท่าเรือซึ่งอยู่ห่างไกลทางตอนเหนือของประเทศ เป็นเหตุให้พวกเขาต้องเสียเวลาเปล่า แทนที่จะสามารถไปช่วยชีวิตผู้ลี้ภัยกลางทะเลได้

นักวิจัยด้านการย้ายถิ่นให้ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับประเด็นนี้ผ่านสื่อว่า วิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันการเสียชีวิตของผู้คนในทะเล คือ การอนุญาตให้พวกเขาเดินทางได้อย่างปลอดภัย รวมทั้งเคารพสิทธิขั้นพื้นฐานในเสรีภาพเกี่ยวกับการโยกย้ายถิ่นฐาน ในขณะที่ความพยายามที่จะต่อสู้กับอาชญากรรมลักลอบขนคนเข้าเมืองก็ไม่มีประสิทธิภาพเช่นกัน นั่นเพราะความจำเป็นในการลักลอบขนคนเข้าเมืองเกิดจากนโยบายการย้ายถิ่นฐานที่เข้มงวดของยุโรปเอง ตราบใดที่ผู้คนไม่มีโอกาสหลบหนีผ่านเส้นทางที่ปลอดภัย โศกนาฏกรรมเช่นนี้ก็จะยังคงมีอยู่ต่อไป.