พฤฒสภา คือ สภาปรีดี จริงหรือ ? (14)

ไชยันต์ ไชยพร

ก่อนจะเกิดรัฐธรรมนูฉบับที่ 4 หรือรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. 2490  เรามีรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 คือฉบับ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 และฉบับที่ 3 คือฉบับ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489  ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นแล้วว่า รัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ที่ใช้อยู่ระหว่าง พ.ศ. 2475-2489 เป็นรัฐธรรมนูญที่นำไปสู่ระบอบคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร สาเหตุสำคัญที่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญคณาธิปไตยสืบทอดอำนาจโดยคณะราษฎร ได้แก่

1. การเปิดให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีสิทธิ์รับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1

2. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มีจำนวนเท่ากับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 1 ที่มาจากการเลือกตั้ง

3. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี และมีวาระอยู่ยาวตราบที่ยังบังคับใช้บทเฉพาะกาลอยู่ 

4. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ชุดแรกที่แต่งตั้งขึ้นในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2476 มาจากการแต่งตั้งโดยคณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร                                                         

5. คณะรัฐมนตรี คณะที่ 4 ที่มาจากการทำรัฐประหาร แต่งตั้งตัวเองและพวกพ้องซึ่งส่วนเป็นสมาชิกคณะราษฎรให้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2

6. สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 รับรองตัวเองให้เป็นคณะรัฐมนตรี

จาก 1-5 บรรดาสมาชิกคณะราษฎรต่างแต่งตั้งตัวเองกลับไปกลับมาหมุนเวียนกันเป็นคณะรัฐมนตรี และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 เป็นระยะเวลาถึง 13 ปี จนมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ นั่นคือ ฉบับที่ 3 เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2489                     

รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ แม้จะยกเลิกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 และให้มีสมาชิกพฤฒสภาขึ้นแทน แต่ก็ยังกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามีสิทธิ์ในการรับรองคณะรัฐมนตรีร่วมกับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง  และแม้ว่าจะกำหนดให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่รัฐธรรมนูญฉบับที่ 3 นี้ได้กำหนดไว้ว่า ในช่วงแรกให้สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

ทีนี้ เรามาดูกันว่า สมาชิกพฤฒสภาที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้เลือกขึ้นมาเป็นจำนวน 80 คนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นใครและพวกใครบ้าง   และทำไมคนในสมัยนั้นถึงเรียกพฤฒสภาว่าเป็น “สภาปรีดี”

พฤฒสภาเต็มไปด้วยคนของปรีดีจริงหรือ ?

ในการตอบข้อสงสัยข้างต้น ผู้เขียนจะขอกล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาทั้งหมด 80 ท่าน เพื่อเป็นข้อมูลในการประเมินข้อน้ำหนักความน่าเชื่อถือเกี่ยวกับการตั้งฉายา “พฤฒสภา” ว่าเป็น “สภาปรีดี” โดยไล่ไปตามลำดับตัวอักษร โดยตอนที่แล้วได้กล่าวถึงภูมิหลังของสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้นจำนวน 25 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 11 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี 3 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 5 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 6 ท่าน

ต่อไปคือ คุณพึ่ง ศรีจันทร์ [1]

คุณพึ่งเป็นคนสุโขทัย เกิดปี พ.ศ. 2450 ที่เรือนแพในแม่น้ำยม บ้านท่าทราย ตำบลกง อำเภอกงไกรลาศ ชีวิตวัยเด็กลำบาก เนื่องจากมารดาเสียชีวิตไปเมื่อคุณพึ่งอายุได้เพียง 5 ขวบ และอีกสองปีต่อมาก็ต้องกำพร้าบิดา  โดยตากับยายเป็นผู้เลี้ยงดูคุณพึ่ง

คุณพึ่งเรียนหนังสือที่โรงเรียนประชาบาลบ้านท่าทรายจนจบ และมาเรียนต่อที่โรงเรียนมัธยมในจังหวัดพิษณุโลก คุณพึ่งเป็นคนเรียนหนังสือเก่งและมีความมานะในการเรียน เคยได้สอบได้ที่หนึ่งของโรงเรียน หลังจากจบชั้นมัธยม ได้เรียนต่อวิชากฎหมายที่โรงเรียนกฎหมายของกระทรวงยุติธรรม และจบเป็นเนติบัณฑิตไทยในปี พ.ศ. 2469 จากนั้นได้ประกอบอาชีพทนายความอยู่ที่จังหวัดเชียงใหม่ แล้วย้ายมาอยู่ที่จังหวัดอุตรดิตถ์ ทำอาชีพทนายกับ “ทำไร่อ้อยและค้าไม้สักแปรรูป”                                             

เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี พ.ศ. 2475 คุณพึ่งได้สนใจติดตามข่าวเป็นอย่างมาก ด้วยตอนที่เรียนกฎหมายก็เคยเรียนกับ “อาจารย์ปรีดี” ด้วย                                                                         

เมื่อมีการเลือกตั้งครั้งแรกที่เป็นการเลือกตั้งทางอ้อม คุณพึ่งได้ลงสมัครเป็นผู้แทนราษฎรแต่แพ้ ได้คะแนนจากผู้แทนตำบล 16 คะแนน ผู้ชนะที่หนึ่งคือ นายฟัก ณ สงขลา ได้ 18 คะแนน แต่คุณพึ่งก็ไม่ท้อ เมื่อมีการเลือกตั้งครั้งที่สองในปี พ.ศ. 2480 ที่เป็นการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน คุณพึ่งลงแข่งขันอีก และชนะได้เป็นผู้แทนราษฎรจังหวัดอุตรดิตถ์   แต่เป็นผู้แทนฯได้ไม่ถึงปี  พระยาพพลพลพยุหเสนา นายกรัฐมนตรีประกาศยุบสภา คุณพึ่งลงสมัครแข่งขันและชนะอีกเป็นครั้งที่สอง แต่คราวนี้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่หนึ่งอยู่นาน เพราะมีการต่ออายุสภาฯตลอดเวลาสงครามโลกครั้งที่สอง     

