‘อว.-สอวช.’ ชู ‘นวัตกรรมที่ครอบคลุม’ กระจายโอกาสสู่ SME-เกษตรกร-ท้องถิ่น ยกระดับเศรษฐกิจไทย

อว.-สอวช. เปิดเกมนโยบายอนาคต ชู “Inclusive Innovation” กระจายนวัตกรรมสู่ SME-เกษตรกร-ท้องถิ่น ปลดล็อกศักยภาพเศรษฐกิจไทย ยกระดับขีดความสามารถการแข่งขัน

20 พฤศจิกายน 2569 - ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) เป็นผู้แทน ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กล่าวปาฐกถาพิเศษ (Keynote Speech) หัวข้อ “ขับเคลื่อนประเทศไทยสู่ระดับใหม่ ด้วยนวัตกรรมที่ทั่วถึงเพื่อเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขัน” ในงาน Policy Innovation Exchange 6 (PIX6) ภายใต้แนวคิด “Next Level Thailand: ยกระดับประเทศไทย สร้างสรรค์นวัตกรรมนโยบายเพื่ออนาคต” จัดโดย Thailand Policy Lab (TP Lab) ความร่วมมือระหว่างสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) และโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ณ โรงแรมคอนราด กรุงเทพฯ

ดร.สุรชัย กล่าวว่า การยกระดับประเทศไทยให้เติบโตอย่างยั่งยืน จำเป็นต้องปรับกระบวนทัศน์เรื่องขีดความสามารถในการแข่งขัน จากการพึ่งพาการลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และการส่งออก ไปสู่การสร้างและประยุกต์ใช้ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม โดยมีหัวใจสำคัญคือ “นวัตกรรมที่ครอบคลุม” (Inclusive Innovation) ที่ไม่กระจุกตัวอยู่เฉพาะบริษัทขนาดใหญ่หรือศูนย์กลางเศรษฐกิจ แต่ต้องกระจายโอกาสไปยัง SME แรงงาน เกษตรกร และชุมชนท้องถิ่น เพื่อปลดล็อกศักยภาพการผลิตและสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจในวงกว้าง

ทั้งนี้ ประเทศไทยกำลังเผชิญความท้าทายระดับโลก ทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ AI ภูมิรัฐศาสตร์ สังคมสูงวัย และความมั่นคงด้านพลังงาน สุขภาพ และไซเบอร์ ขณะที่เทคโนโลยีอุบัติใหม่ เช่น AI หุ่นยนต์ เซมิคอนดักเตอร์ เทคโนโลยีชีวภาพ และพลังงานสะอาด กำลังสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ แต่การเข้าถึงเทคโนโลยียังไม่เท่ากับการมีขีดความสามารถทางเทคโนโลยี ประเทศไทยจึงต้องพัฒนางานวิจัยระดับแนวหน้า (Frontier Research) ควบคู่กับการถ่ายทอดและกระจายเทคโนโลยี (Technology Diffusion) เพื่อช่วยให้ SME และผู้ประกอบการภูมิภาคก้าวข้ามข้อจำกัดด้านทักษะ เงินทุน และโครงสร้างพื้นฐาน เพิ่มผลิตภาพและความสามารถในการแข่งขัน

นอกจากนี้ ความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยียังก่อให้เกิดพรมแดนทางสังคมอุบัติใหม่ (Emerging Social Frontiers) 6 ด้าน ซึ่งมีความเหลื่อมล้ำเป็นโจทย์ร่วม ได้แก่ ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับ AI ความมั่นคงและการฟื้นตัว การมีชีวิตยืนยาวและการดูแล โอกาสใหม่และความเหลื่อมล้ำ ความเชื่อมั่นและประชาสังคม ตลอดจนการดำรงชีวิตอย่างยั่งยืนและการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ

