เดาใจยาก ประธานาธิบดีโรดริโก ดูเตร์เต ตกลงใจรื้อฟื้นข้อตกลงทางทหารวีเอฟเอที่จำเป็นต่อการวางแผนยุทธศาสตร์ของสหรัฐในภูมิภาคนี้ หลังจากขู่จะยกเลิกหลายคำรบแต่ก็ต่ออายุใหม่มาแล้ว 3 ครั้ง รัฐมนตรีกลาโหมฟิลิปปินส์แจ้งข่าวดีนี้ต่อรัฐมนตรีกลาโหมสหรัฐผู้มาเยือนเมื่อวันศุกร์

แฟ้มภาพ ค่ายทหารชั่วคราวของกองกำลังนาวิกโยธินสหรัฐที่โครว์วัลเลย์ ในจังหวัดตาร์ลักของฟิลิปปินส์ ระหว่างการฝึกทหารร่วมประจำปี บาลิกาตัน เมื่อวันที่ 14 เมษายน 2559 (Dondi Tawatao/Getty Images)

    ความตกลงกองกำลังผู้มาเยือน (วีเอฟเอ) ที่ฟิลิปปินส์และสหรัฐทำไว้เมื่อปี 2541 กำหนดกรอบการวางกำลังทางทหารของสหรัฐ ทั้งการสับเปลี่ยนกำลังสำหรับการฝึกทหารและซ้อมรบร่วม ไปจนถึงปฏิบัติการในฟิลิปปินส์ โดยถือเป็นองค์ประกอบสำคัญของความเป็นพันธมิตรภายใต้สนธิสัญญาการป้องกันประเทศร่วมกันอันยืนยาวนานหลายสิบปี แต่เดือนกุมภาพันธ์ปีที่แล้ว ดูเตร์เตแจ้งต่อสหรัฐว่า เขาต้องการยกเลิกวีเอฟเอ เพื่อตอบโต้ที่สหรัฐเพิกถอนวีซา ส.ว. ที่เป็นพันธมิตรทางการเมืองของเขา

    อย่างไรก็ดี เมื่อถึงเวลาครบกำหนด ดูเตร์เตกลับยอมให้ขยายเวลาต่อไปอีก รวมแล้ว 3 ครั้ง โดยครั้งล่าสุดเมื่อเดือนมิถุนายน ซึ่งจะครบกำหนดอีกทีสิ้นปีนี้

    รายงานรอยเตอร์กล่าวว่า ในการแถลงข่าวร่วมกันระหว่างเดลฟิน ลอเรนซานา รัฐมนตรีกลาโหมฟิลิปปินส์ กับลอยด์ ออสติน รัฐมนตรีกลาโหมสหรัฐ ที่กรุงมะนิลาเมื่อวันศุกร์ที่ 30 กรกฎาคม ลอเรนซานากล่าวว่า ข้อตกลงวีเอฟเอกลับมามีผลบังคับใช้เต็มรูปแบบอีกครั้ง เขายอมรับว่าไม่แน่ใจว่าอะไรทำให้ดูเตร์เตเปลี่ยนใจเรียกคืนหรือเพิกถอนจดหมายยกเลิกข้อตกลงวีเอฟเอ แต่ประธานาธิบดีดูเตร์เตตัดสินใจเมื่อวันพฤหัสบดี ภายหลังพบปะกับออสติน ซึ่งมาเยือนฟิลิปปินส์เป็นชาติสุดท้ายของการเยือนภูมิภาคนี้ครั้งแรกนับแต่รับตำแหน่ง

    ต่อมา แฮร์รี โรเก โฆษกของดูเตร์เต ชี้แจงว่า การตัดสินใจของดูเตร์เตอิงอยู่บนพื้นฐานของผลประโยชน์หลักทางยุทธศาสตร์ของฟิลิปปินส์ และความชัดเจนของจุดยืนของสหรัฐเรื่องพันธกรณีและพันธสัญญาภายใต้สนธิสัญญาการป้องกันร่วมกัน (เอ็มดีที)

    การตัดสินใจของดูเตร์เตไม่ได้ส่งผลเปลี่ยนแปลงมากนักต่อสภาพการณ์ที่เป็นอยู่ เพราะความตกลงฉบับนี้ยังไม่ถูกยกเลิก แต่ก็ช่วยสร้างเสถียรภาพให้เกิดขึ้นกับทั้งสองฝ่าย รัฐมนตรีกลาโหมสหรัฐกล่าวว่า การตัดสินใจดังกล่าวทำให้สหรัฐมั่นใจที่จะเดินหน้าต่อไป สามารถวางแผนระยะยาว และจัดการฝึกซ้อมทางทหารในรูปแบบต่างๆ ได้

    "พันธมิตรที่แข็งแกร่งและยืดหยุ่นระหว่างสหรัฐและฟิลิปปินส์จะยังคงมีความสำคัญต่อความมั่นคงปลอดภัยและความรุ่งเรืองของอินโด-แปซิฟิก" ออสตินกล่าวระหว่างการแถลงข่าว "วีเอฟเอที่ได้รับการรื้อฟื้นอย่างสมบูรณ์จะช่วยให้เราบรรลุเป้าหมายนี้ร่วมกัน"

    เอเอฟพีกล่าวว่า การตัดสินใจรื้อฟื้นวีเอฟเออย่างเต็มรูปแบบเกิดในช่วงเวลาที่ฟิลิปปินส์มีความตึงเครียดมากขึ้นกับจีนเกี่ยวกับข้อขัดแย้งในทะเลจีนใต้ โดยเฉพาะหลังจากกองเรือประมงจีนหลายร้อยลำจอดเรียงแถวในเขตเศรษฐกิจจำเพาะของฟิลิปปินส์เมื่อเดือนมีนาคม

    ก่อนมาเยือนฟิลิปปินส์ ออสตินกล่าวไว้ที่สิงคโปร์เมื่อวันอังคารว่า การอ้างสิทธิของจีนเหนือน่านน้ำกว้างใหญ่ของทะเลจีนใต้นั้นไม่ได้อิงอยู่บนกฎหมายระหว่างประเทศ และย้ำว่าสหรัฐจะสนับสนุนประเทศในภูมิภาคนี้ปกป้องสิทธิ.