
6 ต.ค.2569- ศ. ดร.อธิภัทร มุทิตาเจริญ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาฯ โพสต์ข้อความถึงแนวทางการแก้ไขปัญหา การจัดสรรงบประมาณภาษีบาปว่า ขณะนี้กำลังมีข้อเสนอให้ยกเลิก ‘เงินบำรุง’ จากภาษีสุราและยาสูบ ที่จัดสรรให้ 4 หน่วยงาน คือ สสส. ไทยพีบีเอส กองทุนผู้สูงอายุ และกองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติ แล้วให้กลับไปใช้งบประมาณรายปีแทน
พูดง่าย ๆ คือ จากเดิมที่มีเงินภาษีบางส่วนถูกกันไว้ให้โดยตรง ต่อไปหน่วยงานเหล่านี้อาจต้องกลับไปขอรับงบประมาณรายปีแทน
ในทางเศรษฐศาสตร์ การกันภาษีแบบนี้เรียกว่า earmarked tax หรือภาษีที่ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้าว่าจะนำไปใช้กับเรื่องใดเรื่องหนึ่ง
เงินบำรุงทั้งสี่ก้อนรวมกันราว 1.4 หมื่นล้านบาทต่อปี หรือ 0.4% ของงบประมาณทั้งประเทศ แต่เป็นรายได้หลักของหน่วยงานเหล่านี้
ข้อถกเถียงตอนนี้มักถูกแบ่งเป็นสองฝั่ง
ฝั่งหนึ่งเห็นว่า เงินภาษีทุกบาทควรผ่านระบบงบประมาณ เพื่อให้ตรวจสอบและจัดลำดับความสำคัญได้
อีกฝั่งกังวลว่า หากยกเลิกเงินบำรุง หน่วยงานบางแห่งอาจเสียความเป็นอิสระ หรือทำงานระยะยาวได้ยากขึ้น
ผมคิดว่าทั้งสองฝั่งมีเหตุผลครับ อย่างไรก็ตามคำถามสำคัญไม่ใช่แค่ว่า ควร “คงไว้” หรือ “ยกเลิก” เงินบำรุง
แต่คือ เงินแต่ละก้อนถูกกันไว้เพื่ออะไร ภารกิจนั้นยังจำเป็นอยู่หรือไม่ คุ้มค่าหรือเปล่า และเรามีกติกาทบทวนมันอย่างไร
ในฐานะนักเศรษฐศาสตร์ ผมขอฝาก 3 ข้อสังเกตครับ
1) Earmark ไม่ใช่เรื่องผิดเสมอไป แต่ก็ไม่ควรอยู่ถาวร โดยไม่ถูกทบทวน
การกันเงินภาษีไว้ใช้เฉพาะเรื่องไม่ใช่เรื่องแปลกในระบบการคลังไทย
– ภาษีมูลค่าเพิ่มส่วนหนึ่งถูกจัดสรรให้ท้องถิ่น
– เงินสมทบประกันสังคมถูกส่งเข้ากองทุนเพื่อจ่ายสิทธิประโยชน์
– ผู้ประกอบกิจการวิทยุ โทรทัศน์ และโทรคมนาคม ต้องนำส่งเงินเข้ากองทุนวิจัยฯ ของ กสทช.
เงินบำรุงจากภาษีสุราและยาสูบจึงเป็นอีกรูปแบบหนึ่งของการกันรายได้รัฐไว้ใช้กับภารกิจเฉพาะ
ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่ว่า earmark ผิดหรือถูกโดยตัวมันเอง
แต่อยู่ที่ว่า เงินแต่ละก้อนมีเหตุผลรองรับเพียงพอหรือไม่
ด้านหนึ่ง การกันเงินไว้ล่วงหน้าอาจทำให้งบประมาณขาดความยืดหยุ่น และทำให้แรงกดดันในการทบทวนภารกิจลดลง เพราะเมื่อมีรายได้ประจำ หน่วยงานอาจไม่ต้องแข่งขันกับภารกิจอื่น ๆ ในกระบวนการงบประมาณรายปี
แต่อีกด้านหนึ่ง การกันเงินไว้เฉพาะเรื่องก็มีเหตุผล โดยเฉพาะกับงานระยะยาว เช่น การป้องกันโรค การสร้างเสริมสุขภาพ หรือสื่อสาธารณะที่ต้องมีความเป็นอิสระจากผู้มีอำนาจ
งานเหล่านี้อาจแพ้ในการต่อรองงบประมาณรายปี เพราะผลลัพธ์ไม่ได้เกิดทันที และไม่มีเสียงดังเท่ารายจ่ายที่เร่งด่วนกว่า
ดังนั้น คำถามจึงไม่ใช่เพียงว่าจะมี earmark หรือไม่
แต่คือกติกาที่มีอยู่เปิดให้ทบทวนความจำเป็น ขนาดวงเงิน และผลการดำเนินงานได้เพียงพอหรือไม่
2) ทั้งสี่กองทุนไม่เหมือนกัน จึงไม่ควรถูกตัดสินด้วยคำตอบเดียวกัน
ถ้ามองด้วยเกณฑ์พื้นฐาน คำถามสำคัญมีอย่างน้อย 3 ข้อ
หนึ่ง ภารกิจนั้นยังจำเป็นอยู่หรือไม่
สอง มีเหตุผลพอหรือไม่ที่จะต้องได้รับเงินต่อเนื่อง หรือได้รับการคุ้มครองจากการต่อรองงบประมาณรายปี