เพื่อรับมือความท้าทายดังกล่าว สอวช. นำ 2 แนวทางสำคัญมาใช้ในการร่วมออกแบบ (ร่าง) กรอบนโยบายและยุทธศาสตร์การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) พ.ศ. 2571–2575 ได้แก่ 1. ธรรมาภิบาลเชิงคาดการณ์ (Anticipatory Governance) ใช้เครื่องมือ Strategic Foresight วิเคราะห์สัญญาณและฉากทัศน์อนาคต เพื่อประเมินความเสี่ยงและผลกระทบต่อประชาชนแต่ละกลุ่มล่วงหน้า และ 2. การกำหนดนโยบายแบบมีส่วนร่วม (Participatory Policymaking) ผ่านแนวคิดนโยบายนวัตกรรมที่มุ่งเน้นภารกิจ (Mission-Oriented Innovation Policy: MOIP) เปิดพื้นที่ให้ภาครัฐ เอกชน มหาวิทยาลัย และชุมชน ร่วมกำหนดภารกิจและออกแบบทางออก โดยให้ผู้ที่เผชิญปัญหามีส่วนร่วมกำหนดนโยบายอย่างแท้จริง

สำหรับ (ร่าง) กรอบนโยบาย อววน. พ.ศ. 2571–2575 ประกอบด้วย 5 ประเด็นยุทธศาสตร์ และ 10 ภารกิจ โดยมี 3 ภารกิจสำคัญเป็นกลไกขับเคลื่อน ได้แก่ 1. สร้างมูลค่าฐานชีวภาพ ตามแนวทาง Siam Terra มุ่งใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า เศรษฐกิจหมุนเวียน และเทคโนโลยีชีวภาพ แปรรูปทรัพยากรเกษตรและชีวภาพของไทยเป็นอาหาร วัสดุชีวภาพ และเคมีภัณฑ์มูลค่าสูง พร้อมเปิดโอกาสให้เกษตรกร สหกรณ์ และ SME เข้าถึงเทคโนโลยีและมาตรฐาน เพื่อยกระดับจากผู้ขายวัตถุดิบสู่ผู้ร่วมสร้างมูลค่าเพิ่ม

2. ทำให้นวัตกรรมเข้าถึงได้สำหรับทุกคน ส่งเสริมเทคโนโลยีที่เหมาะสม (Appropriate Technology: App Tech) ที่ใช้งานได้จริงและมีราคาเข้าถึงได้ โดยเริ่มจากความต้องการของพื้นที่และร่วมออกแบบกับผู้ใช้ เชื่อมโยงผ่านศูนย์นวัตกรรมในพื้นที่ (Local Innovation Hubs) เพื่อช่วยลดต้นทุน พัฒนาผลิตภัณฑ์ และขยายตลาดให้ผู้ผลิตรายย่อย และ 3. พัฒนาเมืองภูมิภาคสู่เครื่องยนต์การเติบโตที่ครอบคลุม ลดการกระจุกตัวทางเศรษฐกิจและการจ้างงานในเมืองใหญ่ ผ่านนวัตกรรมเชิงพื้นที่ (Place-Based Innovation) เทคโนโลยีเมืองเพื่อยกระดับบริการสาธารณะและการเดินทาง และธรรมาภิบาลแบบมีส่วนร่วม เพื่อกระจายงานที่มีคุณภาพและโอกาสทางเศรษฐกิจไปทั่วประเทศ

ดร.สุรชัย กล่าวย้ำว่า ความสำเร็จของนวัตกรรมที่ครอบคลุมต้องอาศัยความร่วมมือของระบบนวัตกรรมแห่งชาติ (National Innovation System) ที่เชื่อมโยงภาครัฐ ภาคอุตสาหกรรม สถาบันการศึกษา และชุมชนท้องถิ่น โดย สอวช. และระบบนโยบาย อววน. จะทำหน้าที่ประสานภารกิจร่วมและเชื่อมโยงสู่มาตรฐานสากล ทั้งนี้ ความสำเร็จต้องวัดจากผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งจำนวน SME ที่นำนวัตกรรมไปใช้ ผลิตภาพที่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิตท้องถิ่น และการเข้าถึงโอกาสใหม่ของคนในสังคม เพื่อเปลี่ยนเป้าหมายระดับชาติให้เป็นโอกาสระดับท้องถิ่น และสร้างรากฐานขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทยอย่างยั่งยืน.

เพิ่มเพื่อน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง