เปิดยุทธศาสตร์'กุยบุรี' ลดขัดแย้งคน-ช้าง

เนื่องในวันช้างไทย ซึ่งตรงกับวันที่ 13 มีนาคมของทุกปี มีการรณรงค์สื่อสารให้คนไทยตระหนักถึงสถานการณ์ที่น่าเป็นห่วงของช้างไทยจากปัญหาผืนป่าที่ถูกทำลายและลดลง ทั้งด้วยปัจจัยทางธรรมชาติและกิจกรรมจากน้ำมือมนุษย์รบกวนถิ่นที่อยู่อาศัยของช้างสัตว์ประจำชาติ   ส่วนความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างในหลายพื้นที่มีความรุนแรงเพิ่มขึ้นและเป็นปัญหาสะสมมานานรอการแก้ไข

งานอนุรักษ์ช้างไทยต้องทำงานอย่างต่อเนื่อง นเรศณ์ เสือทุเรียน ผู้จัดการโครงการอนุรักษ์สัตว์ป่าในกลุ่มป่าแก่งกระจาน WWF Thailand  กล่าวถึงปัญหาช้างป่าว่า ในอดีตช้างป่าในประเทศไทยมีจำนวนลดลงจาก 3 ปัจจัย ได้แก่ การล่าช้างป่าเพื่อนำไปเลี้ยง  ,ล่าช้างเพื่อตัดเอางา และป่าซึ่งเป็นพื้นที่อาศัยของช้างลดลง แตกต่างจากสถานการณ์ปัจจุบันช้างป่าเผชิญปัญหาใหญ่พื้นที่อาศัยลดลง เพราะประชากรเพิ่มขึ้นจากการบังคับใช้กฏหมายอย่างเข้มข้นของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช รวมถึงมีความร่วมมือระหว่างองค์กรพันธมิตร องค์กรพัฒนาเอกชนหรือ NGO ช่วยกันอนุรักษ์ช้างป่า

เพราะเดิมทีปัญหาช้างป่าออกนอกพื้นที่ พบมากทางภาคตะวันออก จ.ปราจีนบุรี จ.ฉะเชิงเทรา อ.กุยบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์ อ.แก่งกระจาน จ.เพชรบุรี  ปัจจุบันเริ่มพบความขัดแย้งคนกับช้างในพื้นที่ทับลาน และภาคใต้ จ.สุราษฎร์ธานี   ถือว่าเป็นปัญหาระดับประเทศ มีช้างป่าออกมารบกวนพื้นที่เกษตรมากขึ้นเกือบทั่วประเทศไทย  เราอนุรักษ์ดีเกินไป แต่ที่อยู่อาศัยของช้างเท่าเดิม ขณะที่พื้นที่ที่เหมาะสมสำหรับช้างป่าน้อย

“ พื้นที่ที่เหมาะสมสำหรับช้างเป็นพื้นที่เกษตรกรรม การเวนคืนไม่ใช่เรื่องง่าย เราจะไม่กลับไปมองเรื่องอดีตว่าคนบุกรุกที่อยู่อาศัยของช้าง แต่จะมองเรื่องปัจจุบัน เพื่อแก้ไขปัญหาช้างที่มาบุกรุกพื้นที่เกษตรกรรม เพื่อลดความขัดแย้ง” นเรศณ์ ชวนคิด

ผจก.โครงการอนุรักษ์สัตว์ป่าในกลุ่มป่าแก่งกระจาน WWF Thailand   ได้ยกกรณีศึกษาประเด็นการอยู่ร่วมกันระหว่างคนกับช้างที่กุยบุรี ซึ่งอุทยานแห่งชาติกุยบุรีที่มีประชากรช้างป่ากว่า 200 เชือก อาศัยอยู่ ทางอุทยานฯ  ดำเนินโครงการต่างๆ ร่วมกับ WWF Thailand    เพื่อลดความขัดแย้งคนกับช้าง

