137ปีศิริราชมุ่งสู่ ‘การแพทย์ยั่งยืน’ รับมือโลกยุคใหม่ชูรังสีร่วมรักษาแม่นยำฟื้นไวไร้แผล

ครบรอบ 137 ปี โรงพยาบาลศิริราช สถาบันการแพทย์ของแผ่นดินที่อยู่คู่คนไทย กำลังก้าวสู่บทบาทใหม่ที่ท้าทายยิ่งกว่าเดิม ไม่ใช่แค่การรักษาโรคภัยไข้เจ็บ แต่คือการสร้าง ‘การแพทย์ที่ยั่งยืน’ เพื่อรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของโลกทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและเทคโนโลยี

ในงาน ‘SiCOE Forum 2025 x SDGs’ ที่จัดขึ้นล่าสุด เนื่องในโอกาสครบรอบ 137 ปี รพ.ศิริราช ได้ตอกย้ำความมุ่งมั่นในการบูรณาการ ‘เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs)’ เข้ากับการดำเนินงาน โดยมีศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์ศิริราช (SiCOE) ทั้ง 19 ศูนย์ เป็นหัวหอกสำคัญในการผลักดันการแพทย์ยั่งยืน เพื่อประโยชน์สูงสุดของประชาชน นอกจากนี้ยังได้นำเสนอศักยภาพการแพทย์ยุคใหม่อย่าง ‘รังสีร่วมรักษา (Interventional Radiology-IR)’ ที่มีจุดเด่น “แม่นยำ ฟื้นไว ไร้แผล" ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ป่วย และสอดรับกับเป้าหมายความยั่งยืน

ศ.นพ.อภิชาติ อัศวมงคลกุล คณบดีคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ย้ำถึงความมุ่งมั่นตลอด 137 ปีของศิริราช และการขับเคลื่อนสู่เป้าหมาย SDGs ว่า “ศิริราชเราทำงานด้านนี้มาโดยตลอด โดยเฉพาะ 4 เป้าหมายซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของศิริราชเสมอมา ได้แก่ สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี (Goal 3), การศึกษาที่มีคุณภาพ (Goal 4) ผ่านการสร้างบุคลากรการแพทย์, การลดความเหลื่อมล้ำ (Goal 10) โดยศิริราชไม่เคยละทิ้งคนด้อยโอกาส ทุกคนมีสิทธิ์เท่าเทียมกัน และการสร้างความร่วมมือเพื่อการพัฒนา (Goal 17) ซึ่งทั้งหมดนี้คือสิ่งที่ยืนยันการทำงานอย่างมั่นคงของเรา

อีกหัวใจสำคัญของการขับเคลื่อน คือ ศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์ (SiCOE) ทั้ง 19 ศูนย์ เพื่อส่งมอบการดูแลรักษาที่ดีที่สุดให้กับคนไทย ความเป็นเลิศเหล่านี้เกิดขึ้นได้จากบุคลากรที่มุ่งมั่นและไม่หยุดคิดค้นนวัตกรรมภายใต้การทำงานเป็นทีม ตามแนวทาง ‘Excellent Together’ ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายความยั่งยืนที่ศิริราชให้ความสำคัญ”

ด้าน รศ.ดร.นพ.ยงยุทธ ศิริวัฒนอักษร ผู้อำนวยการโรงพยาบาลศิริราช กล่าวว่า “ในฐานะโรงพยาบาลขนาดใหญ่ เราตระหนักว่าการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องสำคัญ โดยเฉพาะในย่านบางกอกน้อย จึงให้ความสำคัญกับการจัดการของเสีย (Waste Management) ต้องรับผิดชอบต่อสังคม อะไรที่ทำให้ขยะน้อยลงก็จะมุ่งไปทางนั้น เช่น การรีไซเคิล การลดขยะ โดยไม่ลดหย่อนมาตรฐานการรักษาที่เป็นเลิศ การดำเนินงานเหล่านี้ต้องเดินคู่ขนานกันไป”

ซึ่งแนวทางการรักษาแบบใหม่ๆ ในปัจจุบันก็มีส่วนช่วยในเรื่องนี้อย่างมาก หนึ่งในเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่สะท้อนความมุ่งมั่นทั้งด้านนวัตกรรมและความยั่งยืนของศิริราชคือ “รังสีร่วมรักษา” หรือ Interventional Radiology (IR) ที่เรียกสั้นๆ ว่า “หมอ IR”

ปัจจุบัน ศาสตร์ทางการแพทย์เจริญไปมาก หมอผ่าตัดไม่จำเป็นต้องผ่าตัดใหญ่ในหลายๆ โรค เพราะเรามีทีมแพทย์ IR ซึ่งใช้เทคนิคการรักษาแบบแผลเล็กมาก โดยสอดสายสวนขนาดเล็กจิ๋ว หรือใช้เข็มผ่านผิวหนัง เข้าไปยังตำแหน่งโรคโดยตรง โดยอาศัย “ภาพนำทาง” ทางการแพทย์ เช่น เอกซเรย์, เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan), คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) และอัลตราซาวด์ (Ultrasound) เป็นตัวนำทางในการรักษา

