มหัศจรรย์ธรรมชาติ 'ข้าวตอกฤาษี' ฟองน้ำแห่งขุนเขา ชี้ความสมบูรณ์นิเวศแหล่งน้ำบริสุทธิ์

“ข้าวตอกฤาษี” ฟองน้ำแห่งขุนเขา ดัชนีชี้วัดความสมบูรณ์นิเวศป่าดิบเขา แหล่งน้ำธรรมชาติที่บริสุทธิ์

18 ต.ค.2569 – เฟซบุ๊กกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ระบุ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 8 (ขอนแก่น) เปิดเผยข้อมูลการสำรวจและอนุรักษ์ “ข้าวตอกฤาษี” พืชโบราณตระกูลข้าวตอกฤาษีที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศบนพื้นที่สูง โดยเฉพาะบริเวณหน่วยพิทักษ์ป่าโคกนกกระบา เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จังหวัดเลย ซึ่งนับเป็นหนึ่งในแหล่งกระจายพันธุ์สำคัญที่สะท้อนถึงความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ป่าอนุรักษ์

ข้าวตอกฤาษี (Sphagnum cuspidatulum) จัดเป็นพืชในวงศ์ Sphagnaceae ที่มีกลไกทางธรรมชาติอันน่าอัศจรรย์ โดยทำหน้าที่เปรียบเสมือน “ฟองน้ำธรรมชาติ” คอยกักเก็บน้ำและรักษาความชื้นให้กับผืนป่าดิบเขา การพบกลุ่มข้าวตอกฤาษีที่เจริญเติบโตอย่างสมบูรณ์ในพื้นที่ เป็นเครื่องยืนยันว่าผืนป่าแห่งนี้ยังมีสภาพอากาศหนาวเย็น มีความชื้นสูง และมีระบบนิเวศแหล่งน้ำธรรมชาติที่บริสุทธิ์ ดังนั้น การดูแลรักษาถิ่นที่อยู่อาศัยของพืชชนิดนี้จึงเป็นภารกิจสำคัญในการปกป้องต้นน้ำลำธารของประเทศ

สำหรับข้าวตอกฤาษีมีลักษณะทางพฤกษศาสตร์เฉพาะตัว โครงสร้างของพืชเรียกว่าแกมมีโตไฟต์ (Gametophyte) ประกอบด้วยกิ่งก้าน 3 รูปแบบที่ทำหน้าที่ดูดซับน้ำ ช่วยพยุงลำต้น และขยายพันธุ์ ใบประกอบด้วยเซลล์สังเคราะห์แสงควบคู่กับเซลล์กักเก็บน้ำขนาดใหญ่ ทำให้สามารถอุ้มน้ำได้ในปริมาณมาก

ด้านการปรับตัวตามฤดูกาล ในช่วงฤดูฝนจะมีสีเขียวสด แต่เมื่อเข้าสู่ฤดูร้อนจะเข้าสู่ระยะพักตัว เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอ่อนจนถึงสีขาว และจะขยายพันธุ์ผ่านสปอร์เมื่ออับสปอร์แก่จัดจนเป็นสีดำ โดยในประเทศไทยจะพบพืชชนิดนี้เฉพาะในพื้นที่ป่าดิบเขาสูงจากระดับน้ำทะเลตั้งแต่ 1,200 เมตรขึ้นไป อาทิ ดอยอินทนนท์ ภูหลวง ภูเขียว เขาใหญ่ และเขาหลวง

ทั้งนี้ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง มีแผนดำเนินการร่วมกับเจ้าหน้าที่ลาดตระเวนเชิงคุณภาพ (SMART Patrol) ในการติดตามประเมินการเปลี่ยนแปลงของสังคมพืชโบราณบนยอดภูอย่างต่อเนื่อง พร้อมทั้งจัดทำเส้นทางศึกษาธรรมชาติและสื่อเรียนรู้เชิงอนุรักษ์ เพื่อสร้างความตระหนักรู้แก่ท่องเที่ยวและประชาชนเกี่ยวกับการร่วมกันคุ้มครองพืชพรรณหายาก ไม่ให้ได้รับผลกระทบจากการรบกวนของมนุษย์ อันจะส่งผลให้ระบบนิเวศป่าต้นน้ำดำรงอยู่อย่างยั่งยืนต่อไป.