เฮลั่น! ทีมวิจัย มช. ค้นพบ 'เห็ดขอนขาว' ชนิดใหม่ของโลก รับประทานได้

ทีมนักวิจัยวิทย์ มช. ค้นพบเห็ดขอนขาวชนิดใหม่ของโลก (สายสมร-saisamorniae) รับประทานได้ เจอบริเวณศาลาธรรม มช.

30 มิ.ย.2568-ศูนย์สื่อสารองค์กรฯมหาวิทยาลัยเชียงใหม่แจ้งว่า ทีมนักวิจัย นำโดย นักวิจัยเชี่ยวชาญ ดร.นครินทร์ สุวรรณราช และดร.จตุรงค์ คำหล้า สังกัดศูนย์ความเป็นเลิศด้านความหลากหลายของจุลินทรีย์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และนายอัษฎาวุธ แก้วนันตา นักศึกษาระดับปริญญาโท ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ ได้ศึกษาและสำรวจความหลากหลายของเห็ดราขนาดใหญ่ในพื้นที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อจัดทำฐานข้อมูลความหลากชนิดของเห็ดราขนาดใหญ่ที่พบและประเมินความอุดมสมบูรณ์ การใช้ทรัพยากรเห็ดในการหมุนเวียนคาร์บอนเริ่มต้นในธรรมชาติ

โดยการสำรวจและเก็บตัวอย่างเห็ดและนำตัวอย่างมาศึกษาในห้องปฏิบัติการตามหลักอนุกรมวิธานสมัยใหม่ร่วมกับเทคนิคอณูชีววิทยาด้วยดีเอ็นเอ การเพาะเลี้ยงเส้นใยเห็ดบริสุทธิ์เพื่อการเพาะดอกเห็ดในธรรมชาติ การศึกษาความเป็นไปได้ในการชักนำให้เกิดดอกเห็ดในห้องปฏิบัติการ การเพิ่มมูลค่าการเพาะเลี้ยงด้วยคุณสมบัติทางโภชนเภสัช อีกทั้งการเพาะเลี้ยงด้วยวัสดุธรรมชาติในมหาวิทยาลัยเชียงใหม่และประเมินการส่งเสริมการเพาะเลี้ยงเป็นเห็ดเศรษฐกิจในอนาคต

การใช้องค์ความรู้ กระบวนการคิดทางวิทยาศาสตร์ การสังเกตและการวิเคราะห์อย่างมีหลักการของศาสตร์อนุกรมวิธานในสาขาราวิทยาและเทคนิคอณูชีววิทยาร่วมกัน เพื่อการจัดกลุ่มชนิดเห็ด(Classification) และการบ่งบอกสกุลและชนิด(Identification) ด้วยหลักอนุกรมวิธานสมัยใหม่ โดยศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาของเห็ดและระบุชนิดด้วยเทคนิคอณูชีววิทยาแบบหลายลำดับยีน(multigene analysis) โดยใช้ตำแหน่งดีเอ็นเอบาร์โคด internal transcribed spacer (ITS) ในการระบุสกุล และใช้ตำแหน่งยีน large subunit ribosomal DNA (LSU) และ RNA polymerase second largest subunit (rpb2) ในการระบุชนิดด้วยแผนภูมิวิวัฒนาการ เพื่อที่จะได้ทราบชนิดได้อย่างถูกต้องแม่นยำ (Nomenclature) และทำให้ทราบว่าเห็ดที่ศึกษาเป็นเห็ดชนิดใหม่ รวมถึงการเพาะเลี้ยงเส้นใยบริสุทธิ์ของเห็ดเพื่อใช้ในการศึกษาการเพาะเลี้ยง

ทีมวิจัยพบเห็ดขอนขาวชนิดใหม่ กระจายบนสนามหญ้า เนื่องจากใต้ดินมีรากของต้นไม้ที่ตายฝังอยู่ในมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ตั้งแต่ปี 2562–2567 เมื่อนำตัวอย่างมาศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาและข้อมูลดีเอ็นเอ รวมถึงการวิเคราะห์ด้วยแผนภูมิวิวัฒนาการพบว่า เป็นเห็ดขอนขาว สกุล Lentinus บ่งบอกชนิดเป็น L. saisamorniae ชนิดใหม่ โดยสามารถเพาะเลี้ยงเส้นใยบริสุทธิ์และกระตุ้นการออกดอกในห้องปฏิบัติการและทดสอบการเพาะเลี้ยงในโรงเรือนได้สำเร็จ เนื่องจากเห็ดสกุลนี้มีรายงานว่าสามารถรับประทานได้ ผลงานวิจัยชิ้นนี้จึงเป็นครั้งแรกที่รายงานเห็ดขอนขาวชนิดใหม่ประเทศไทยและได้ตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ชนิดใหม่ว่า “saisamorniae” ให้กับ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.สายสมร ลำยอง ที่มีอายุครบ 75 ปี และทำงานด้านราวิทยาของไทยมานานกว่า 35 ปี และทีมวิจัยตั้งชื่อสามัญว่า “เห็ดขอนขาวสายสมร”

ผลงานวิจัยนี้ เป็นประโยชน์ด้านฐานข้อมูลของประเทศ ส่งผลให้พื้นที่ภาคเหนือเป็นจุดรายงานความหลากชนิดของเห็ดชนิดใหม่ เพื่อเพิ่มจำนวนชนิดใหม่ให้กับวงการเห็ดราขนาดใหญ่ของประเทศไทยและของโลก โดยการใช้หลักอนุกรมวิธานสมัยใหม่ ด้วยนักวิจัยไทย อีกทั้งยังสามารถเพาะเลี้ยงเห็ดขอนขาวสายพันธุ์ไทยที่ทนต่อสภาวะอากาศร้อน 37 องศาเซลเซียส รวมถึงสามารถพัฒนาให้เป็นเห็ดเศรษฐกิจได้ในอนาคต โดยการส่งเสริมการเพาะเลี้ยง เพื่อเป็นแหล่งอาหารเสริมโปรตีน และสอดรับนโยบายเพื่อส่งเสริมเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ของศูนย์ความเป็นเลิศด้านความหลากหลายของจุลินทรีย์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยผลงานได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Phytotaxa แล้ว