การรักษาด้วย IR ไม่เพียงช่วยลดความเจ็บปวด ลดระยะเวลาพักฟื้นของผู้ป่วย ทำให้กลับไปใช้ชีวิตปกติและทำงานได้เร็วขึ้นเท่านั้น แต่ยังตอบโจทย์ด้านความยั่งยืนได้เป็นอย่างดี รศ.ดร.นพ.ยงยุทธ เล่าให้ฟังว่า วิธีการรักษาแบบ IR ใช้วัสดุอุปกรณ์ เวชภัณฑ์ และบุคลากรน้อยกว่าการผ่าตัดใหญ่ ใช้เวลาในห้องผ่าตัดสั้นลง ลดการใช้พลังงาน ลดการเกิดคาร์บอนและของเสีย นี่คือการรักษาที่เป็นเลิศและยังช่วยดูแลสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน

ด้าน รศ.นพ.สมราช ธรรมธรวัฒน์ อาจารย์แพทย์ภาควิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า ปัจจุบันวิธีทางรังสีร่วมรักษา หรือ IR ได้ก้าวมาเป็นทางเลือกการรักษายุคใหม่ ด้วยจุดเด่นของการรักษาที่ “แม่นยำ ฟื้นไว ไร้แผล” สามารถรักษาโรคต่างๆ ครอบคลุมตั้งแต่โรคทางระบบประสาทไปจนถึงโรคทางระบบลำตัว อาทิ โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke), การจี้รักษาเนื้องอกและมะเร็ง เช่น มะเร็งตับ, มะเร็งปอด, มะเร็งไต, ต่อมไทรอยด์โต

นอกจากนี้ยังเป็นทางเลือกใหม่ในการรักษาโรคต่างๆ มากมาย อาทิ การรักษาต่อมลูกหมากโตด้วยวิธีอุดหลอดเลือด (Prostate artery embolization หรือ PAE), การรักษาเนื้องอกมดลูกโดยการอุดหลอดเลือด (Uterine artery Embolization) การรักษาข้อเข่าเสื่อมโดยวิธีอุดหลอดเลือดเพื่อลดอาการปวด (Genicular artery embolization หรือ GAE), การรักษาเนื้องอกต่อมไทรอยด์โดยการจี้ด้วยความร้อน, การอุดหลอดเลือดในภาวะเลือดออกจากอุบัติเหตุ ฯลฯ

ปัจจุบัน ศูนย์รังสีร่วมรักษาศิริราช มีการทำหัตถการมากถึงกว่า 5,000 ครั้งต่อปี ซึ่งเป็นปริมาณที่สูงมาก สะท้อนถึงความต้องการและความจำเป็น ซึ่งหากสามารถขยายไปยังภูมิภาคทั่วประเทศ และผลักดันให้รังสีร่วมรักษาเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายสาธารณสุข จะสามารถช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ป่วย ลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงการรักษา

ด้าน รศ.ดร.นพ.ยงยุทธ กล่าวเพิ่มเติมว่า ท่ามกลางเทคโนโลยีที่ทันสมัย ศิริราชยังคงยึดมั่นในหลักการเข้าถึงการรักษาอย่างเท่าเทียม โดยยืนยันว่า “ที่ศิริราช ไม่ว่าคนไข้จะใช้สิทธิ์การรักษาใด หากมีความจำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วย IR แม้จะมีค่าใช้จ่ายสูง เรามีกลไกและโครงการต่างๆ คอยสนับสนุน เพราะเราคือโรงพยาบาลของแผ่นดิน เราเน้นการดูแลแบบองค์รวม มีการประชุมทีมสหสาขาวิชาชีพ เพื่อเลือกแนวทางที่ดีที่สุดสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย”

ท้ายที่สุด ผู้อำนวยการ รพ.ศิริราช ยังฝากถึงความตั้งใจในการสื่อสารเรื่อง IR ให้ประชาชนได้รับทราบในวงกว้าง “เราอยากให้คนไทยรู้ว่ามีทางเลือกในการรักษาที่เรียกว่า IR ซึ่งมีประสิทธิภาพ ปลอดภัย ฟื้นตัวเร็ว แม้วันนี้อาจจะยังไม่ต้องการ แต่หากวันหนึ่งจำเป็นจะได้ทราบว่ามีวิธีนี้อยู่ และสามารถเข้าถึงได้ที่ศิริราช การที่ผู้ป่วยฟื้นตัวเร็ว กลับไปใช้ชีวิตได้ตามปกติเร็วที่สุดคือสิ่งสำคัญที่เรามุ่งหวัง”

การเดินทาง 137 ปีของโรงพยาบาลศิริราช จึงไม่ใช่เพียงการสั่งสมประสบการณ์ แต่คือการพัฒนาอย่างไม่หยุดยั้ง ทั้งในด้านความเป็นเลิศทางการแพทย์ การนำนวัตกรรมมาใช้เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตผู้ป่วย ควบคู่ไปกับการดูแลสังคมและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน สมดังปณิธานของการเป็น “สถาบันการแพทย์ของแผ่นดิน” อย่างแท้จริง.