นักอนุรักษ์ระบุว่า อุทยานฯ กุยบุรี มีพื้นที่ประมาณ 6 แสนไร่ ลักษณะเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน พื้นที่ราบที่เหมาะสมสำหรับเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของช้างป่ามีน้อย ทำให้ชายขอบป่ากุยบุรี ซึ่งเป็นพื้นที่ราบ เป็นพื้นที่เกษตรกรรมของชาวบ้านเหมาะกับการหากินของช้าง   ย้อนกลับไปการประกาศให้ผืนป่ากุยบุรีเป็นพื้นที่อนุรักษ์ เพื่ออนุรักษ์คุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติและรักษาป่าต้นน้ำ  สืบเนื่องจากมีช้างตาย เพราะมีการจัดสรรที่ทำกินให้เกษตรกรและบางส่วนเป็นผู้มีอิทธิพล โดยมีการวางยาทำให้ช้างตาย นำมาสู่การเวนคืนพื้นที่ประกาศเป็นเขตอุทยานฯ  รวมถึงมีโครงการพระราชดำริของในหลวง รัชกาลที่ 9 เรื่องการอนุรักษ์ช้าง ซึ่ง WWF Thailand เข้าไปทำโครงการลดความขัดแย้งคนกับช้างและอนุรักษ์ช้างมากว่า 20 ปี  เรามีหน้าที่เป็นคนกลางประสานงานระหว่างชาวบ้านและกรมอุทยานฯ เพื่อลดความขัดแย้ง อีกหน้าที่จะร่วมทำงานบริหารจัดการช้างป่าทั้งเชิงรุกและเชิงรับ

“ การจัดการเชิงรุกตามแนวพระราชดำรัส ร.9 สร้างแหล่งอาหารให้เพียงพอสำหรับช้างกระจายทั่วผืนป่า เช่น ปรับปรุงแปลงหญ้า ทำโป่งเทียม ปรับปรุงเรื่องบ่อน้ำ แหล่งน้ำ เพื่อให้มีแหล่งอาหารอุดมสมบูรณ์ ช้างป่าในพื้นที่ป่ากุยบุรีมีประมาณ 200 เชือก แต่ที่ออกมารบกวนชุมชน ถือว่าเป็นส่วนน้อย ประมาณ 10 เชือก ส่วนช้างที่ออกมาเราต้องแก้ปัญหาเชิงรับ โดยทำงานร่วมกับกรมอุทยานฯ สนับสนุน จนท.ทีมเฝ้าระวัง เช่น เสบียง อุปกรณ์ในการลาดตระเวน การอบรมให้ความรู้เพื่อสร้างความปลอดภัยให้ทีม จนท. รวมถึงเพิ่มเติมเทคโนโลยีทันสมัยด้วยระบบการเฝ้าระวังและการเตือนภัยสัตว์ป่าล่วงหน้า โดยติดตั้งกล้องดักถ่ายภาพ สำรวจจุดที่ช้างออก ซึ่งจะเป็นชายป่าเชื่อมมาพื้นที่เกษตร ภาพจะส่งมายังศูนย์ควบคุม ฝ่ายเฝ้าระวังจะรีบเข้าไปผลักดันให้ช้างกลับเข้าป่าก่อนที่จะเข้ามาทำลายพืชผลทางการเกษตร อย่างสัปปะรด หรือมะม่วง รวมถึงแจ้งเตือนผ่านไลน์และวิทยุสื่อสารให้เครือข่ายเจ้าของไร่รู้ตัว ระบบนี้เพิ่มความปลอดภัยทั้งคนและช้าง “ นเรศณ์ กล่าว