คุณพึ่งได้ร่วมงานสำคัญของประเทศคือ งานเสรีไทย รับผิดชอบ “หน่วยสุโขทัย-อุตรดิตถ์” เขตงาน 4 จังหวัด คือ พิษณุโลก อุตรดิตถ์ สุโขทัยและตาก คุณพึ่งมีฉายาเรียกขานว่า “นายพลผึ้ง”

จากการเป็นเสรีไทย คุณพึ่งได้ช่วยทำงานต่อต้านญี่ปุ่นและร่วมมือกับสัมพันธมิตรจนกระทั่งสงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลง 

ในขณะที่คุณพึ่งเป็นสมาชิกสภาฯ คุณพึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามรัฐบาลที่ลงมติไม่ผ่านร่างกฎหมายเกี่ยวกับพระราชกำหนดสองฉบับ ทำให้หลวงพิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีต้องลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในปี พ.ศ. 2487

ต่อมาในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2488 เมื่อคุณทวี บุณยเกตุได้รับแต่งตั้งให้เป็นนายกรัฐมนตรี คุณพึ่งก็ได้เข้าร่วมรัฐบาลเป็นครั้งแรก ได้เป็นรัฐมนตรีลอย ต่อมาในรัฐบาล ม.ร.ว. เสนีย์ ปราโมช คุณพึ่งก็ยังได้ร่วมรัฐบาลเป็นรัฐมนตรีลอย โดยได้ “รับมอบหมายให้เป็นผู้กำกับดูแลกระทรวงอุตสาหกรรม”

เมื่อ ม.ร.ว. เสนีย์ ประกาศยุบสภาและให้มีการเลือกตั้งใหม่ในวันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2489 คุณพึ่งก็ลงสมัครแข่งขันอีก แต่แพ้คุณสุ่น ตันติผลาพล  ต่อมาได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกพฤฒสภาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489

จากที่กล่าวไปข้างต้น น่าจะกล่าวได้ว่า คุณพึ่ง ศรีจันทร์น่าจะเป็นหนึ่งในสมาชิกพฤฒสภาที่ทำให้พฤฒสภาถูกเรียกขานว่าเป็น “สภาปรีดี”   แต่คุณพึ่งเป็นสมาชิกพฤฒสภาอยู่ไม่นาน เมื่อมีการเลือกตั้งเพิ่มเติมในวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2489 คุณพึ่งก็ตัดสินใจลาออกจากสมาชิกสภาที่มาจากการแต่งตั้ง และลงแข่งขันเพื่อจะได้เป็นสมาชิกสภาฯที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน และคุณพึ่งก็ชนะการเลือกตั้ง ได้เข้าเป็นผู้แทนของประชาชนโดยแท้

ต่อไปจะได้กล่าวถึงคุณมิ่ง  เลาห์เรณู

คุณมิ่งมีบิดาชื่อคุณเพี้ยน มารดาชื่อคุณงิ้ว เดิมทีคุณเพี้ยนเป็นคนท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี เมื่อแต่งงานกับคุณงิ้วจึงได้ย้ายมาอยู่กับคุณงิ้วที่บางสะพาน ประจวบคีรีขันธ์  ต่อมาคุณมิ่งได้ย้ายกลับไปที่เพชรบุรี และทำโรงสี คุณมิ่งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ตั้งแต่วันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2476 (เลือกตั้งครั้งแรก) จนถึงวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2480                                                             

ในช่วงที่เกิดรัฐประหารวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ที่นำโดยพลโทผิณ ชุณหะวัณ ยึดอำนาจจากรัฐบาลหลวงธำรงนาวาสวัสดิ์และเครือข่ายของคุณปรีดี พนมยงค์ “ท่านผู้หญิงพูนศุขวางแผนให้คุณปรีดีเดินทางออกนอกประเทศได้อย่างปลอดภัย โดยได้อาศัยเรือประมงที่ยืมมาจากคุณมิ่ง เลาห์เรณู ส.ส. จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ได้แล่นทวนน้ำมารับนายปรีดีที่ท่าเรือบ้านสวนฉางเกลือ โดยมี ร.ต. อมฤต วิสุทธิธรรม ร.น. เป็นกัปตันเรือ”

จากข้างต้น จึงพอสรุปได้ว่า การที่คุณมิ่งได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกพฤฒสภาในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2489 เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้พฤฒสภาได้รับการขนานนามว่า “สภาปรีดี”

สรุปผลล่าสุดคือ

จากที่ศึกษาภูมิหลังสมาชิกพฤฒสภาไปทั้งสิ้น 27 ท่านในทั้งหมด 80 ท่าน พบว่า มีสมาชิกที่จัดได้ว่าเป็นพวกปรีดี 13 ท่าน มีแนวโน้มที่จะสนับสนุนปรีดี 3 ท่าน ไม่ใช่พวกปรีดี 5 ท่าน ไม่สามารถจัดได้ว่าเป็นฝ่ายใดแน่ 6 ท่าน

[1] อาศัยข้อมูลจากหนังสือ “คนการเมือง” ของท่านอาจารย์นรนิติ เศรษฐบุตร