สาม เงินที่เก็บมามีความเชื่อมโยงกับงานที่นำไปใช้มากน้อยเพียงใด
เมื่อใช้เกณฑ์นี้ จะเห็นว่าเหตุผลรองรับการกันเงินให้แต่ละหน่วยงานอาจต่างกัน เช่น
สสส. มีความเชื่อมโยงค่อนข้างชัด เพราะเก็บจากสินค้าที่ทำลายสุขภาพ เพื่อนำไปสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ
ไทยพีบีเอสอาจไม่ได้มีความเชื่อมโยงโดยตรงกับผู้จ่ายภาษีบาป แต่มีเหตุผลเรื่องความเป็นอิสระจากผู้มีอำนาจที่ตนต้องตรวจสอบ
ดังนั้น การพิจารณาว่าควรคงหรือเปลี่ยนแหล่งเงิน จึงควรดูเหตุผลและความจำเป็นของแต่ละหน่วยงานเป็นรายกรณี
ภารกิจที่จำเป็น ไม่ได้แปลว่าต้องใช้เงินบำรุงเสมอไป
แต่การเปลี่ยนแหล่งเงิน ก็ไม่ได้แปลว่าภารกิจนั้นหมดความจำเป็นเช่นกัน
3) การย้ายกลับเข้าระบบงบประมาณ ไม่ได้แปลว่าวินัยจะดีขึ้นโดยอัตโนมัติ
เหตุผลสำคัญของการยกเลิก earmark คือ เงินภาษีควรถูกตรวจสอบ จัดลำดับความสำคัญ และประเมินความคุ้มค่า
เหตุผลนี้มีน้ำหนักครับ
แต่การย้ายเงินกลับเข้าระบบงบประมาณรายปี เป็นเพียงจุดเริ่มต้น ไม่ได้ทำให้การตรวจสอบหรือการประเมินความคุ้มค่าเกิดขึ้นเองโดยอัตโนมัติ
ถ้าไม่มีการประเมินผลลัพธ์ ไม่มีการทบทวนภารกิจเป็นระยะ และไม่มีข้อมูลให้ประชาชนเห็นว่าเงินแต่ละบาทสร้างผลอะไร
เราก็อาจแค่เปลี่ยนช่องทางการได้งบประมาณ แต่ยังไม่ได้ตอบว่าเงินนั้นถูกใช้คุ้มค่าหรือไม่
ในทางกลับกัน บางงานต้องการความต่อเนื่องหรือความเป็นอิสระ เช่น งานป้องกันโรค งานสร้างเสริมสุขภาพ หรือสื่อสาธารณะที่ต้องตรวจสอบผู้มีอำนาจ
หากต้องกลับไปต่อรองงบประมาณใหม่ทุกปี งานเหล่านี้ก็อาจเสียความต่อเนื่องได้
ดังนั้น วินัยการคลังที่ดีไม่ใช่แค่การเอาเงินทุกก้อนกลับเข้าระบบเดียวกัน
แต่คือการมีกติกาที่ทำให้เงินทุกก้อนตอบได้ว่า ใช้ไปเพื่ออะไร คุ้มค่าหรือไม่ และยังมีเหตุผลพอที่จะอยู่ต่อหรือเปล่า
อีกเรื่องที่ต้องคิดควบคู่กันคือ ภาษีสรรพสามิต
เพราะเงินบำรุงเป็นเงินที่ผู้ประกอบการสุราและยาสูบจ่ายเพิ่มจากภาษีปกติ หากยกเลิกโดยไม่ปรับภาษีชดเชย ผู้ประกอบการก็จะจ่ายน้อยลงทันที
การปฏิรูปเรื่องนี้จึงต้องดูทั้งระบบ ไม่ใช่แค่ว่าเงินจะอยู่ “นอกงบ” หรือ “ในงบ”
มองภาพใหญ่ของวินัยการคลัง
ผมคิดว่าคำถามเรื่องนี้ไม่ควรถูกทำให้เหลือแค่ “ย้ายทุกอย่างเข้างบประมาณ” หรือ “ปกป้องกองทุนเดิมไว้ทั้งหมด”
ทางเลือกที่น่าจะเหมาะสมกว่า คือการประเมินเป็นรายกองทุนว่า กองทุนใดยังมีเหตุผลพอที่จะใช้เงินบำรุงต่อไป และควรมีกติกาแบบใดกำกับ เช่น
1. กำหนดรอบทบทวนทุก 5 ปี
2. ตั้งเพดานสำหรับกองทุนที่ยังไม่มีเพดาน ปรับเพดานอย่างโปร่งใสตามเงินเฟ้อและต้นทุนที่เปลี่ยนไป
3. เปิดเผยแผนการใช้เงินกับผลลัพธ์ให้ประชาชนเห็นชัดขึ้น
ขณะเดียวกัน การเพิ่มการตรวจสอบก็ควรออกแบบให้ไม่กลายเป็นช่องทางแทรกแซงภารกิจที่จำเป็นต้องมีความเป็นอิสระ
ถ้าทำได้ การถกเถียงเรื่องเงินบำรุงก็จะไม่ใช่แค่เรื่องการคงไว้หรือยกเลิก
แต่เป็นการทำให้เงินสาธารณะทุกก้อนต้องอธิบายตัวเองได้ครับ
หมายเหตุ ร่างกฎหมายของรัฐบาล มีสองส่วนที่ควรแยกกันพิจารณา คือ 1) การยกเลิกเงินบำรุงที่เรียกเก็บเพิ่มเติมจากภาษีสรรพสามิต และ 2) การให้หน่วยงานเหล่านี้รับงบประมาณรายปีแทน ทั้งนี้หากไม่มีการปรับภาษีชดเชย เงินที่เลิกเก็บจะไม่ได้กลายเป็นรายได้เข้าคลังโดยอัตโนมัติ.
