ขีดเส้นตายหายนะ ไทยต้องผุดนิคมรีไซเคิลกากอุตสาหกรรมและขยะชุมชน

แฟ้มภาพ

นักวิชาการสิ่งแวดล้อม ชี้ขาด ไทยต้องสร้าง นิคมรีไซเคิลกากอุตสาหกรรมและขยะชุมชน..ไม่ทำ..ไม่ได้แล้ว! พร้อมชูญี่ปุ่นเป็นต้นแบบ

18 ต.ค.2569 –ดร.สนธิ คชวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิและนักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์เฟซบุ๊ก ระบุประเทศไทยควรลงทุนสร้างนิคมอุตสาหกรรมรีไซเคิลกากของเสียได้แล้ว อย่าปล่อยให้กากของเสียถูกลักลอบทิ้งกระจัดกระจายทั่วประเทศเหมือนปัจจุบัน โรงงานประเภท101,105 และ 106 ต้องตั้งในนิคมเท่านั้น..ดูความสำเร็จของญี่ปุ่น.

1.นิคมอุตสาหกรรมรีไซเคิลขยะของญี่ปุ่น หรือที่รู้จักกันในนโครงการ “เมืองเชิงนิเวศ” (Eco-Town Project) ประสบความสำเร็จอย่างสูงในฐานะต้นแบบระดับโลกด้านการจัดการขยะให้เหลือศูนย์ (Towards Zero Waste) โดยปัจจุ บันมีกว่า 26 แห่งทั่วประเทศ เช่น คิตาคิวชู (Kitakyushu) และ คาวาซากิ (Kawasaki)ซึ่งเป็นโมเดลที่เปลี่ยนเมืองอุตสาหกรรมหนักที่เคยเสื่อมโทรมและเต็มไปด้วยมลพิษให้กลายเป็นศูนย์ กลางเศรษฐกิจหมุนเวียนที่ยั่งยืน

1.1. วิธีการทำงาน (How it works?)

หัวใจสำคัญของนิคมอุตสาหกรรมรีไซ เคิลในญี่ปุ่นคือระบบ Industrial Symbi osis(การพึ่งพาอาศัยกันทางอุตสาห กรรม) หรือการทำ Waste Exchange (การแลกเปลี่ยนของเสีย) ภายใต้หลักการ 3Rs (Reduce, Reuse, Recycle) โดยมีกลไกการทำงานดังนี้

– วงจรเปลี่ยนของเสียเป็นวัตถุดิบ (Closed-Loop System) ของเสียหรือผลพลอยได้ (By-products) จากโรง งานหนึ่งจะไม่ถูกทิ้งแต่จะถูกส่งไปเป็นวัตถุดิบหรือพลังงานให้กับอีกโรงงานหนึ่งภายในนิคมฯ เช่น

• เศษเหล็กและขยะพลาสติกจากโรงงานผลิตรถยนต์หรืออิเล็กทรอนิกส์ จะถูกส่งเข้าโรงงานรีไซเคิลเพื่อหลอมกลับมาใช้ใหม่

• กากตะกอนและขี้เถ้าจากกระบวน การผลิต จะถูกส่งไปเป็นส่วนผสมหลักในโรงงานผลิตปูนซีเมนต์

• การเปลี่ยนขยะเป็นพลังงาน (Waste- to-Energy) ขยะที่ไม่สามารถรีไซเคิลเป็นเนื้อวัสดุได้จะถูกนำเข้าสู่กระบวน การเผาไหม้ด้วยเทคโนโลยีความร้อนสูง (800–1,300 องศาเซลเซียส) เพื่อนำความร้อนและพลังงานไอน้ำเปลี่ยนเป็นกระแสไฟฟ้าป้อนกลับเข้ามาใช้ในนิคมฯ และชุมชนรอบข้าง

– การเชื่อมโยงกับชุมชนไม่เพียงแต่จัด การขยะในภาคอุตสาหกรรมเท่านั้น แต่นิคมฯ เหล่านี้ยังรองรับการรีไซเคิลขยะจากภาคครัวเรือนในเมืองนั้นๆ ด้วย เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้าเก่า ขวดพลาสติก และขยะเศษอาหาร

2. ความสำเร็จหรือความล้มเหลว? (Success or not)

โครงการนี้ถือว่า ประสบความสำเร็จอย่างงดงาม (Highly Successful) ในเชิงโครงสร้างอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ แต่ก็ยังคงมี ความท้าทายใหม่ๆ ที่ต้องพัฒ นาต่อ

2.1.ด้านความสำเร็จ (Successes)

-ลดการฝังกลบจนเกือบเป็นศูนย์ ญี่ปุ่นมีพื้นที่จำกัดมาก โครงการ Eco-Town ช่วยลดอัตราการนำขยะไปฝังกลบได้อย่างมหาศาล และบรรลุเป้าหมายการแยกขยะตั้งแต่ต้นทางอย่างมีประสิทธิ ภาพ

– การกระตุ้นเศรษฐกิจใหม่ เกิดการจ้างงานและธุรกิจเทคโนโลยีรีไซเคิลขั้นสูง สร้างรายได้มหาศาลจากการเปลี่ยนขยะให้เป็นเม็ดเงิน

– กฎหมายและมาตรการสนับสนุนที่เข้มแข็ง ความสำเร็จนี้เกิดขึ้นได้เพราะรัฐบาลญี่ปุ่นออกกฎหมายบังคับเฉพาะทาง เช่น กฎหมายรีไซเคิลเครื่องใช้ไฟ ฟ้า และกฎหมายส่งเสริมการสร้างสัง คมหมุนเวียน ประกอบกับความร่วมมืออย่างจริงจังของภาคประชาชน

2.2.ด้านความท้าทายที่ต้องปรับปรุง (Challenges / Areas for Improve ment)

-ปริมาณขยะพลาสติกยังคงสูง แม้ระบบรีไซเคิลจะดีมาก แต่ญี่ปุ่นยังเป็นประเทศที่ใช้พลาสติกแพ็กเกจจิ้งในปริมาณที่สูงมาก

-อัตราการรีไซเคิลเชิงวัสดุ (Material Recycling) ค่อนข้างต่ำ เนื่องจากญี่ปุ่นเน้นใช้วิธี Thermal Recycling (คือการนำขยะพลาสติกไปเผาเพื่อเอาพลัง งานความร้อนมาใช้แทนถ่านหิน) ซึ่งนักสิ่งแวดล้อมมองว่าวิธีนี้ยังคงปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และไม่ใช่การรีไซเคิลเนื้อพลาสติกที่แท้จริง รัฐบาลญี่ปุ่นจึงกำลังพยายามปรับเปลี่ยนมาเน้นการรีไซเคิลเชิงเคมีและเชิงกลให้มากขึ้น

3.สรุปแล้ว นิคมอุตสาหกรรมรีไซเคิลขยะของญี่ปุ่นคือ โมเดลที่ประสบความสำเร็จและใช้งานได้จริง ในการลดขยะอุตสาหกรรมและสร้างความสมดุลระ หว่างเศรษฐกิจ พลังงานและสิ่งแวด ล้อม (3 Es: Economy, Energy, Envi ronment) ที่หลายประเทศทั่วโลกรวมถึงประเทศไทยควรนำมาใช้เป็นต้นแบบศึกษา.