ส่วนการผลักดันช้างกลับเข้าผืนป่า เขาบอกขึ้นอยู่กับพฤติกรรมของช้างตัวนั้นๆ ถ้าช้างที่ไม่ดื้อมาก แค่ได้ยินเสียงรถจักรยายนต์ของเจ้าหน้าที่ก็จะกลับเข้าป่า ถ้าดื้อมากจะจุดประทัดขับไล่  โดยจนท.จะติดตามช้างจนเข้าป่าแน่นอน  เราเรียนรู้พฤติกรรมของช้าง ช้างเรียนรู้คน ซึ่งช้างป่ากุยบุรีไม่ออกมาเป็นฝูงช้างป่า ไม่มีการพังบ้านเรือนชาวบ้าน   บางครั้งออกมาตัวเดียว แต่บางคืนมาถึง 5-6 ครั้ง ทำให้พืชผลเสียหายมาก   อีกวิธีใช้โดรนผลักดันช้างป่า พบว่ามีประสิทธิผล ทำให้ช้างกลับเข้าป่าด้วยความรวดเร็ว สร้างความปลอดภัยให้ทีมเฝ้าระวังช้างป่าภาคพื้นดิน ช้างเองก็ปลอดภัย อย่างไรก็ตาม ทั้งหมดนี้เป็นมาตรการแก้ปัญหาระยะสั้นและระยะกลาง

แนวทางการแก้ปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างอย่างยั่งยืนในพื้นที่กุยบุรี   นเรศณ์กล่าวว่าระยะยาวควรปรับปรุงแหล่งอาหารและเสริมประสิทธิภาพให้เจ้าหน้าที่และใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยเหลือในการปฏิบัติงาน  ตลอดจนมีกองทุนเยียวยาพื้นที่เกษตรกรรมที่ได้รับความเสียหาย ตลอดจนผู้เสียชีวิตจากเหตุช้างป่า ในการทำงานร่วมกับชาวบ้าน พบว่า ถ้าพืชผลทางการเกษตรกรไม่เสียหาย ชาวบ้านจะไม่โกรธแค้นช้าง ทุกคนเจอช้างก็รักช้าง ไม่อยากทำร้าย นอกจากนี้ ชาวบ้านควรมีรายได้เสริมจากการสูญเสียรายได้ที่เป็นผลกระทบจากสัตว์ป่าออกนอกพื้นที่อนุรักษ์ ในอนาคตอาจมีการขยายผลสําเร็จโดยการแบ่งปันความรู้ให้กับพื้นที่อื่นที่ประสบปัญหาเดียวกัน

“ มองว่า การที่การทำงานลดความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างต้องทำงานอย่างมีส่วนร่วมทั้งองค์กรภาครัฐ องค์กรปกครองท้องถิ่น ชาวบ้าน ทำตามศักยภาพและอำนาจหน้าที่ เพราะไม่สามารถที่จะหยุดช้างที่ออกมาจากป่ารอยต่อได้เพราะเดิมเป็นพื้นที่หากินของช้างป่า ถ้าทำได้จะเป็นแนวทางแก้ปัญหาที่ยั่งยืนและลดโอกาสเกิดความขัดแย้งได้มากที่สุด คนและช้างอยู่ร่วมกันได้ ” นเรศณ์ กล่าว

ทั้งนี้ การอยู่ร่วมกันระหว่างคนกับช้างที่กุยบุรีเป็นหนึ่งในโมเดลลดความขัดแย้ง หยุดความสูญเสีย และช่วยอนุรักษ์ประชากรช้างไทยไม่ให้จำนวนลดลง  แต่การจัดการช้างป่าของแต่ละพื้นที่นั้นไม่มีสูตรสำเร็จ มาตรการแต่ละพื้นที่ต้องคิด วิเคราะห์ บูรณาการการทำงานร่วมกันอย่างจริงจัง

