บูรณะวัดไชยวัฒนารามนำชีวิตชีวาสู่มรดกโลก

วัดไชยวัฒนาราม จ.พระนครศรีอยุธยา งดงามทรงคุณค่า เป็นหนึ่งในหลักฐานที่แสดงถึงความยิ่งใหญ่และรุ่มรวยทางวัฒนธรรมของกรุงศรีอยุธยาอดีตเมืองหลวงอันยิ่งใหญ่ วัดเก่าแก่แห่งนี้เป็นโบราณสถานสำคัญของอยุธยา และเป็นส่วนหนึ่งของอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาที่โดยองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือ ยูเนสโก ประกาศให้เป็นแหล่งมรดกโลกในชื่อ “นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา”

พื้นที่นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาและโบราณสถานต่างๆ ในเขตเมืองอยุธยาได้รับการอนุรักษ์และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยมีอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา กรมศิลปากร เป็นหน่วยงานหลักในการดูแลรักษาพื้นที่ในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมในอยุธยา  มีโครงการฟื้นฟูบูรณะวัดไชยวัฒนาราม เป็นความร่วมมือระหว่างสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจำประเทศไทย ร่วมกับกรมศิลปากร และกองทุนโบราณสถานโลก (WMF)  เพื่อให้โบราณสถานสำคัญกลับสู่สภาพเดิม หลังโครงสร้างต่างๆ ภายในวัดได้รับความเสียหายมหาอุทกภัยในปี 2554

โครงการอนุรักษ์นี้เริ่มตั้งแต่ปี 2555 – 2567 เป็นระยะเวลา 12 ปี ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลสหรัญ รวม 1.8 ล้านเหรียญสหรัฐ ครอบคลุมกิจกรรมหลัก ได้แก่ การศึกษาพื้นที่โดยรอบวัดเพื่อจัดทำแผนการจัดการน้ำ การออกแบบกำแพงป้องกันน้ำท่วมด้านทิศใต้ การสำรวจและบูรณะเมรุทิศเมรุราย 4 องค์ รวมถึงระเบียงคตเชื่อมเมรุทิศ จิตรกรรมฝาผนัง และพระพุทธรูปทรงเครื่องประจำเมรุทิศเมรุราย ตลอดจนการปรับปรุงและเพิ่มความสะดวกสบายในการเข้าถึงศาลาหุ่นจำลองแบบสันนิษฐานวัดไชยวัฒนารามและโมเดลสำริด ซึ่งพิธีปิดโครงการฟื้นฟูบูรณะวัดไชยวัฒนารามภายใต้กองทุน AFCP จัดขึ้น ณ วัดไชยวัฒนาราม เมื่อค่ำคืนวันลอยกระทงที่ผ่านมา  โดยมีผู้แทนรัฐบาลไทยและรัฐบาลสหรัฐ ร่วมงาน   ประกอบด้วยโรเบิร์ต เอฟ. โกเดค เอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ประจำประเทศไทย  นายโจนาธาน เบลล์ รองผู้อำนวยการฝ่ายโครงการ กองทุน AFCP และนายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร นายนิวัฒน์ รุ่งสาคร ผู้ว่าฯ พระนครศรีอยุธยา ร่วมงาน

นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดี ศก. กล่าวว่า พระนครศรีอยุธยาเป็นราชธานีของสยาม ความยิ่งใหญ่และความสำคัญทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี ส่งผลให้อยุธยาได้ขึ้นทะเบียนแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรมครอบคลุมโบราณสถานและวัดนับ 100 แห่ง ซึ่งวัดไชยวัฒนารามเป็นวัดเก่าแก่และเป็นที่รู้จักของชาวไทยและชาวต่างประเทศ ในส่วนความร่วมมือในการบูรณะวัดไชยวัฒนารามผ่านโครงการฯ ตลอดระยะเวลา 12 ปี บ่มเพาะมิตรภาพให้แน่นแฟ้นและยั่งยืนมากขึ้น รวมทั้งการพัฒนาศักยภาพบุคลากรไทยด้านงานอนุรักษ์ การบูรณะวัดไชยวัฒนารามสำเร็จได้ด้วยองค์ความรู้ งบประมาณ และความร่วมมือของสองประเทศ ความสวยงามที่กลับคืนมาดึงดูดให้นักท่องเที่ยวมาเยี่ยมชมอยุธยามรดกโลกมากยิ่งขึ้นอย่างแน่นอน และหวังจะมีความร่วมมือในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมในอนาคต

นอกจากเปิดศาลาจัดแสดงหุ่นจำลองแบบสันนิษฐานวัดไชยวัฒนารามและโมเดลสำริด โอกาสฉลองความสำเร็จโครงการฯ นายอานันท์ วัฒนธรรม นักโบราณคดี และนายนพสินธุ์ ชัยปาริฉัตร์ สถาปนิก เจ้าหน้าที่กองทุนฯ   พาชมตั้งแต่เมรุทิศแรกที่ฟื้นฟูจนครบเมรุ 4 องค์ที่ทำการบูรณะ  

