ความเป็นมาของรัฐธรรมนูญฉบับที่ 4 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช 2490 (ตอนที่ 56)

ไชยันต์ ไชยพร

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูญฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1                 

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

จากสมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คน พบว่า เคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นจำนวน 50 คน  และเป็นสมาชิกคณะราษฎร 56 คน             

หมายความว่า กว่าครึ่ง (50/80 คน) ของสมาชิกพฤฒสภาสืบต่อมาจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และกว่าครึ่ง (56/80) ของสมาชิกพฤฒสภาเป็นสมาชิกคณะราษฎร  นั่นคือ มีสมาชิกสภาพฤฒสภาที่เป็นสมาชิกคณะราษฎรเสีย 70 % ภายใต้รัฐธรรมนูญ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489

และเมื่อเทียบกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ที่ตั้งขึ้นครั้งแรกเมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476  จำนวน 78 คน พบว่าเป็นสมาชิกคณะราษฎรเสีย 46 คน  นั่นคือ มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ที่เป็นสมาชิกคณะราษฎร 58.9 % ภายใต้รัฐธรรมนูญ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475

จะเห็นได้ว่า สัดส่วนของสมาชิกคณะราษฎรในสมาชิกพฤฒสภากลับเพิ่มมากขึ้นกว่าสมาชิกคณะราษฎรในสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ที่ตั้งขึ้นครั้งแรก

และคนในสมัยนั้นเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”

ส่วนสมาชิกพฤฒสภาที่เหลือที่ไม่เคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และไม่ได้เป็นสมาชิกคณะราษฎรมี 30 คน  ในตอนก่อนๆ ได้กล่าวถึงประวัติของสมาชิกพฤฒสภาไม่เคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และไม่ได้เป็นสมาชิกคณะราษฎรมี 30 คนไปบ้างแล้ว ได้แก่ คุณพึ่ง ศรีจันทร์   คุณแก้ว  สิงหะคเชนทร์  คุณเขียน กาญจพันธุ์ และพันโท เจือ  สฤษฎิ์ราชโยธิน คุณจินดา พันธุมจินดา (จินดา จินตเสรี) คุณจำลอง ดาวเรือง  คุณไต๋ ปาณิกบุตร คุณถวิล อุดล คุณทัน พรหมิทธิกุล มหาอำมาตย์ตรี พระยานลราชสุวัจน์  (ทองดี  นลราชสุวัจน์)  พระนิติการณ์ประสม  (สงวน  ชัยเฉนียน) คุณปพาฬ  บุญ-หลง หลวงประสิทธิ์นรกรรม คุณประทุม  รมยานนท์ พันตำรวจเอก พระพิจารณ์พลกิจ และคุณพึ่ง ศรีจันทร์ 

ต่อไปจะได้กล่าวถึงคุณมิ่ง  เลาห์เรณู

คุณมิ่งมีบิดาชื่อคุณเพี้ยน มารดาชื่อคุณงิ้ว เดิมทีคุณเพี้ยนเป็นคนท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี เมื่อแต่งงานกับคุณงิ้วจึงได้ย้ายมาอยู่กับคุณงิ้วที่บางสะพาน ประจวบคีรีขันธ์  ต่อมาคุณมิ่งได้ย้ายกลับไปที่เพชรบุรี และทำโรงสี คุณมิ่งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ตั้งแต่วันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2476 (เลือกตั้งครั้งแรก) จนถึงวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2480     

ในช่วงที่เกิดรัฐประหารวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ที่นำโดยพลโทผิณ ชุณหะวัณ ยึดอำนาจจากรัฐบาลหลวงธำรงนาวาสวัสดิ์และเครือข่ายของคุณปรีดี พนมยงค์ “ท่านผู้หญิงพูนศุขวางแผนให้คุณปรีดีเดินทางออกนอกประเทศได้อย่างปลอดภัย โดยได้อาศัยเรือประมงที่ยืมมาจากคุณมิ่ง เลาห์เรณู ส.ส. จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ได้แล่นทวนน้ำมารับนายปรีดีที่ท่าเรือบ้านสวนฉางเกลือ โดยมี ร.ต. อมฤต วิสุทธิธรรม ร.น. เป็นกัปตันเรือ”

จากข้างต้น จึงพอสรุปได้ว่า การที่คุณมิ่งได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกพฤฒสภาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489 เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่า “สภาปรีดี”

ต่อไปจะได้กล่าวถึง ร้อยโท  วิริยะ  วิริยะเหิรหาว

ข้อมูลเกี่ยวกับร้อยโท  วิริยะ ที่ค้นได้ขณะนี้คือ ท่านเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครปฐม ตั้งแต่วันที่ 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2481 จนถึงวันที่ 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2488 

ต่อไปคือ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร ผู้เขียนไม่คิดว่าท่านจะเป็นผู้สนับสนุนเฉพาะท่านปรีดี พนมยงค์ เพราะท่านสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง และสนับสนุนการปกครองโดยมีรัฐธรรมนูญ กล่าวได้แน่ว่า ท่านสนับสนุนคณะราษฎร และด้วยความรู้ความสามารถอย่างเป็นเลิศ ท่านจึงเป็นที่พึ่งให้กับผู้นำคณะราษฎรทุกคน ตลอดจนถึงรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์  ดูจะไม่ต่างจากศาสตราจารย์ ดร. วิษณุ เครืองามในยุคต่อมา

ต่อไปจะได้กล่าวถึงคุณสนิท  เจริญรัฐ

คุณสนิท เจริญรัฐ เป็นคนจังหวัดนครราชสีมา บิดามีอาชีพค้าขาย ศึกษาที่โรงเรียนชื่อ “โรงเรียนตัวอย่างประจำมณฑลนครราชสีมา”  เป็นโรงเรียนที่เป็นผลจากพระราโชบายด้านการศึกษาของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อมาศึกษาต่อที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ ผลการเรียนอยู่ในเกณฑ์ดีเด่นตลอดมา ในต้นปี พ.ศ. 2469 ได้สมัครเข้าศึกษาในโรงเรียนกฎหมายของกระทรวงยุติธรรม แต่ได้รับราชการในแผนกอัยการจังหวัดสุรินทร์ พร้อมกับการศึกษาทฤษฎีของนิติศาสตร์ด้วยการอ่านตำรา รวมทั้งอ่านคำบรรยายวิชากฎหมายลักษณะต่างๆ แทนการไปฟังคำบรรยายที่โรงเรียนกฎหมาย 

แม้ว่า คุณสนิทจะลงรับสมัครเลือกตั้งและได้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครราชสีมา ตั้งแต่วันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2476 จนถึงวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2480  แต่คุณสนิทถือได้ว่าเป็นนักเขียนและนักหนังสือพิมพ์อาชีพที่ทำหน้าที่อย่างตรงไปตรงมา และไม่อาจกล่าวได้ว่า ท่านเป็นพวกอาจารย์ปรีดีโดยเฉพาะ  แต่ประเมินได้ว่า ท่านสนับสนุนแนวคิดและอุดมการณ์ของท่านอาจารย์ปรีดี