เพิ่มเพื่อน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

ตื่นตา! พบกระทิงป่ากว่า 100 ตัว พร้อมโขลงช้างออกหากินป่าดงใหญ่หลังฝนตก

พบฝูงกระทิงป่า 3 ฝูง รวมจำนวนกว่า 100 ตัว และช้างป่าโขลงใหญ่ อีกหลายสิบตัว รวมถึงสัตว์ป่า นานาชนิดจำนวนมาก ได้ออกมาหากินหญ้าเขียวขจี ที่งอกแตกยอดใหม่ และเล่นน้ำกันอย่างสนุกสนาน บริเวณทุ่งหญ้าเขากระป๊อด หรือเขาฟูจิแห่งป่าดงใหญ่ และที่ละเลิงร้อยรู ภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดงใหญ่ อ.โนนดินแดง จ.บุรีรัมย์ หลังก่อนหน้านี้ ได้มีฝนตกลงมาต่อเนื่อง ได้สร้างความชุ่มชื้นให้กับผืนป่าแห่งนี้ พร้อมเปิดให้เข้าชมสัตว์ป่าและสัมผัสธรรมชาติได้ แต่ต้องประสานเจ้าหน้าที่ก่อน

รมว.สุชาติ สั่งกรมอุทยานฯ ส่งรถประกอบอาหารเคลื่อนที่ช่วยชาวปราจีน 2 คัน ประกอบอาหารช่วย ปชช. วันละ 3,000 กล่อง ต่อเนื่อง

วันที่ 1 ตุลาคม 2569 นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (รมว.ทส.) สั่งการให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช รวมถึงหน่วยงานในสังกัดทั่วประเทศ ระดมกำลังลงพื้นที่เพิ่มเพื่อช่วยเหลือประชาชนผู้ประสบอุทกภัยหลังเผชิญฝนตกหนักต่อเนื่อง โดยสั่งการให้ระดมรถครัวสนามประกอบอาหารสุกใหม่พร้อมกำลังเจ้าหน้าที่กระจายความช่วยเหลือไปยังพื้นที่จังหวัดต่างๆ ที่ประสบภัย

'กุลวลี' ปลดล็อกเยียวยาผู้รับผลกระทบช้างป่า! หั่นขั้นตอนเหลือ 30 วัน เร่งคลียร์ยอดค้าง 41 ล้าน

นางสาวกุลวลี นพอมรบดี ประธานคณะกรรมาธิการการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สภาผู้แทนราษฎร นำคณะกรรมาธิการฯ ประชุมหารือร่วมกับอธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติฯ รองปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กรมบัญชีกลาง และสำนักงบประมาณ ณ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เพื่อเร่งรัดการจ่ายเงินเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากช้างป่า

รมว.ทส. สั่งกรมอุทยานฯ เร่งตรวจสอบที่ดินป่าพรุควนเคร็ง กวาดล้างกลุ่มทุนลักลอบเผาป่า ยึดครองพื้นที่ปลูกปาล์มน้ำมัน

20 สิงหาคม 2569 - นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สั่งการด่วนให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

'รมว.สุชาติ' ลุยจันทบุรี เร่งแก้ 'น้ำ-ช้างป่า-ที่ดินทำกิน' ย้ำรัฐต้องดูแลทั้งคนและผืนป่า เดินหน้าสร้างสมดุล 'คนอยู่ได้ ช้างอยู่ได้ ป่าอยู่รอด'

นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พร้อมด้วยนายอรรถพล เจริญชันษา อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช และคณะผู้บริหารกระทรวงฯ ลงพื้นที่อำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี รับฟังปัญหาจากประชาชนโดยตรง

ให้มันจบที่รุ่นเรา! 'กุลวลี' ชวนทุกฝ่าย ลุยแก้ปัญหาช้างป่าค้างคา ชู 3 แนวทาง เซฟคน-เซฟช้าง หนุนดัน 'ภัยสัตว์ป่า' เป็นภัยพิบัติแก้เยียวยาช้า เตรียมถกกรมอุทยานฯ 25 ส.ค.นี้

นางสาวกุลวลี นพอมรบดี ประธานคณะกรรมาธิการการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สภาผู้แทนราษฎร เปิดเผยว่า การประชุมคณะกรรมาธิการฯ ที่ผ่านมา ได้เชิญผู้ทรงคุณวุฒิและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาร่วมวางกรอบและข้อเสนอในเรื่องปัญหาช้างป่าออกนอกพื้นที่ บุกรุกไร่ สวน และทำร้ายชาวบ้าน