นายอานันท์ วัฒนธรรม กล่าวว่า  การอนุรักษ์วัดไชยวัฒนารามฯ เป้าหมายรักษาความเป็นของแท้ดั้งเดิมของโบราณสถานไว้ ไม่ใช่การซ่อมแซมให้กลับไปสมบูรณ์ วัดเก่าแก่สมัยศตวรรษที่ 17 แห่งนี้ มีงานสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมหลากหลายประเภทจากสมัยกรุงศรีอยุธยา ได้แก่ งานโครงสร้าง งานปูนปั้น งานลงรักปิดทองประดับกระจก  งานไม้ฝ้าเพดาน งานจิตรกรรม ฯลฯ น้ำท่วมใหญ่กระทบตัวโบราณสถาน ผิวเนื้อปูนและอิฐกร่อนด้วยความชื้นจากพื้นดินและน้ำฝน  การอนุรักษ์ในโครงการจึงออกแบบป้องกันน้ำและดีดโครงสร้างที่ทรุดขึ้น  โครงการอนุรักษ์นี้นำร่องการทดลองงานอนุรักษ์โบราณสถานโดยไม่ใช้ปูนซีเมนต์ ช่วยลดความชื้น ลดสักกร่อน อีกทั้งใช้เทคนิคจับขอบบริเวณรอยแตก และฉีดน้ำปูน เพื่อระบายน้ำตามพื้นผิว

นายนพสินธุ์ ชัยปาริฉัตร์ สถาปนิก กล่าวว่า การบูรณะเมรุทิศ เริ่มต้นที่เมรุทิศด้านใต้  ที่มีภาพจิตรกรรมเก่าลวดลายพรรณพฤกษาอายุ 400 ปี หลงเหลือมากที่สุดบนผนังด้านตรงข้ามของพระพุทธรูปทรงเครื่อง จิตรกรรมเหล่านี้อนุรักษ์ด้วยการทำความสะอาดซ่อมแซมให้กลับมาแข็งแรง  ไม่มีการเขียนซ่อมต่อเติม พระพุทธรูปทรงเครื่อง ซึ่งเชื่อมโยงความต้องการเป็นเทวราชาของพระเจ้าปราสาททองก็ทำความสะอาด ใช้สีน้ำเพื่อการอนุรักษ์ ขณะที่ดาวเพดานซึ่งเป็นงานไม้ เติมไม้ใหม่เพื่อปิดช่องป้องกันนกและค้างคาวมาอาศัย รวมถึงเพิ่มประตูกันนกออกแบบตามเส้นรอบรูปของซุ้มโค้งที่กลมกลืนกับสถาปัตยกรรมเดิม เป็นงานติดตั้งกึ่งถาวร  ในส่วนการบูรณะระเบียงคด ทางเดินยาว ที่ประดิษฐานพระพุทธรูปกว่า 120 องค์ ก็ทำความสะอาด  กรณีพบเศษชิ้นส่วนที่ประกอบได้  นำมาก่อประกอบเข้ากับพระพุทธรูปที่มีอยู่ รักษาวัสดุดั้งเดิม

การคืนความมีชีวิตชีวาสู่โบราณสถานวัดไชยวัฒนารามเดินหน้าต่อเนื่อง นายภัทรพงษ์ เก่าเงิน ผู้อำนวยการอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา กล่าวว่า โบราณสถานทุกแห่งในพื้นที่นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยามีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนกัน เพียงแต่วัดไชยวัฒนารามมีสถาปัตยกรรมงดงามตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ทำให้มีความโดดเด่น อดีตพื้นที่แห่งนี้เป็นบ้านเดิมของสมเด็จพระเจ้าปราสาททองกษัตริย์สมัยอยุธยา  หลังครองราชย์ทรงถวายสร้างวัดไชยวัฒนาราม รูปแบบสถาปัตยกรรมมีกลิ่นอายปราสาทขอม เป็นวัดสำคัญใช้เวลาสร้างตลอดรัชสมัย ภายหลังสร้างวัดไชยวัฒนารามเสร็จ ทรงสร้างปราสาทนครหลวงศิลปะขอม ปัจจุบันคือวัดนครหลวงอีกวัดเก่าแก่อยุธยา   

“ แม้โครงการฟื้นฟูบูรณะวัดไชยวัฒนารามภายใต้กองทุน AFCP จะจบลง แต่ยังมีโครงการของกองทุนโบราณสถานโลกอีกส่วนหนึ่งที่จะบูรณะเมรุทิศเมรุราย 1องค์ ส่วนที่เมรุทิศมเมรุรายองค์ที่เหลือกรมศิลปากรจะดำเนินการบูรณะเอง คาดว่าจะแล้วเสร็จภาย 3 ปี  ในส่วนของพระปรางค์วัดไชยวัฒนารามที่บูรณะครั้งสุดท้าย 30 ปีก่อน จากการสำรวจโครงสร้างมีความมั่นคงแข็งแรง แต่อาจมีปูนฉาบ ปูนสอ ปูนปั้นเสื่อมสภาพตามเวลา อาจจะต้องสำรวจและฟื้นฟูในเวลาต่อมา   เพื่ออนุรักษ์มรดกวัฒนธรรมล้ำค่า สำหรับอุทยานปวศ.พระนครศรีอยุธยาเป็นแหล่งท่องเที่ยววัฒนธรรมที่ได้รับความนิยมมาก แต่ละวันมียอดผู้เข้าชมหมื่นคน  วันหยุดไม่ต่ำกว่า 1.5 หมื่นคน ที่น่ายินดีเป็นเกินครึ่งเป็นนักท่องเที่ยวต่างชาติ ซึ่งวัดไชยวัฒนารามแม้อยู่นอกเกาะมีนักท่องเที่ยวคึกคักมาก “ นายภัทรพงษ์ กล่าวการบูรณะช่วยรักษาความงดงามและมีความชีวิตชีวาสู่วัดไชยวัฒนารามอีกครั้ง