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ท่าทีสภาสูง แก้กม.ภาษีบาป สว.ค้าน เปลี่ยนที่มาเงินกองทุนฯ
ความคืบหน้ากรณี สส.พรรคภูมิใจไทย ร่วมกันเสนอร่างพระราชบัญญัติ 4 ฉบับที่เป็นการ”เปลี่ยนเส้นทางภาษีบาป”อันได้แก่ 1. ร่างแก้ไขเพิ่มเติมพ.ร.บ.กองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) 2. ร่างพ.ร.บ.องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ไทยพีบีเอส - Thai PBS) 3. ร่างแก้ไขเพิ่มเติมพ.ร.บ.กองทุนผู้สูงอายุ (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. 4. ร่างแก้ไขเพิ่มเติมพ.ร.บ.กองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งประเทศไทย (ฉบับที่ ..) พ.ศ..
'หมอเปรมศักดิ์' บี้ ไทยพีบีเอส แจงปมผู้บริหารใช้รถหลวงซ้ำซ้อน-จ้างเจาะจงเจ้าเดิมเกือบ 10 ปี
นพ.เปรมศักดิ์ เพียยุระ สมาชิกวุฒิสภา เปิดเผยว่า ได้รับหนังสือชี้แจงจากนายวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือไทยพีบีเอส
ส่อล็อกสเปก 'ไทยพีบีเอส' ปี 68 จัดซื้อจัดจ้างเฉพาะเจาะจง 870 ล้าน อ้างทำมาต่อเนื่องรวดเร็วดี
เปิดข้อมูลสื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอส ปี 2568 จัดซื้อจัดจ้างวิธีเฉพาะเจาะจง 870 ล้าน อ้างทำมาต่อเนื่อง รวดเร็วดี เปิดช่องล็อกเปก เอาแต่พวกพ้อง หมิ่นเหม่ขัดกฎหมายจัดซื้อจัดจ้าง ส่วนการเปิดให้มีการแข่งขันเพียงแค่ 100 กว่างานเท่านั้น
'มาร์ค' เตือนรัฐบาลอย่าหลงประเด็น ชี้ปัญหาคือแบงก์รัฐสร้างหนี้ล้านล้าน ไม่ใช่เงินกองทุน สสส.
"อภิสิทธิ์" เตือนรัฐบาลอย่าหลงทาง รื้อภาษีบาปตัดงบ สสส. เข้าคลังกระทบงานสร้างเสริมสุขภาพ ทำปวดหัวคิดภาษีสรรพสามิต "บุหรี่-เหล้า" ให้ได้เท่าเดิม ย้ำปัญหาคือใช้ ‘แบงก์รัฐ’ สร้างหนี้ล้านล้าน
“ภาษีบาป” สู่พลังสร้างสุขภาวะ ยกระดับคุณภาพชีวิตคนไทย
การจัดเก็บภาษีจากสุราและยาสูบไม่ได้มีความสำคัญเพียงการสร้างรายได้ให้แก่รัฐบาล แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการลดปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ และนำทรัพยากรกลับมาพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน
โพลชี้ประชาชนไม่เห็นด้วยเปลี่ยนแปลงที่มางบประมาณ Thai PBS
ศูนย์สำรวจความคิดเห็น “นิด้าโพล” สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) เปิดเผยผลการสำรวจเรื่อง “Thai PBS สื่อสาธารณะ ?” ทำการสำรวจระหว่างวันที่ 28-30 ตุลาคม 2569 จากประชาชนที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป

